تامين گاز زمستاني در سايه آسيب به زيرساخت‌ها
با نزديك شدن به فصل سرما، صنعت گاز كشور در شرايطي براي تامين پايدار انرژي آماده مي‌شود كه آسيب به بخشي از تاسيسات گازي ظرفيت توليد را تحت تاثير قرار داد و در اين ميان بازسازي پالايشگاه‌هاي پارس جنوبي، آماده‌سازي شبكه انتقال، تامين سوخت جايگزين نيروگاه‌ها و مديريت مصرف، چهار محور اصلي وزارت نفت براي عبور از روزهاي سرد سال در دستور كار قرار گرفته است.
با نزديك شدن به فصل سرما، صنعت گاز كشور در شرايطي براي تامين پايدار انرژي آماده مي‌شود كه آسيب به بخشي از تاسيسات گازي ظرفيت توليد را تحت تاثير قرار داد و در اين ميان بازسازي پالايشگاه‌هاي پارس جنوبي، آماده‌سازي شبكه انتقال، تامين سوخت جايگزين نيروگاه‌ها و مديريت مصرف، چهار محور اصلي وزارت نفت براي عبور از روزهاي سرد سال در دستور كار قرار گرفته است.
به گزارش ايسنا، با نزديك شدن به روزهاي سرد سال تامين پايدار گاز و مديريت سوخت زمستاني به يكي از موضوعات مهم صنعت انرژي كشور تبديل شده است؛ موضوعي كه امسال به دليل آسيب‌هاي واردشده به بخشي از تاسيسات گازي در جريان جنگ تحميلي سوم اهميت بيشتري پيدا كرده است. در چنين شرايطي بازسازي زيرساخت‌هاي آسيب‌ديده، افزايش آمادگي شبكه انتقال، پيش‌بيني سوخت جايگزين نيروگاه‌ها و مديريت مصرف از جمله اقداماتي است كه براي عبور از روزهاي سرد سال دنبال مي‌شود.
در جريان جنگ تحميلي سوم بخشي از تاسيسات نفت، گاز، پالايش و ذخيره‌سازي كشور آسيب ديد به‌طوري كه ظرفيت توليد گاز كشور روزانه حدود ۲۳۰ ميليون مترمكعب كاهش يافت و بازگرداندن اين ظرفيت به چرخه توليد با نزديك شدن به فصل سرد به يكي از ماموريت‌هاي مهم وزارت نفت تبديل شده است.
با اين حال تامين پايدار گاز در زمستان تنها به بازسازي تاسيسات و افزايش توليد محدود نمي‌شود. انتقال گاز از مراكز توليد به مناطق مصرف، تامين سوخت نيروگاه‌ها در زمان افزايش تقاضاي بخش خانگي و تجاري و پيش‌بيني شرايط اضطراري نيز در پايداري شبكه نقش دارند. در كنار اين اقدامات مديريت مصرف مي‌تواند به كاهش فشار بر شبكه و استفاده موثرتر از ظرفيت‌هاي موجود كمك كند.
با توجه به اهميت اين پالايشگاه‌ها در تامين گاز كشور بازسازي تاسيسات آسيب‌ديده و بازگرداندن بخشي از ظرفيت از دست‌رفته در اولويت قرار گرفت. طبق گفته سعيد توكلي-مديرعامل شركت ملي گاز ايران- براي جبران بخشي از اين ظرفيت همزمان با ايمن‌سازي و آواربرداري طرح توليد زودهنگام در دستور كار قرار گرفت. در اين مسير استفاده از ظرفيت‌هاي خالي ساير پالايشگاه‌هاي پارس جنوبي و ديگر نقاط امكان بازگشت بخشي از ظرفيت ازدست‌رفته به چرخه توليد را فراهم كرد. به گفته وي در مرحله نخست توليد زودهنگام براي چهار فاز و بازگرداندن حدود ۱۰۶ ميليون مترمكعب در روز برنامه‌ريزي شده بود. از اين ميان سه فاز وارد چرخه توليد شدند كه تعهد توليدي آنها حدود ۹۴ ميليون مترمكعب در روز بود با اين حال در عمل نزديك به ۱۰۰ ميليون مترمكعب در روز ظرفيت از اين مسير به چرخه توليد بازگشت.
در ادامه عمليات بازسازي رييس هيات عامل سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران اخيرا از پيشرفت فيزيكي ۷۴ درصدي رديف آسيب‌ديده فاز ۱۴ پارس جنوبي خبر داده و اعلام كرده كه براي عملياتي شدن اين رديف تا اوايل بهمن امسال برنامه‌ريزي شده است. اين روند نشان مي‌دهد كه بازگرداندن ظرفيت توليد هم از مسير استفاده از امكانات موجود و اجراي طرح‌هاي توليد زودهنگام و هم از طريق تكميل عمليات بازسازي دنبال مي‌شود. با اين حال تحقق برنامه‌هاي اعلام‌شده به پيشرفت عمليات اجرايي و فراهم شدن شرايط لازم براي بهره‌برداري وابسته است و به همين دليل آمادگي ساير بخش‌هاي شبكه نيز اهميت پيدا مي‌كند.
