چرا بورس سقوط نمي‌كند؟

1-تاريخ هيچ‌گاه تكرار نمي‌شود! آنچه تكرارپذير است، الگوها و مدل‌هاي تاريخي هستند نه خودِ تاريخ. به عبارت روشن‌تر، بنا بر ذات متغير انسان و مناسبات حاكم بر جوامع انساني، هيچ رخدادي قابليت تكرارپذيري ندارد. حتي به گفته كارل ماركس كه قائل به تكرار تاريخ بود، تاريخ يك‌بار به صورت «تراژدي» و يك‌بار به صورت «كمدي» تكرار مي‌شود و قهرمانان اين تاريخ دوبار زاييده مي‌شوند؛ «يك‌بار در قامت يك اسطوره و بار دوم به شكل دلقك». در ذيلِ «نبرد طبقاتي»، «كشمكش» نيروهاي عرضه و تقاضا در بازارها و از جمله بازار سهام نيز بخشي از تاريخ را توضيح مي‌دهند. در چنين شرايطي است كه برخي فعالان بازار سهام «نگران» مغلوبه شدن نيروي عرضه و سقوط قيمت‌ها در اين بازار همچون 19 مرداد 1399 هستند.

2-علايم باليني بازار سهام اما چنين پيامي را مخابره نمي‌كند. كارشناسان با استناد به روند نسبت «قيمت به درآمد» بازار سهام در دوره اخير رشد شاخص كل، تحليل مي‌كنند كه در اين دوره، بازار صرفا شاهد رشد قيمت‌ها نبوده، بلكه ارزندگي سهام نيز فزوني گرفته است. همچنين به گفته آنها، بازار با فاصله‌گذاري ميان نوسان‌ها، مجال تنفس داشته و دارد و از همين رو، از نفس نخواهد افتاد. از اين رو، تكرار ريزش سال 1399 بسيار بعيد به نظر مي‌رسد.

3- در اين حال، ‌شرايط بنيادين اقتصاد ايران در دو دوره 1399 و 1405 را نيز نبايد از نظر دور داشت. در سال 1399، اقتصاد ايران در اوج تحريم‌هاي يكجانبه امريكا و اپيدمي كرونا قرار داشت. شرايطي كه به كسري بودجه دولت دامن مي‌زد و موتور خلق اعتبار بدون پشتوانه را گرم نگه مي‌داشت. اين شرايط حتي منجر به عبور نرخ دلار از 30 هزار تومان در مهرماه همان سال شد. با وجود اين، سايه نااطميناني‌ها بر سر اقتصاد ايران بسيار كوتاه‌تر از سايه كنوني نااطميناني‌ها بود. چه آنكه در نهايت در 13 آبان سال 1399، با برگزاري انتخابات رياست‌جمهوري ايالات متحده، پيروزي جو بايدن به عنوان پنجاه و نهمين رييس‌جمهور امريكا رقم خورد و خروج ترامپ از كاخ سفيد مسجل شد. به همين واسطه، از نيمه دوم آبان 1399 همه بازارها شرايط متفاوتي را تجربه كردند. در اين روزهاي پس از دو جنگ 12 روزه و 40 روزه، اما سايه جنگ و محاصره همه‌جانبه ايران از سوي امريكا، در كنار تحريم‌هاي يكجانبه همچنان بر سر اقتصاد كشور سنگيني مي‌كند و اين همه در حالي است كه تا زمان ترك كاخ سفيد از سوي ترامپ، حدود دو سال باقي مانده است. بنا به اين شرايط، به‌رغم اقدامات بانك مركزي طي ماه‌هاي اخير در كنترل رشد پايه پولي و نقدينگي، چشم‌اندازي از كاهش كسري بودجه دولت و در نتيجه مهار پايدار و معنادار نقدينگي و نرخ ارز، پيش رو نيست.

4- اين شرايط به اين معناست كه روند رشد قيمت همه كالاها و خدمات، ارز و از جمله سهام همچون سال‌هاي گذشته و به ويژه مانند ماه‌هاي رفته از سال 1405 صعودي خواهد بود. به عبارت ديگر، اگرچه تاريخ و رويدادهاي سال 1399 در عرصه سياست و اقتصاد جهان و ايران و به‌طور اولي در زمين بازار سهام تكرار نخواهد شد، اما الگوهاي اقتصادي آن دوره، يعني رشد فزاينده هزينه‌هاي دولت و تشديد كسري بودجه، خلق اعتبار بدون پشتوانه و در نتيجه افزايش عمومي قيمت‌ها، ارز، ملك و سهام و... همچون اغلب سال‌هاي دهه 1390 (غير از سال‌هاي اجراي برجام) و دهه 1400، ‌با شدت مضاعفي در حال تكرار است. اين شرايط يك نكته ديگر را هم به وضوح به نمايش گذاشته و اثبات كرده است و آن اينكه «تورم» يك پديده پولي است و در غياب ِ رشد مثبت اقتصاد، الگوي افزايش قيمت‌ها را روي همه كالاها پياده مي‌كند، به گونه‌اي كه حتي ما در مواجهه با برخي پديده‌هاي قيمتي شگفت‌زده مي‌شويم، از جمله پديده‌اي كه احمد ميدري، وزير تعاون، كار و رفاه اجتماعي دوشنبه هفته جاري و در جريان رونمايي از اوراق «سلف شير» به آن اشاره كرده است: «بررسي‌هاي ۱۰ ساله نشان مي‌دهد، نرخ رشد قيمت دام شيري همپاي تغييرات نرخ ارز و فراتر از طلا بوده است.»