وقتي سايه عرضه بر شعلههاي خاورميانه چيره ميشود
بازار جهاني نفت اين روزها در حال تجربه يك چرخش فرماني تاريخي است. در حالي كه تا پيش از اين، نبض قيمتها با هر جرقه سياسي در منطقه خاورميانه تندتر ميزد، اكنون آمارهاي بنيادي بازار چنان سنگيني ميكنند كه حتي «صرف ريسك ژئوپليتيك» نيز توان مقابله با ريزش قيمتها را ندارد. كاهش پيوسته قيمت نفت برنت به محدوده ۹۱ دلار و عقبنشيني دابليوتيآي به مرز ۸۴ دلار، تنها يك نوسان ساده نيست، بلكه پيامي روشن از تغيير موازنه قدرت ميان «تقاضاي لرزان» و «عرضه تهاجمي» است.
گلناز پرتوي مهر|
بازار جهاني نفت اين روزها در حال تجربه يك چرخش فرماني تاريخي است. در حالي كه تا پيش از اين، نبض قيمتها با هر جرقه سياسي در منطقه خاورميانه تندتر ميزد، اكنون آمارهاي بنيادي بازار چنان سنگيني ميكنند كه حتي «صرف ريسك ژئوپليتيك» نيز توان مقابله با ريزش قيمتها را ندارد. كاهش پيوسته قيمت نفت برنت به محدوده ۹۱ دلار و عقبنشيني دابليوتيآي به مرز ۸۴ دلار، تنها يك نوسان ساده نيست، بلكه پيامي روشن از تغيير موازنه قدرت ميان «تقاضاي لرزان» و «عرضه تهاجمي» است.
آنچه امروز لرزه بر اندام معاملهگران انداخته، پيشبينيهاي واقعبينانه از وضعيت بازار در سه ماهه پاياني سال جاري ميلادي و افق ۲۰۲۶ است. دادههاي كلان نشان ميدهند كه اشتهاي بازار براي جذب بشكههاي جديد بهشدت فروكش كرده است. در حالي كه صادرات نفت در نقاط مختلف جهان روند احيايي به خود گرفته، تقاضا تحت تاثير كندي رشد اقتصادي در قطبهاي بزرگ صنعتي، ديگر كشش سابق را ندارد.
اين تغيير وضعيت، بازار را از يك حالت «تنگناي عرضه» به سمت «تراكم انبارها» سوق داده است. زماني كه عرضه از تقاضا پيشي ميگيرد، منطق بازار حكم ميكند كه قيمتها به عنوان سوپاپ اطمينان عمل كرده و با كاهش خود، توليدكنندگان غيربهينه را از گردونه خارج كنند. اما در شرايط فعلي، اين كاهش قيمت بيشتر ناشي از «پذيرش واقعيت جديد» توسط سرمايهگذاران است؛ واقعيتي كه ميگويد بشكههاي نفت بيش از نياز مصرفكنندگان در راه هستند.
يكي از نكات كليدي كه در گزارشهاي اخير خودنمايي ميكند، وضعيت ذخيرهسازيهاي راهبردي ايالات متحده است. رسيدن حجم اين ذخاير به پايينترين سطح خود از دهه ۸۰ ميلادي (حدود ۲۷۶ ميليون بشكه)، نشاندهنده ريسك بزرگي است كه بزرگترين مصرفكننده نفت جهان به جان خريده است.
تزريق بيش از ۱۷۰ ميليون بشكه از اين ذخاير به بازار براي مهار تورم، اگرچه در كوتاهمدت قيمتها را تعديل كرد، اما اكنون بازار را با يك پرسش جدي روبهرو ساخته است: «اگر شوك جديدي وارد شود، سپر دفاعي كجاست؟» با اين حال، حتي اين تخليه تاريخي مخازن هم نتوانسته جلوي روند كاهشي قيمت را بگيرد كه نشاندهنده عمق بدبيني بازار به رشد تقاضاست.
در حالي كه بازار با ريزش قيمتها دست و پنجه نرم ميكند، اعضاي ائتلاف اوپكپلاس در سكوتي معنادار به دنبال بازتعريف نقشه راه خود هستند. نشستهاي اخير كه با محوريت بررسي «ظرفيت توليد پايدار» برگزار شده، پيشزمينه يك تصميم بزرگ براي اواخر نوامبر است.
واقعيت اين است كه تعيين سهميههاي توليد براي سال ۲۰۲۷ و پس از آن، يك بازي شطرنج پيچيده است. از يك سو، اعضا نيازمند درآمدهاي نفتي براي بودجههاي داخلي خود هستند و از سوي ديگر، اصرار بر قيمتهاي بالا ميتواند منجر به از دست رفتن سهم بازار به نفع توليدكنندگان شيل امريكا و ديگر رقباي غير اوپك شود. چالش اصلي اوپكپلاس در نشست هشتم آذرماه، يافتن نقطهاي است كه در آن «انضباط عرضه» فداي «جنگ سهم بازار» نشود. يكي از پارادوكسهاي فعلي بازار، بيتفاوتي نسبي قيمتها به تنشهاي خاورميانه است. در سالهاي گذشته، هرگونه درگيري در اين منطقه ميتوانست قيمت را دورقمي جابهجا كند. اما امروزه، بازار به اين نتيجه رسيده است كه جريان فيزيكي نفت به ندرت تحت تاثير اين تنشها قطع ميشود. به عبارت ديگر، «باكري ريسك» كه همواره قيمتها را بالا نگه ميداشت، در حال تبخير شدن است. تحليلگران بر اين باورند كه تا زماني كه يك تهديد واقعي و عيني براي گلوگاههاي ترانزيتي رخ ندهد، بازار ترجيح ميدهد روي آمارهاي «مازاد عرضه» معامله كند تا احتمالات سياسي. ريزش قيمت نفت در معاملات اخير، زنگ خطري براي اقتصادهاي متكي به نفت و البته فرصتي براي صنايع پاييندستي و پالايشي است. تداوم اين روند ميتواند منجر به بازنگري در پروژههاي سرمايهگذاري بزرگ در بخش بالادستي شود.
بازار جهاني نفت اكنون در يك «دوره گذار» به سر ميبرد؛ گذار از بازاري كه توسط حوادث غيرمترقبه هدايت ميشد به بازاري كه توسط دادههاي سخت و سرد رياضي (تراز عرضه و تقاضا) مديريت ميشود. چشمانداز ۲۰۲۷ نشان ميدهد كه اگر اوپكپلاس نتواند جراحي دقيقي روي ظرفيتهاي توليد خود انجام دهد، سايه مازاد عرضه ميتواند براي سالها بر سر بشكههاي نفت سنگيني كند.
در نهايت، آنچه قيمتها را در روزهاي آينده تعيين خواهد كرد، نه بيانيههاي سياسي، بلكه واقعيت روي زمين است: «بشكههايي كه توليد ميشوند، اما خريداري براي آنها وجود ندارد.»