حريم پايتخت؛ گره كور مديريت شهري
در حالي كه برخي اعضاي شوراي شهر تهران از انباشت پروژه‌هاي نيمه‌تمام، آب‌گرفتگي معابر پس از بارندگي‌هاي اخير، ترافيك سنگين و كندي روند توسعه حمل‌ونقل عمومي انتقاد مي‌كنند، گروهي ديگر با دفاع از عملكرد شهرداري، بر اقدامات انجام‌شده و ضرورت پرهيز از سياه‌نمايي تأكيد دارند.
در حالي كه برخي اعضاي شوراي شهر تهران از انباشت پروژه‌هاي نيمه‌تمام، آب‌گرفتگي معابر پس از بارندگي‌هاي اخير، ترافيك سنگين و كندي روند توسعه حمل‌ونقل عمومي انتقاد مي‌كنند، گروهي ديگر با دفاع از عملكرد شهرداري، بر اقدامات انجام‌شده و ضرورت پرهيز از سياه‌نمايي تأكيد دارند. اين اختلاف ديدگاه در كنار بلاتكليفي حريم پايتخت و تأخير در ترخيص اتوبوس‌هاي چيني، تصويري از چالش‌هاي هم‌زمان مديريت شهري تهران ارايه مي‌دهد؛ چالش‌هايي كه بخشي از آنها به كمبود منابع مالي و زيرساخت‌ها مربوط است و بخشي ديگر از اختلاف ميان دستگاه‌ها، موانع اداري و كندي اجراي تصميمات ناشي مي‌شود. در واقع، مديريت شهري تهران هم‌زمان با دو مساله روبروست؛ از يك سو، پروژه‌هايي كه با وجود صرف زمان و هزينه هنوز به مرحله بهره‌برداري نرسيده‌اند و از سوي ديگر، امكانات و ظرفيت‌هايي كه به دليل موانع اجرايي و اداري امكان استفاده از آنها فراهم نشده است. در چنين شرايطي، اختلاف نظر اعضاي شورا بر سر عملكرد شهرداري نيز جدي‌تر شده؛ منتقدان خواستار پاسخگويي درباره تأخيرها و مشكلات موجودند و مدافعان، اقدامات انجام‌شده را يادآوري مي‌كنند. در جلسه ۱۹ آبان شوراي شهر تهران، اين اختلاف ديدگاه در جريان بررسي موضوعات مختلفي از جمله وضعيت پروژه‌هاي عمراني منطقه ۱۶، آب‌گرفتگي معابر و ترافيك پس از بارندگي‌هاي اخير، تعيين تكليف حريم پايتخت و تأخير در ترخيص اتوبوس‌هاي خريداري‌شده از چين مطرح شد؛ موضوعاتي كه هركدام بخشي از مسائل جاري شهر را بازتاب مي‌دهند و نشان مي‌دهند مطالبات شهروندان همچنان فراتر از اعلام آمار اقدامات و وعده‌هاي مديريت شهري است. در اين جلسه سيد محمد آقاميري در تشريح وضعيت اين پروژه‌ها با اشاره به بازديد اخير خود از منطقه ۱۶ گفت: با رسيدگي و تأمين اعتبارات مورد نياز، امكان بهره‌برداري از تعدادي از پروژه‌هاي در حال اجرا تا پايان سال وجود دارد. به گفته او، مجموعه ورزشي و پاركينگ عمومي جواديه با پنج طبقه فضاي ورزشي و پاركينگي با ظرفيت حدود ۲۲۰ خودرو، اكنون حدود ۶۰ درصد پيشرفت فيزيكي دارد و پاركينگ آن آماده بهره‌برداري است. همچنين مجموعه فرهنگي شهداي گمنام بوستان بهمن، با وجود احداث ساختمان، همچنان براي تكميل به نقدينگي نياز دارد. در همين منطقه، بوستان باستاني‌پور در محله علي‌آباد جنوبي نيز با مساحت ۱۵ هزار و ۵۰۰ مترمربع و پيشرفت فيزيكي حدود ۷۰ درصد، همچنان به مرحله بهره‌برداري نرسيده است. آقاميري با اشاره به اعلام آمادگي پيمانكار براي تحويل پروژه ظرف ۲۰ روز در صورت رفع مشكلات مالي، خواستار تسريع در تخصيص اعتبار شد. اما مشكلات منطقه ۱۶ به كمبود نقدينگي محدود نمي‌شود. پروژه كلينيك درماني اين منطقه با زيربناي حدود ۱۷۵۰ مترمربع، به دليل اختلاف ميان شركت شهر سالم و مديريت منطقه بر سر تأمين هزينه‌ها متوقف شده است. از سوي ديگر، اجراي خيابان جنوبي بوستان ميثاق نيز به دليل ضرورت دريافت مجوز جابه‌جايي حدود ۶۹۵ درخت بلاتكليف مانده است. آقاميري همچنين از اجرا نشدن پروژه بازگشايي خيابان زارعي با وجود انتخاب پيمانكار انتقاد كرد و خواستار همكاري سازمان مديريت پسماند براي جابه‌جايي ديوار ملكي و رفع مانع اين معبر شد. مجموع اين موارد نشان مي‌دهد بخشي از مساله مديريت شهري تهران نه صرفاً تعريف پروژه‌هاي جديد، بلكه تكميل طرح‌هايي است كه با صرف منابع عمومي آغاز شده‌اند و اكنون در انتظار تأمين اعتبار يا هماهنگي ميان سازمان‌هاي مسوول هستند.
