افزايش ۷۰ ميليون نفري مسافران و رشد ۳۰ درصدي تمايل شهروندان
رايگانسازي حملونقل عمومي در تهران، از يك سياست موقت براي تسهيل تردد شهروندان در شرايط جنگي به يكي از محورهاي اصلي بحث در شوراي شهر تبديل شده است؛ سياستي كه بنا بر آمارهاي اعلامشده ازسوي مديران شهري، با افزايش قابلتوجه استقبال مردم همراه بوده و ركورد ۲۵ ساله جابهجايي مسافر در مترو را شكسته است.
رايگانسازي حملونقل عمومي در تهران، از يك سياست موقت براي تسهيل تردد شهروندان در شرايط جنگي به يكي از محورهاي اصلي بحث در شوراي شهر تبديل شده است؛ سياستي كه بنا بر آمارهاي اعلامشده ازسوي مديران شهري، با افزايش قابلتوجه استقبال مردم همراه بوده و ركورد ۲۵ ساله جابهجايي مسافر در مترو را شكسته است. ثبت دو ميليون مسافر در يك روز، افزايش ۷۰ميليون نفري تعداد مسافران مترو طي هشت ماه و رشد ۳۰درصدي تمايل شهروندان به استفاده از حملونقل عمومي، بخشي از آمارهايي است كه موافقان ادامه اين طرح به آن استناد ميكنند؛ با اين حال، در كنار استقبال شهروندان، مساله تأمين هزينهها، نوسازي ناوگان و چگونگي تداوم رايگانسازي همچنان محل بحث و اختلافنظر در شوراي شهر است.يكي از مهمترين آمارهاي مطرحشده درباره عملكرد حملونقل عمومي تهران، شكسته شدن ركورد ۲۵ساله جابهجايي مسافر در شبكه مترو است. محسن هرمزي، معاون حملونقل و ترافيك شهردار تهران، در حاشيه چهارصد و چهل و نهمين جلسه شوراي شهر اعلام كرد كه شبكه مترو توانسته است در يك روز دو ميليون مسافر را جابهجا كند.هرمزي با اشاره به افزايش متوسط ۵۴درصدي ظرفيت جابهجايي مسافر گفت: بعد از ۲۵سال ركورد مسافر در شبكه مترو تهران شكسته شد و آمار ۲ميليون مسافر را در يك روز جابهجا شد. بهطور متوسط ۵۴درصد افزايش ظرفيت مسافر داشتيم.معاون شهردار تهران همچنين كاهش ورود خودروهاي شخصي به محدوده طرح ترافيك در مقايسه با مدت مشابه سال گذشته را از نشانههاي استقبال شهروندان از رايگانسازي حملونقل عمومي دانست. به گفته او، گزارش شركت ملي پالايش و پخش فرآوردههاي نفتي نيز از كاهش مصرف بنزين در استانهاي تهران و كرمان حكايت داشته است.هرمزي با تأكيد بر تأثير رايگان شدن حملونقل عمومي بر مصرف سوخت اظهار كرد: در استان تهران به دليل رايگان كردن حملونقل به صورت معناداري كاهش مصرف بنزين را مشاهده كرديم.او همچنين با اشاره به ورود اتوبوسهاي برقي به ناوگان شهري گفت كه طي دو سال اخير، حدود ۱۷ميليون ليتر گازوييل در نتيجه برقيسازي ناوگان صرفهجويي شده است.
