از صرفهجويي ملي تا توسعه ميادين
امسال زمستان، با سرماي استخوان‌سوزش، ميهمان خانه‌هاي ايرانيان شده است. در كنار اين سرماي شديد اما ناترازي گاز باعث بروز برخي نگراني‌ها ميان مسوولان ايراني شده است.
زهرا سليماني| امسال زمستان، با سرماي استخوان‌سوزش، ميهمان خانه‌هاي ايرانيان شده است. در كنار اين سرماي شديد اما ناترازي گاز باعث بروز برخي نگراني‌ها ميان مسوولان ايراني شده است. كمبود گاز در ايران، ديگر صرفا يك خبر اقتصادي نيست، بلكه به نمادي از چالش‌هاي عميق‌تر بدل شده است. اين كمبود، زنگ خطري است براي صنايعي كه نفسشان به گاز وابسته است، براي خانه‌هايي كه گرمايشان در گروي آن است و براي زندگي روزمره‌اي كه در نبود آن، هزار و يك چالش تازه پيش رويش قرار مي‌گيرد. از تعطيلي كارخانه‌ها و بيكاري كارگران تا صف‌هاي طولاني خودرو در پمپ بنزين‌ها براي تامين سوخت جايگزين و از اجاق‌هاي خاموش خانه‌ها تا نگراني مادران براي فرزندانشان، همگي تصاويري هستند كه اين روزها در جامعه ما ديده مي‌شوند. اما چرا در كشوري با اين همه ذخاير عظيم گازي، با چنين بحراني روبه‌رو هستيم؟ آيا ريشه‌هاي اين ناترازي و كمبود را بايد در جنگ اخير جست‌وجو كرد يا دلايل ريشه‌دار‌تري وجود دارد؟ به نظر مي‌رسد در بطن اين كمبود، داستان پيچيده‌تري از عدم اصلاح الگوي مصرف، سرمايهگذاريهاي از دست رفته و ديپلماسي انرژي نهفته است؟ از سوي ديگر به دليل عدم سرمايه‌گذاري مناسب چاه‌هاي فعلي گاز ايران هم با افت فشار روبه‌رو شده‌اند كه بايد فكري به حال آنها شود. راهكارهايي كه نرسي قربان، تحليلگر ارشد حوزه انرژي معتقد است نيازمند نگاهي نو، عزمي راسخ و همكاري همگاني است. به اعتقاد قربان از بهينه‌سازي مصرف و افزايش بهره‌وري در شبكه‌هاي توزيع تا سرمايه‌گذاري در منابع انرژي جايگزين و تنوع‌بخشي به سبد انرژي كشور را مي‌توان ذيل عنوان راهكارها براي مقابله با قطعي گاز در زمستان قرار داد. نرسي قربان، كارشناس انرژي در گفت‌وگو با «تعادل» توضيح مي‌دهد كه مشكل كشور كمبود منابع نيست، بلكه نحوه استفاده از آن است و پس از آسيب‌هاي جنگ، اولويت‌ها و راهبردها تغيير كرده است.
ما از گذشته ناترازي در تامين گاز كشور داشته‌‌ايم تا جايي كه گاز مورد نياز شمال و شمال‌شرق كشور از تركمنستان تامين مي‌شد. پس از تنش‌هاي اخير با امريكا و آسيب‌هايي كه زيرساخت‌هاي ما در اين حوزه ديدهاند، ظاهرا اين آسيب بيشتر هم شده و گفته مي‌شود زمستان سختي در حوزه گاز در پيش داريم. نخست توضيحي از وضعيت گازي كشور بفرماييد و بعد بگوييد كشورهاي ديگر معمولا چه راهبردهايي براي عبور از چنين بحراني تدارك مي‌بينند؟
ايران پس از روسيه، بزرگ‌ترين ذخاير گازي جهان را در اختيار دارد و گاز كافي براي بيش از ۱۰۰ تا ۱۲۰ سال آينده در كشور ما وجود دارد. پس مساله، عرضه گاز نيست؛ ما در كشور به اندازه كافي گاز داريم و مساله اين است كه چگونه از آن استفاده كنيم. تا پيش از جنگ 12 و40 روزه اخير كه امريكا و اسراييل عليه ايران به راه انداختند، مساله اين بود كه بايد براي توليد گاز بيشتر سرمايه‌گذاري مي‌شد و اين موضوعي كاملا جدا بود، چون تحريم‌ها وجود داشت و شركت‌هاي بزرگ بين‌المللي انرژي نمي‌توانستند يا نمي‌خواستند به ايران بيايند. در نتيجه همه كارها بر عهده خود ايراني‌ها بود و سرمايه‌گذاري به اندازه كافي انجام نمي‌شد؛ از اين رو توليد گاز ما آن‌گونه كه بايد بالا نرفت. بر اساس برخي روايت‌ها ايران در حوزه نفت و گاز به سرمايه‌گذاري بالاي 200ميليارد دلاري نياز دارد.