اختلاف بر سر پذيرش مسووليت يا دفاع از عملكرد؟
بارندگي‌هاي اخير تهران نيز به يكي از موضوعات بحث‌برانگيز صحن شورا تبديل شد؛ موضوعي كه دو نگاه متفاوت درباره نحوه مواجهه مديريت شهري با بحران‌هاي احتمالي را آشكار كرد. جعفر تشكري هاشمي با اشاره به آب‌گرفتگي برخي معابر، از نحوه پاسخگويي مديران شهري انتقاد كرد و گفت: مدير خوب مديري نيست كه در حوزه كاري او هيچ اشتباهي رخ ندهد، بلكه مديري است كه مسووليت مشكلات را بپذيرد و براي اصلاح آنها اقدام كند. او تأكيد كرد كه در مواجهه با انتقادهاي شهروندان نبايد مشكلات انكار يا ناديده گرفته شوند و افزود: عذرخواهي به‌تنهايي كافي نيست و مردم از مديران اقدام عملي مي‌خواهند. به اعتقاد اين عضو شورا، بسياري از نقاط آب‌گير شهر با اقداماتي مانند احداث چاه جذبي و اجراي زهكش قابل اصلاح هستند و نبايد اجازه داد مشكلات مشابه در هر بارندگي تكرار شوند. در مقابل، پرويز سروري با دفاع از عملكرد شهرداري تهران، از مجموعه اقدامات انجام‌شده براي آمادگي در برابر بارندگي‌ها خبر داد. به گفته او، ۵۵۰ كانال زيرسطحي پاكسازي، ۲۶ هزار متر از كانال‌ها لايروبي و ۴۲ نقطه مستعد آب‌گرفتگي شناسايي و بهسازي شده است. همچنين ۱۶۰ كيلومتر از شبكه روباز جمع‌آوري آب‌هاي سطحي مورد پاكسازي و لايروبي قرار گرفته است. سروري با اشاره به مهار حدود ۴۰ مورد پس‌زدگي و بيرون‌زدگي شبكه فاضلاب، تلاش كارگران و كاركنان شهرداري را در جلوگيري از شكل‌گيري بحران جدي موثر دانست. با اين حال، اختلاف اصلي در اين بخش فراتر از آمار اقدامات اجرايي است؛ يك نگاه بر ضرورت پاسخگويي، پذيرش نقص‌ها و اصلاح نقاط ضعف تأكيد دارد و نگاه ديگر معتقد است در كنار نقد مشكلات، بايد اقدامات انجام‌شده و شرايط بارندگي نيز مورد توجه قرار گيرد. محمد آخوندي نيز با تأكيد بر اينكه توسعه زيرساخت‌هاي مديريت آب‌هاي سطحي حاصل عملكرد چند دوره مديريت شهري است، گفت نمي‌توان جلوگيري از بحران جدي در بارندگي‌هاي اخير را صرفاً به يك دوره مديريتي نسبت داد. وي در عين حال خواستار پرهيز از استفاده سياسي از مشكلات شهري شد و حق نقد رسانه‌ها و شهروندان را به رسميت شناخت.