توليد و فرآورش گاز تنها بخشي از زنجيره تامين اين انرژي است و انتقال آن از مراكز توليد به مناطق مصرف نيز نقشي تعيين‌كننده در پايداري شبكه دارد. بنابراين همزمان با بازسازي تاسيسات آسيب‌ديده و تلاش براي افزايش توليد، آماده‌سازي زيرساخت‌هاي انتقال گاز نيز در دستور كار قرار گرفته است. شركت انتقال گاز ايران براي عبور از زمستان، تعمير و نگهداري خطوط لوله، آماده‌سازي ايستگاه‌هاي تقويت فشار، توسعه خطوط انتقال و افزايش ظرفيت عملياتي شبكه را دنبال مي‌كند و برنامه‌ريزي براي آرايش شبكه و پيش‌بيني شرايط مختلف توليد و مصرف نيز از ديگر اقداماتي است كه با هدف مديريت بهتر جريان گاز انجام مي‌شود.
پيمان خضرايي- مديرعامل شركت انتقال گاز ايران- اواسط مهرماه در نشست هم‌انديشي و هماهنگي ارتقاي پايداري شبكه انتقال گاز شمال كشور با اشاره به اين موضوع اظهار كرد: امسال راهبرد عملياتي ما نسبت به گذشته متمركزتر است و ارزيابي دقيق سناريوهاي مختلف فني در مناطق انتهاي خطوط لوله از جمله خطه شمال كشور نقشي حياتي در حفظ توازن و پايداري شبكه دارد.
اهميت اين برنامه‌ريزي به‌ويژه در مناطق انتهايي شبكه انتقال بيشتر است؛ مناطقي كه در شرايط ناترازي و محدوديت عرضه ممكن است با چالش بيشتري در تامين گاز مواجه شوند. در چنين وضعيتي مديريت جريان گاز متناسب با ميزان توليد و نياز مناطق مختلف و استفاده بهينه از ظرفيت خطوط لوله و ايستگاه‌هاي موجود مي‌تواند در كاهش فشار بر شبكه موثر باشد. در كنار آماده‌سازي زيرساخت‌هاي انتقال پيش‌بيني وضعيت مصرف و تامين سوخت مورد نياز نيروگاه‌ها نيز يكي ديگر از محورهاي برنامه‌ريزي براي ماه‌هاي سرد سال است؛ موضوعي كه ارتباط مستقيمي با تامين گاز بخش خانگي و تجاري دارد.
با نزديك شدن به فصل سرما و افزايش تقاضاي گاز در بخش‌هاي خانگي و تجاري تامين سوخت نيروگاه‌ها به يكي از موضوعات مهم مديريت انرژي تبديل مي‌شود. در اين شرايط ذخيره‌سازي سوخت مايع به عنوان يكي از راهكارهاي پشتيبان تامين انرژي مورد توجه قرار گرفته است تا در صورت افزايش نياز بخش خانگي به گاز امكان استفاده از سوخت جايگزين در نيروگاه‌ها فراهم باشد.
بر اساس آخرين آمار رسمي اعلام‌شده در شهريورماه ذخاير گازوييل نيروگاه‌هاي كشور به حدود ۳.۲ ميليارد ليتر رسيده است؛ ظرفيتي كه مي‌تواند در ماه‌هاي سرد سال و در صورت افزايش تقاضاي گاز به عنوان سوخت جايگزين نيروگاه‌ها مورد استفاده قرار گيرد. طبق گفته وزير پيشين نفت ذخيره‌سازي سوخت مايع نيروگاه‌ها و افزايش ذخاير گازوييل صنايع در دستور كار قرار گرفته تا در روزهاي اوج مصرف گاز سوخت مورد نياز نيروگاه‌ها و صنايع تامين شود و از بروز وقفه در خدمات‌رساني جلوگيري به عمل‌آيد.
با وجود پيش‌بيني سوخت جايگزين مديريت شرايط زمستاني به اين اقدام محدود نمي‌شود و آمادگي براي مواجهه با سناريوهاي مختلف توليد و مصرف نيز اهميت دارد. مديرعامل شركت ملي گاز ايران اخيرا با اشاره به انجام تعميرات اساسي و اقدامات فني براي افزايش پايداري شبكه گاز كشور بيان كرده كه سناريوهاي مختلف از بدترين شرايط تا وضعيت واقع‌بينانه براي مديريت ناترازي گاز و تامين پايدار آن در ماه‌هاي سرد سال پيش‌بيني شده است.
به گفته وي ناترازي انرژي مي‌تواند بر پايداري تامين گاز در برخي استان‌ها تاثير بگذارد و تعدادي از استان‌ها به‌صورت پراكنده تحت تاثير تنش گازي قرار گيرند كه سه استان با شرايط شديدتري روبه‌رو هستند. براي حفظ پايداري در ساير استان‌ها نيز تغيير آرايش شبكه و اجراي اقدامات فني و فرآيندي در برنامه قرار گرفته است.