افزايش ۷۰ ميليون نفري مسافران
آمارهاي ارايهشده در شوراي شهر تنها به ركورد روزانه مترو محدود نميشود. سيدمحمد آقاميري، رييس كميته عمران و زيرساخت شوراي اسلامي شهر تهران، از افزايش حدود ۷۰ ميليون نفري تعداد مسافران مترو در هشت ماه امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته خبر داد.به گزارش مهر، آقاميري در جلسه ۴۴۹ شورا، ضمن تأكيد بر ضرورت ارايه آمار دقيق درباره عملكرد مديريت شهري، تصريح كرد: اين رقم مربوط به افزايش تعداد مسافران است، نه تعداد سفرها.او براي روشنتر شدن ابعاد اين افزايش، آمار ماهانه را نيز تشريح كرد و گفت تعداد مسافران مترو در تيرماه امسال نسبت به تيرماه سال گذشته ۸۷درصد، در مردادماه ۳۲درصد و در شهريورماه ۴۲درصد افزايش داشته است.به اعتقاد آقاميري، مقايسه ماههاي مشابه اهميت زيادي دارد و افزايش مسافران در ماههاي تابستان، باوجود شرايط مقايسهاي مشابه، نشاندهنده استقبال شهروندان از طرح رايگانسازي مترو است.او همچنين با دفاع از عملكرد مديريت شهري در حوزه تأمين ناوگان اتوبوسراني گفت: در دوره ششم بيش از ۲۳۰۰ دستگاه اتوبوس به ناوگان اضافه شده است.آقاميري توضيح داد كه شهرداري تهران در ابتداي دوره ششم حدود ۸۵۰ دستگاه اتوبوس تحويل گرفته بود و اكنون بيش از ۳۳۰۰ دستگاه اتوبوس فعال در سطح شهر دارد. به گفته او، شهرداري براي تأمين بيش از ۶۵۰۰ دستگاه اتوبوس با 8 تا ۹شركت قرارداد منعقد كرده بود، اما چهار تا پنج شركت با وجود دريافت پيشپرداخت، به دليل ناتواني در تأمين اتوبوس نتوانستند به تعهدات خود عمل كنند.او محدوديت ظرفيت توليد داخلي را از دلايل حركت شهرداري به سمت خريد اتوبوس خارجي دانست و درباره سهم دولت نيز مدعي شد: در دولت فعلي حتي يك دستگاه اتوبوس نيز به تهران اختصاص نيافته است. اين عضو شوراي شهر در ادامه گفت حدود ۱۳۵۰ دستگاه اتوبوس به كلانشهرها و شهرهاي ديگر اختصاص يافته، در حالي كه سهم تهران از اين حمايت صفر بوده است.او همچنين با اشاره به دوره سهساله دولت شهيد آيتالله رييسي اظهار كرد كه در آن دوره بيش از ۲۰۰ دستگاه اتوبوس به تهران اختصاص يافت و قرار بود از حدود ۲۰۰۰ دستگاه اتوبوس در دست خريد، ۱۲۰۰ دستگاه به پايتخت اختصاص داده شود كه با تغيير دولت، اين اتوبوسها به شهرهاي ديگر اختصاص پيدا كردند.
رشد ۳۰ درصدي تمايل مردم به استفاده از حملونقل عمومي
در كنار افزايش تعداد مسافران مترو، پرويز سروري، نايبرييس شوراي اسلامي شهر تهران نيز از افزايش ۳۰درصدي تمايل شهروندان به استفاده از حملونقل عمومي در پي اجراي طرح رايگانسازي خبر داده است؛ آماري كه به گفته او براساس دادههاي علمي مجموعههاي مسوول اعلام شده است. سروري با اشاره به بررسي لايحه تمديد خدمات رايگان حملونقل عمومي اظهار كرد: دولت اعلام كرده كه حملونقل رايگان استفاده از اين ناوگان را افزايش داده است. تمايل مردم به استفاده از حملونقل عمومي حتي تا ۳۰درصد افزايش يافته است. بايد ببينيم حملونقل رايگان تمديد ميشود يا خير.نايبرييس شوراي شهر تهران با تأكيد بر اينكه افزايش استفاده از حملونقل عمومي لزوماً به معناي برطرف شدن كامل مشكلات ترافيكي و آلودگي هوا نيست، تصريح كرد: وقتي ميگوييم اين عامل آلودگي هوا و ترافيك را كاهش داده، به منظور رفع كل اين مشكل نيست. شهرداري كار خود را انجام ميدهد و بايد ساير دستگاهها نيز وظيفه خود را انجام دهند.سروري همچنين در بخش ديگري از سخنان خود به وضعيت ورود اتوبوسهاي خريداريشده به كشور اشاره كرد و گفت مراحل ترخيص اتوبوسها در گمرك انجام شده و مديريت شهري اميدوار است اين ناوگان هرچه سريعتر به ظرفيت حملونقل عمومي تهران اضافه شود.او درباره خودران بودن اتوبوسهاي وارداتي نيز توضيح داد: هواپيما هم سيستم خودران دارد اما به صورت خودران اداره نميشود. راننده اتوبوسها هم ميتوانند از اين سيستم استفاده كنند اما تمام بخشهاي آن خودران نيست.نايبرييس شوراي شهر تهران با اشاره به تأثير شرايط جنگي بر روند واردات ناوگان گفت: جنگ باعث شد نتوانيم اتوبوسهاي خريداري شده را وارد كنيم و ناچار شديم اين اتوبوسها را قطرهچكاني منتقل كنيم و به دنبال اين هستيم واردات را از مسيرهاي ديگري پيگيري كنيم. تعهدات توليدكنندگان داخلي را هم دنبال ميكنيم كه تا پايان سال محقق شود.سروري با تأكيد بر ضرورت تسهيل روند ترخيص تجهيزات و ناوگان حملونقل عمومي، اظهار كرد: وقتي شرايط جنگي است سيستم نميتواند بر مدار شرايط عادي عمل كند. كشور بايد در مسير اقتصاد مقاومتي اداره شود. گمرك بايد بداند هر مقدار امكانات را دپو كند تهديد دشمن را افزايش ميدهد. از گمرك انتظار و تقاضا داريم فرآيند موجود را روانتر كنند تا به امكانات دسترسي داشته باشيم.
