بازي پنهان در زمين اوپك‌پلاس
بازار جهاني نفت اين روزها شبيه دونده‌اي است كه درست در ميانه يك ماراتن نفسگير، گام‌هايش سنگين شده اما چشم به خط پاياني دوخته كه مدعي است ركوردهاي تازه‌اي را جابه‌جا خواهد كرد.
بازار جهاني نفت اين روزها شبيه دونده‌اي است كه درست در ميانه يك ماراتن نفسگير، گام‌هايش سنگين شده اما چشم به خط پاياني دوخته كه مدعي است ركوردهاي تازه‌اي را جابه‌جا خواهد كرد. آخرين اظهارات هيثم الغيص، دبيركل اوپك، و گزارش‌هاي تازه اين نهاد، تصويري متناقض و در عين حال به غايت معنادار از وضعيت طلاي سياه پيش روي ميز سياستگذاران انرژي گذاشته است: كاهش شديد و بي‌سابقه برآورد رشد تقاضا در سال ۲۰۲۶ تا كف ۴۰۰ هزار بشكه در روز، و در نقطه مقابل، شرط‌بندي بزرگ روي بازگشت توفاني تقاضا با جهش ۲.۴ ميليون بشكه‌اي در سال ۲۰۲۷.
اين بازنگري يك ميليون بشكه‌اي در افق سال جاري، صرفا يك دستكاري محاسباتي روي كاغذ نيست؛ پيامي صريح از سوي كارتل نفتي است مبني بر اينكه نبض تقاضا كندتر از انتظارات اوليه مي‌زند، هرچند سناريوي بازگشت پرقدرت در سال بعد هنوز روي ميز است.
اوپك كه سال ۲۰۲۶ را با پيش‌بيني جسورانه رشد روزانه ۱.۴ ميليون بشكه‌اي آغاز كرده بود، اكنون با كاهشي يك ميليون بشكه‌اي، برآورد خود را روي عدد محافظه‌كارانه ۴۰۰ هزار بشكه تنظيم كرده است. اين تعديل چشمگير ناشي از چيست؟
واقعيت‌هاي ميداني نشان مي‌دهد كه همگرايي چندين متغير اقتصاد كلان، موتور محرك تقاضا را خاموش يا دست‌كم كم‌رمق كرده است:
۱. رخوت در كشورهاي OECD: گزارش‌هاي تفكيكي نشان مي‌دهد تقاضا در بلوك كشورهاي عضو سازمان توسعه و همكاري اقتصادي (OECD) در سال جاري با افت روزانه ۱۰۰ هزار بشكه‌اي مواجه است. اقتصادهاي پيشرفته كه به دنبال شوك‌هاي تورمي پساپاندمي و نرخ‌هاي بهره بالا هنوز به ريل رونق كامل بازنگشته‌اند، وارد فاز صرفه‌جويي ساختاري شده‌اند.
۲. شتاب‌گيري گذار انرژي و بهره‌وري سوخت: در غرب، نفوذ خودروهاي برقي، بهينه‌سازي مصرف سوخت در ناوگان تجاري و جايگزيني گاز و انرژي‌هاي تجديدپذير در بخش‌هاي حرارتي، رشد تقاضاي محصولات پالايشي به‌ويژه بنزين و گازوئيل را فشرده كرده است.
۳. بار سنگين بر دوش كشورهاي غير-OECD: در سال جاري، تنها منبع مثبت تقاضا، كشورهاي خارج از OECD هستند كه با رشد حدود ۵۰۰ هزار بشكه‌اي، افت ۱۰۰ هزار بشكه‌اي توسعه‌يافته‌ها را خنثي كرده و خالص رشد جهاني را به رقم ۴۰۰ هزار بشكه مي‌رسانند؛ رقمي كه براي جذب ظرفيت‌هاي مازاد بازار بيش از حد ناچيز به نظر مي‌رسد.
در حالي كه آمار سال ۲۰۲۶ بوي احتياط و حتي ركود نسبي مي‌دهد، چشم‌انداز اوپك براي سال ۲۰۲۷ كاملا تهاجمي است: افزايش ۲ ميليون و ۴۰۰ هزار بشكه‌اي تقاضاي روزانه نسبت به سال قبل.
تحليل لايه‌هاي اين پيش‌بيني، جغرافياي آينده انرژي را به وضوح ترسيم مي‌كند:
احياي حاشيه‌اي غرب (OECD): برآوردها حاكي از بازگشت رشد ۴۰۰ هزار بشكه‌اي در كشورهاي توسعه‌يافته است؛ رقمي كه عمدتا حاصل پايان احتمالي چرخه‌هاي انقباض پولي و جان گرفتن دوباره زنجيره‌هاي لجستيك هوايي و دريايي تلقي مي‌شود.
انفجار مصرف در شرق و جنوب جهاني (Non-OECD): موتور محرك اصلي اين جهش بزرگ، كشورهاي در حال توسعه هستند كه پيش‌بيني شده به تنهايي يك ميليون و ۹۰۰ هزار بشكه در روز به تقاضاي جهاني بيفزايند. پروژه‌هاي زيرساختي عظيم، گسترش شهرنشيني در آسيا و خاورميانه و گسترش صنايع پتروشيمي خوراك مايع، اين شتاب را توضيح مي‌دهند.