يعني مي‌فرماييد چون جنگ است و تحريم و محاصره فعلا، چاره‌اي جز قبول اين وضعيت را نداريم؟
خير، اتفاقا فكر مي‌كنم راه‌هايي براي جبران اين كمبودها وجود دارد. معتقدم پس از جنگ، مساله كاملا فرق مي‌كند، چون بخشي از پالايشگاه‌هاي ما بر اثر حملات دشمن آسيب ديدهاند و در نتيجه گاز كمتري براي توزيع در كشور وجود دارد. ايران مي‌تواند زمينه‌هايي را فراهم كند تا كشورهاي منطقه‌اي و كشورهاي عربي بخشي از اين نياز را تامين كنند. در اين شرايط، علاوه بر صرفهجويي كه همه بايد انجام دهند و واقعا واجب است همه بدانند كه اين صرفهجويي يك وظيفه ملي است تا گاز به همه برسد، بايد بكوشيم از فناوري‌‌اي كه در داخل كشور وجود دارد، استفاده كنيم تا ميادين گازي در دسترس خودمان را توسعه دهيم؛ نه ميادين سخت دريايي، بلكه ميادين خشكي را كه خودمان مي‌توانيم توسعه بدهيم و گاز بيشتري توليد كنيم. اميدواريم اين مهم انجام شود و سرمايهگذاريهاي داخلي نيز به سمت اين مساله برود تا بتوانيم اين كار را انجام دهيم.البته اگر بتوانيم از انرژي خورشيدي هم استفاده كنيم و برق كمتري مصرف شود، نيروگاه‌هاي ما كمتر به گاز نياز پيدا مي‌كنند و اين هم كمك مي‌كند؛ ولي مستلزم سرمايه‌گذاري در پنل‌هاي خورشيدي است كه به‌طور كلي ما خودمان نمي‌سازيم و از چين و جاهاي ديگر تامين مي‌شود.
اشاره كرديد كه مي‌توان از پنل‌هاي خورشيدي استفاده كرد؛ برخي تحليلگران اشاره مي‌كنند بارش‌هاي اخير مي‌تواند فرصتي براي كاهش فشار در بخش گاز باشد، فكر مي‌كنيد كه بارش‌هاي قابل توجه اخير در كشور مي‌تواند به ذخيره‌سازي گاز كمك كند؟
بله، بخشي از برق كشور از نيروگاه‌هاي برق‌آبي تامين مي‌شود؛ چيزي نزديك به ۱۰ درصد. اگر ظرفيت اين نيروگاه‌ها بيشتر احيا شود و بارش‌هايي كه هنوز نيامده و تازه صحبتش مطرح است، محقق شود، مي‌توان برق بيشتري از منابع آبي گرفت و فشار روي نيروگاه‌هاي گازي كمتر خواهد بود. بنابراين همه بايد اميدوار باشيم تا بارش‌هاي سودمند فعلي تداوم داشته باشند و بخشي از فشار فزاينده روي صنعت گاز برداشته شود.
موضوع مهم بعدي، مساله تنازعات اخير در جبهه اوكراين-روسيه و ايران - امريكاست. در سطح بين‌المللي، جنگ چقدر به نياز كشورها به گاز آسيب زده است؟ به‌ويژه در اروپا اين گزاره مطرح است كه مساله اروپا، مساله اوكراين و روسيه است.
مساله كمبود گاز اروپا مساله جنگ و تنازع اوكراين و روسيه است. در ظرف چهار سال و شايد هم نزديك به پنج سال (كه دو، سه ماه ديگر پنج سال مي‌شود) اين جنگ ادامه داشته و جريان گاز از روسيه به سمت اروپا كم شده يا قطع شده و اروپا با مشكل روبه‌رو شده است. اما از ايران به خاطر جنگ گاز قطع نشده است؛ مساله جنگ، روسيه بود. با اين حال، مثل تركيه، گاز از ايران مي‌رفت و هنوز هم گاز از ايران به عراق مي‌رود. كشورهايي كه بيشتر تحت تاثير قرار مي‌گيرند، كشورهاي دور و بر خود ما هستند تا اروپا.
آن مياديني كه با سرمايه‌گذاري سريع‌‌تر مي‌شود فعالشان كرد، كدام ميادين هستند؟
ايران ظرفيت‌هاي گازي فراواني دارد. ميادين ما بسيار زياد هستند، بخشي از آنها در دريا و بخش بزرگ‌تري از ميادين گازي ايران در خشكي قرار دارند؛ مثلا در فارس همين اخيرا دو ميدان كشف شد كه حجم انبوهي گاز در آنها ذخيره است و با استفاده از فناوري‌هاي داخلي مي‌توان از آنها بهره‌برداري كرد. بر اساس اعلام وزير نفت در اين ميدان بيش از هفت هزار و 500 ميليارد فوت‌مكعب گاز كشف شده كه از اين مقدار امكان استحصال پنج هزار و 700 ميليارد فوت مكعب وجود دارد. گاز كشف شده در ميدان گازي تخته در جنوب استان فارس، گاز شيرين است كه باعث مي‌شود هزينه‌هاي عمليات توسعه‌اي و بهره‌برداري آن به شدت كاهش پيدا كند. همچنين در اين ميدان علاوه بر گاز، حجم عظيمي از ميعانات گازي با ارزش ده‌ها ميليارد دلار كشف شده است. اين ميزان گاز معادل 15 سال فعاليت يك فاز پارس جنوبي است. اين ميادين خشكي با فناوري‌هايي كه در كشور داريم قابل بهره‌برداري هستند، چون شركت‌هاي قدري در مملكت داريم كه حفاري و كارهاي مربوط به نفت و گاز را انجام مي‌دهند و پيمانكاران شركت‌هاي بزرگ هم قبلا بوده‌اند؛ اينها مي‌توانند بخشي از اين كار را انجام دهند. منتها بستگي دارد كه بودجه در اختيار باشد تا اين كار راه بيفتد و در شرايط جنگي، اولويت‌ها لزوما با بودجه براي توليد گاز نيست؛ بيشتر براي دفاع از مملكت و امنيت است.