افزايش مسافران اتوبوس و ضرورت تقويت ناوگان
هرمزي در تشريح عملكرد ناوگان اتوبوسراني نيز از افزايش چشمگير مسافرپذيري خطوط بيآرتي خبر داد. به گفته او، ميانگين مسافران اين خطوط پيش از رايگانسازي حدود ۷۲۰ هزار نفر بود، اما اكنون در شبكه اتوبوسراني روزانه يك ميليون و ۳۰۰ هزار نفر جابهجا ميشوند.او نوسازي اتوبوسها، نظم در سرويسدهي، بهبود وضعيت تهويه و رايگان شدن خدمات را از دلايل افزايش استقبال شهروندان عنوان كرد.هرمزي همچنين از ترخيص دو دستگاه متروباس ۲۶ متري و پنج دستگاه اتوبوس ۱۸متري از گمرك خبر داد و گفت اين وسايل نقليه قرار است پس از انتقال به تهران در مسير خيابان انقلاب و خيابان آزادي تا ترمينال شرق به كار گرفته شوند.معاون شهردار تهران با اشاره به اينكه در سال ۱۴۰۱ شهرداري ۹۳درصد هزينه حملونقل عمومي را پرداخت ميكرد، اعلام كرد اين سهم در سال ۱۴۰۴ به ۹۷درصد رسيده است. او با اشاره به الگوي تقسيم هزينهها ميان دولت، شهرداري و شهروندان، گفت در شرايط مطلوب بايد هر يك از اين سه بخش يكسوم هزينهها را تأمين كنند، اما در عمل بخش عمده بار مالي بر دوش شهرداري قرار گرفته است.هرمزي همچنين با اشاره به نرخ تورم سالانه ۴۵درصدي اعلامشده ازسوي مركز آمار، افزايش ۳۵درصدي نرخ بليت در سال ۱۴۰۲ و افزايش ۲۵درصدي آن در سال ۱۴۰۳ را يادآور شد و بر ضرورت بازنگري كارشناسي در شيوه تأمين هزينههاي حملونقل عمومي تأكيد كرد.
رايگانسازي
سياستي محبوب اما با آينده نامشخص
در كنار افزايش آمار مسافران، موضوع تداوم رايگانسازي حملونقل عمومي به يكي از محورهاي اصلي اختلافنظر در شوراي شهر تبديل شده است. سخنگوي شوراي شهر تهران با اعلام موافقت خود با تمديد خدمات رايگان مترو و اتوبوس تندرو، خواستار تعيين تكليف سازوكار استمرار اين سياست شد.عليرضا نادعلي با اشاره به اينكه پيشتر پيشنهاد شده بود خدمات رايگان تا پايان جنگ ادامه پيدا كند، مساله اصلي را مشخص نبودن مرجع تشخيص پايان جنگ دانست و گفت: پايان جنگ موضوعي نيست كه شورا درباره آن تصميم بگيرد، بلكه مرجع تشخيص آن شوراي عالي امنيت ملي است.به گفته او، به همين دليل مقرر شده است تمديد خدمات رايگان بهصورت دوماهه انجام شود؛ اما اين شيوه ميتواند از نظر اطلاعرساني و ايجاد اطمينان در ميان شهروندان مشكلاتي به وجود آورد.نادعلي تأكيد كرد: بايد براي مردم توضيح دهيم كه آيا قرار است هر دو ماه يكبار، اصل موضوع دوباره در معرض رأيگيري قرار گيرد يا اينكه تصميمي اساسيتر و روشنتر اتخاذ شود، چراكه طرح دوباره اين موضوع ميتواند موجب تلاطم و التهاب در جامعه شود.او همچنين با اشاره به استقبال شهروندان از اين خدمات گفت مردم در ديدارها و تجمعهاي مختلف خواستار استمرار رايگانسازي شدهاند و شرايط نيز نسبت به گذشته تغيير نكرده است.