اما اين شكاف عميق ميان رشد ۴۰۰ هزار بشكه‌اي ۲۰۲۶ و خيز ۲.۴ ميليوني ۲۰۲۷، سوالي حياتي ايجاد مي‌كند: آيا تقاضايي كه در سال ۲۰۲۶ متوقف شده، در سال ۲۰۲۷ به شكل يك تقاضاي انباشته (Pent-up Demand) آزاد مي‌شود، يا اينكه اين ارقام بيش از حد آرمان‌گرايانه تنظيم شده‌اند تا از افت رواني قيمت‌ها در تالارهاي معاملاتي جلوگيري كنند؟
براي توليدكنندگان نفت و به‌ويژه ائتلاف اوپك‌پلاس، تعديل رشد تقاضا در ۲۰۲۶ يك هشدار عملياتي است. وقتي رشد سالانه تنها ۴۰۰ هزار بشكه باشد، هرگونه بازگرداندن داوطلبانه توليد مازاد مي‌تواند توازن شكننده بازار را به هم بريزد و ذخاير استراتژيك را انباشته كند.
از سوي ديگر، رقابت بر سر سهم بازار همواره در سايه كمين كرده است. توليدكنندگان غيراوپك (به‌ويژه در حوزه شيل امريكا، برزيل و گويان) منتظر هرگونه خلأ براي افزايش عرضه هستند. اگر اوپك بخواهد براي تثبيت قيمت، شيرهاي نفت را بسته نگه دارد، سهم بازار خود را واگذار مي‌كند؛ و اگر بخواهد با جريان عرضه همراه شود، تقاضاي ۴۰۰ هزار بشكه‌اي تاب جذب آن را نخواهد داشت.
بنابراين، سناريوي جهش ۲۰۲۷ نقشي دوگانه ايفا مي‌كند: از يك سو مجوزي رواني براي صبوري اعضا در سال ۲۰۲۶ صادر مي‌كند تا ماه‌هاي پاياني سال را با رياضت توليد سر كنند، و از سوي ديگر، نويد باز شدن فضا براي آزادسازي ظرفيت‌هاي معطل‌مانده در سال ۲۰۲۷ را مي‌دهد.
اين سناريوهاي نوساني، مستقيما بر صنعت پالايش و تجارت فرآورده‌هاي نفتي سنگيني مي‌كند:
فشار بر كرك‌اسپردها در كوتاه‌مدت: افت رشد تقاضا در سال ۲۰۲۶ بيشترين آسيب را به حاشيه سود پالايشگاه‌ها (Crack Spreads) در بخش ميان‌تقطيرها و بنزين وارد مي‌كند. كاهش فعاليت‌هاي صنعتي در بلوك OECD به معناي مازاد مقطعي ديزل در برخي حوضه‌هاي مصرفي است.
پتروشيمي؛ تكيه‌گاه تقاضاي ۲۰۲۷: بخش بزرگي از جهش ۱.۹ ميليون بشكه‌اي در كشورهاي غير-OECD به مصرف خوراك در مجتمع‌هاي پتروشيمي (نفتا و LPG) گره خورده است. حتي در صورت برقي‌سازي حمل‌ونقل شخصي، زنجيره مواد شيميايي و پلاستيك همچنان متقاضي قطعي هيدروكربن‌ها باقي خواهد ماند.
ريسك سرمايه‌گذاري در ظرفيت‌سازي: نااطميناني ميان ارقام ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷، تصميم‌گيري براي پروژه‌هاي توسعه ميادين و بهينه‌سازي پالايشگاهي را با تاخير مواجه مي‌كند؛ مساله‌اي كه در صورت تحقق واقعي تقاضاي ۲۰۲۷، مي‌تواند بازار را با كسري عرضه مقطعي و جهش قيمت‌ها غافلگير كند.
پيام دبيرخانه اوپك روشن است: سال ۲۰۲۶ سال ايستگاه مياني، انطباق با واقعيت‌هاي انقباضي و عبور كم‌خسارت از شوك تقاضاست، در حالي كه سال ۲۰۲۷ به عنوان سكوي پرتاب تصوير شده است.
با اين حال، تكيه زدن بر اميدهاي سال ۲۰۲۷ نبايد سياستگذاران و بازيگران نفتي را از مديريت ريسك در ماه‌هاي پيش رو غافل كند. براي كشورهاي متكي به درآمدهاي هيدروكربوري، انضباط مالي و استراتژي‌هاي هوشمندانه در بازاريابي محموله‌ها در دوران رشد ضعيف تقاضا، تنها راه بيمه كردن زنجيره توليد است. اگر پيش‌بيني ۲.۴ ميليون بشكه‌اي محقق شود، پاداش صبوري امروز در سفره نفت سال بعد چيده خواهد شد؛ اما اگر اقتصاد جهاني غافلگيري‌هاي ديگري در آستين داشته باشد، دوران گذار نفت طولاني‌تر و فرسايشي‌تر از تصورات اوليه خواهد بود.