ترافيك؛ بحراني فراتر از بارندگي و كمبود ظرفيت معابر
در كنار آب‌گرفتگي، ترافيك سنگين تهران نيز مورد انتقاد اعضاي شورا قرار گرفت. تشكري هاشمي با اشاره به وضعيت معابر پايتخت گفت در روزهاي اخير، حتي بدون ارتباط با بارندگي، گره‌هاي ترافيكي گسترده‌اي در شهر شكل گرفته و در برخي ساعات تقريباً هيچ نقطه‌اي از تهران وضعيت عادي تردد نداشته است. به گزارش ايسنا، آقاميري نيز از ترافيك سنگين محدوده خيابان گوشت‌فروش‌ها در اطراف كشتارگاه و خيابان‌هاي بوعلي و شهيد ميرفتي انتقاد كرد و گفت توقف خودروها و فعاليت واحدهاي فروش گوشت موجب شده برخي شهروندان در ساعات صبحگاهي بين ۳۰ تا ۴۰ دقيقه در اين محدوده معطل شوند. او خواستار استقرار مستمر نيروهاي پليس راهور براي مديريت تردد در اين محدوده شد و انتقال سازمان ميادين و ساماندهي فعاليت‌هاي موجود را از راهكارهاي اساسي حل مشكل دانست.
اتوبوس‌هاي چيني در گمرك؛ فاصله وعده توسعه تا اجراي واقعي
يكي ديگر از محورهاي مهم اظهارات رييس شوراي شهر تهران، تأخير در ترخيص اتوبوس‌هاي چيني بود؛ موضوعي كه بار ديگر فاصله ميان برنامه‌هاي توسعه حمل‌ونقل عمومي و روند اجرايي تحقق آنها را برجسته كرد.چمران با انتقاد از كندي سيستم اداري گفت: متأسفانه سيستم‌هاي اداري ما كند هستند، اما بايد آنقدر سرعت عمل داشته باشيم كه اين كندي را جبران كنيم.او با گلايه از باقي ماندن اتوبوس‌ها در گمرك تأكيد كرد كه بايد براي ترخيص آنها اقدام فوري صورت گيرد تا ناوگان حمل‌ونقل عمومي بتواند از اين ظرفيت استفاده كند.چمران با اشاره به سهم حدود ۷۰ درصدي خودروهاي شخصي و سواري در وسايل نقليه تهران، معتقد است اين نسبت بايد به نفع حمل‌ونقل عمومي تغيير كند. وي توسعه مترو، تأمين واگن و خريد اتوبوس را از مهم‌ترين راهكارهاي كاهش ترافيك و آلودگي هوا دانست.او همچنين با اشاره به ورود كمتر از ۵۰۰ دستگاه اتوبوس برقي به تهران، سهم اتوبوس‌ها در آلودگي هوا را حدود سه درصد برآورد كرد و گفت توسعه حمل‌ونقل عمومي مي‌تواند شهروندان را به كنار گذاشتن خودروهاي شخصي ترغيب كند.
اختلاف بر سر محدوده‌اي كه همچنان تعيين تكليف نشده است
بلاتكليفي حريم تهران نيز در جلسه شورا به بحث گذاشته شد. بررسي ايرادات فرمانداري به مصوبه طرح ساختاري حريم پايتخت نشان داد كه هنوز درباره چارچوب قانوني و نحوه مديريت اين محدوده اختلاف‌نظر وجود دارد. چمران در اين باره با تأكيد بر ضرورت تعيين محدوده قانوني حريم تهران گفت: وضعيت فعلي حريم شهر تهران به‌شدت نابسامان است و هرچه تعيين تكليف اين موضوع بيشتر به طول بينجامد، به ضرر همه خواهد بود.رييس شوراي شهر تهران همچنين نسبت به گسترش سكونتگاه‌هاي غيرمجاز هشدار داد و با اشاره به افزايش جمعيت مرتضي‌گرد از چند ده يا چند صد نفر به آمارهاي اعلامي حدود ۵۰ هزار نفر، تأكيد كرد كه مديريت حريم بايد بر اساس يك مسير علمي و قانوني دنبال شود.در مجموع، مباحث مطرح‌شده در شوراي شهر تهران نشان مي‌دهد چالش مديريت شهري تنها به كمبود منابع مالي يا وقوع بارندگي و ترافيك محدود نيست؛ بلكه كندي نظام اداري، ناهماهنگي ميان دستگاه‌ها، پروژه‌هاي متوقف‌شده و اختلاف بر سر شيوه پاسخگويي نيز در اين ميان نقش دارند. مقايسه اظهارات اعضاي شورا يك مطالبه مشترك را برجسته مي‌كند: شهروندان بيش از گزارش ميزان پيشرفت پروژه‌ها و فهرست اقدامات انجام‌شده، انتظار دارند نتايج ملموس اين اقدامات را در زندگي روزمره خود ببينند؛ از معبري بدون آب‌گرفتگي و ترافيك گرفته تا اتوبوسي كه به‌جاي ماندن در گمرك، در خيابان‌هاي تهران خدمت‌رساني كند.