اختلافنظر درباره هزينهها
و سهم شهروندان
در بررسي لايحه شهرداري براي تمديد خدمات رايگان، ديدگاههاي متفاوتي درباره نحوه ادامه طرح مطرح شده است. سيد جعفر تشكري هاشمي، رييس كميسيون عمران و حملونقل شوراي شهر، با تأكيد بر اينكه رايگان بودن حملونقل عمومي بايد به روزهاي درگيري جنگ محدود شود، اعلام كرد در شرايط عادي بايد نرخ مصوب سال ۱۴۰۴ دريافت شود. او گفت تا ششم آذرماه براي فراهم شدن زيرساختهاي لازم به شهرداري فرصت داده شده و پس از آن شيوه قبلي دريافت كرايه اجرا خواهد شد.در مقابل، مهدي پيرهادي، رييس كميسيون سلامت، محيطزيست و خدمات شهري شورا، با اشاره به اوجگيري ترافيك در ماههاي دي، بهمن و اسفند، خواستار رايگان ماندن حملونقل عمومي تا پايان سال شد. او تأكيد كرد كه اين طرح تأثير مثبتي بر كاهش مصرف سوخت و افزايش تعداد مسافران مترو و اتوبوس داشته است.
از يك طرح موقت
تا ضرورت تصميمگيري بلندمدت
مجموع آمارها و اظهارنظرهاي مطرحشده نشان ميدهد رايگانسازي حملونقل عمومي با افزايش استفاده از مترو و اتوبوس همراه بوده است؛ از ثبت ركورد دو ميليون مسافر در يك روز تا افزايش ۷۰ ميليون نفري مسافران طي هشت ماه و رشد ۳۰درصدي تمايل مردم به استفاده از ناوگان عمومي. با اين حال، تفكيك اثر رايگانسازي از عواملي مانند توسعه ناوگان، بهبود سرويسدهي و تغيير شرايط ترافيكي، به بررسيهاي دقيقتر نياز دارد.آقاميري نيز در همين زمينه تأكيد كرده است ارزيابي آثار طرح بر مصرف سوخت و ترافيك به آمار دقيق دستگاههاي مسوول نياز دارد و شهرداري بهتنهايي نميتواند درباره ميزان كاهش مصرف سوخت اظهارنظر كند.از سوي ديگر، اظهارات سروري درباره موانع واردات اتوبوس و تأثير شرايط جنگي بر روند ترخيص ناوگان، نشان ميدهد افزايش تقاضا براي حملونقل عمومي بايد با توسعه متناسب ظرفيت خدمات همراه شود،چراكه افزايش تعداد مسافران بدون تأمين اتوبوس و واگن كافي ميتواند فشار بيشتري بر شبكه موجود وارد كند. درنهايت، مساله پيشروي شوراي شهر تهران صرفاً تمديد يك لايحه دوماهه نيست، بلكه تعيين تكليف سياستي است كه از يكسو با استقبال شهروندان مواجه شده و ازسوي ديگر، هزينههاي قابلتوجهي را به مديريت شهري تحميل ميكند. تصميمگيري درباره سهم دولت، شهرداري و شهروندان در تأمين هزينهها، سرعت نوسازي ناوگان و تعيين چارچوبي روشن براي استمرار خدمات رايگان، سه موضوعي هستند كه آينده اين سياست را مشخص خواهند كرد.