مديرعامل شركت ملي گاز ايران همچنين با تاكيد بر اهميت تامين گاز استان‌هاي شمالي كشور افزود: با توجه به موقعيت اين استان‌ها در انتهاي زنجيره تامين گاز و آسيب‌پذيري بيشتر آنها در شرايط ناترازي، هماهنگي ميان شركت ملي گاز، استانداري‌ها و ديگر دستگاه‌هاي مسوول در دستور كار قرار گرفته است. به گفته وي، سناريوهاي عملياتي مختلف و برنامه‌هاي اجرايي لازم، هم براي اقداماتي كه بر عهده شركت ملي گاز است و هم براي وظايف ساير دستگاه‌ها تدوين شده است.
وي با اشاره به احتمال بروز محدوديت در تامين گاز در شرايط بحراني گفت كه براي همه سناريوها، از بدترين حالت تا شرايط واقع‌بينانه‌تر، برنامه‌هاي جايگزين پيش‌بيني شده و اين اقدامات در استان‌ها با هماهنگي استانداري‌ها در حال پيگيري است. تامين سوخت جايگزين براي نيروگاه‌ها و ساير بخش‌هاي مورد نياز نيز از موضوعات مهم اين برنامه‌ريزي‌ها به شمار مي‌رود. بر اين اساس بازسازي تاسيسات، آماده‌سازي شبكه انتقال، ذخيره‌سازي سوخت مايع و تدوين سناريوهاي اضطراري بخش‌هاي مكمل برنامه آمادگي زمستاني هستند؛ اقداماتي كه در كنار يكديگر پيگيري مي‌شوند تا احتمال بروز اختلال در تامين انرژي كاهش يابد. از سوي ديگر مديريت مصرف نيز مي‌تواند به افزايش اثربخشي اين برنامه‌ها كمك كند.
در كنار اقدامات فني و عملياتي براي افزايش توليد، آماده‌سازي شبكه انتقال و تامين سوخت جايگزين، اصلاح الگوي مصرف نيز يكي از عوامل موثر در كاهش فشار بر شبكه انرژي كشور است. بالا بودن شدت مصرف انرژي در كشور ضرورت توجه به مديريت مصرف را به‌ويژه در روزهاي اوج تقاضا افزايش مي‌دهد موضوعي كه براي تامين پايدار گاز به ويژه در استان‌هاي شمالي اهميت بيشتري دارد.
طبق آمار و ارقام اعلام‌شده حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد مصرف گاز در بخش خانگي به گرمايش اختصاص دارد بنابراين بهينه‌سازي سيستم‌هاي گرمايشي و جلوگيري از هدررفت حرارت مي‌تواند نقش موثري در كاهش مصرف گاز داشته باشد. همچنين استفاده از درزگير براي پنجره‌ها و درها، نصب پنجره‌هاي دوجداره، استفاده از پرده‌هاي ضخيم، تنظيم دماي پكيج در محدوده ۵۵ تا ۶۰ درجه سانتي‌گراد و تنظيم مناسب شعله بخاري از جمله اقداماتي است كه مي‌تواند به كاهش مصرف گاز در منازل كمك كند.
كارشناسان تاكيد مي‌كنند هدف از مديريت مصرف رساندن ميزان استفاده از انرژي به سطح بهينه بدون تاثيرگذاري بر آسايش و رفاه خانوارهاست. در اين ميان حتي اقدامات كوچك در هر خانه اگر در مقياس ملي انجام شود مي‌تواند تاثير قابل توجهي بر ميزان مصرف گاز داشته باشد.
بر اين اساس اگر هر خانوار در روزهاي اوج مصرف دماي محيط منزل خود را تنها يك درجه سانتي‌گراد كاهش دهد در مجموع حدود ۲۵ ميليون مترمكعب به پايداري شبكه گاز كشور كمك مي‌شود. اين موضوع نشان مي‌دهد كه در كنار مسووليت دستگاه‌هاي اجرايي و شركت‌هاي فعال در صنعت انرژي، مشاركت مشتركان نيز مي‌تواند در مديريت تقاضا نقش داشته باشد.
در نهايت آمادگي براي تامين پايدار گاز در زمستان پيش رو به مجموعه‌اي از اقدامات هماهنگ در بخش‌هاي مختلف صنعت انرژي وابسته است. بازسازي پالايشگاه‌هاي آسيب‌ديده پارس جنوبي و بازگرداندن ظرفيت‌هاي ازدست‌رفته به چرخه توليد، آماده‌سازي خطوط انتقال، تامين سوخت جايگزين نيروگاه‌ها و تدوين سناريوهاي مختلف براي مديريت شرايط بحراني هر يك بخشي از اين برنامه را تشكيل مي‌دهند. با توجه به ادامه بازسازي تاسيسات آسيب‌ديده و احتمال افزايش تقاضاي گاز در روزهاي سرد آمادگي زمستاني بايد به‌صورت يك برنامه يكپارچه در تمام حلقه‌هاي زنجيره تامين دنبال شود.
