هرمز از بحران انرژی تا بحران تجارت کالا
بحران هرمز از يك بحران انرژي به يك بحران لجستيكي جامع براي خليجفارس تبديل شده است.
بحران هرمز از يك بحران انرژي به يك بحران لجستيكي جامع براي خليجفارس تبديل شده است. كاهش ۹۴ درصدي كشتيهاي كانتينري، دوبرابر شدن زمان حملونقل، افزايش تقريبا هشتبرابري هزينه هر كانتينر؛ اقتصاد خليجفارس در حال حاضر با راهحلهاي اضطراري كار ميكند كه نميتوانند با حملونقل دريايي رقابت كنند. كاميونها و هواپيماها نميتوانند از نظر كمي جايگزين كشتيهاي كانتينري شوند؛ براي حمل بار يك كشتي به ۱۰ هزار كاميون نياز است. جبران يك كشتي كه ۲۰ هزار كانتينر حمل ميكند، از نظر تئوري به حدود ۴ هزار پرواز هوايي نياز دارد. گزارشي از فايننشال تايمز اين بحران را برجسته ميكند. هرمز عملا به روي تجارت خليجفارس باز نشده است، با وجود صحبتهاي مكرر امريكاييها درباره كنترل تنگه و عبور نفتكشها تحت حفاظت نظامي؛ تردد غيرنفتي تقريبا فلج است و تجارت كانتينرها، كالاهاي خشك، گاز، پتروشيمي و مواد غذايي بهاي بسيار بيشتري نسبت به تجارت نفت خام ميپردازد. هزينه حمل يك كانتينر ۴۰ فوتي به امارات از ۱۲۵۰ دلار قبل از جنگ به حدود ۱۰ هزار دلار رسيده، در حالي كه بيمه دريايي از ۱۲۰ دلار به ۱۰۰۰ دلار براي هر كانتينر جهش كرده است. زمان سفر از چين به امارات به حدود ۶۰ روز دوبرابر شده است و گاهي كانتينرها در ميانه راه براي ترانشيپمنت در موندرا (هند) يا كلمبو (سريلانكا) نگه داشته ميشوند. يك تاجر مشكل را اينگونه خلاصه ميكند: خود كسبوكار خوب است، اما ورود كالا به بنادر امارات به «كابوس» تبديل شده است. اين نكته مهم است، چون گلوگاه اينجا كمبود تقاضا نيست، بلكه فروپاشي كارايي زنجيره تامين است. دولت امريكا روي اسكورت نفتكشهاي حامل ميليونها بشكه تمركز دارد، اما مقامات و تجار خليج فارس ميگويند اين مشكل ورود كالاها، مواد اوليه و كانتينرها به منطقه را حل نميكند. يك مقام منطقه گفت: رويكرد فعلي امريكا در بلندمدت پايدار نيست، چون روي خروج نفت و گاز تمركز دارد و نه ورود كالاها و اقلام اساسي. او افزود: برخي كالاهاي غذايي كه زميني حمل ميشوند حدود سه برابر قيمتهاي قبل از جنگ شدهاند و وضعيت موقتا قابل تحمل است، اما نه براي خليج فارس و نه براي امريكا پايدار نيست. نفتكشهاي غولپيكر در برخي سفرهاي خاورميانه ميتوانند درآمدهاي ركوردي تا يك ميليون دلار در روز كسب كنند، در حالي كه كشتيهاي بار خشك هنوز فقط دهها هزار دلار درآمد دارند و بنابراين بازده ريسك را توجيه نميكند. كشتيهاي كانتينري بيشترين اجتناب از ريسك را داشتند؛ بين اول مارس تا ۷ سپتامبر فقط ۲۴۰ كشتي كانتينري به خليج فارس وارد شدند در مقابل ۴۱۹۸ كشتي سال قبل، يعني كاهش حدود ۹۴ درصدي. قبل از بحران ۹۹ خط منظم كانتينري در داخل خليج فارس يا به سمت آن فعاليت ميكردند كه حدود ۱۰ درصد ناوگان جهاني كانتينر را تشكيل ميدادند. اكنون فقط ۱۱ خط باقي مانده؛ ده خط بين بنادر خليج فارس حركت ميكنند و يكي مخصوص تجارت ايران و چين است. در داخل خليج فارس هنوز كمبودهاي جدي و گسترده ظاهر نشده، اما كمبودهاي جزيي كالاها شروع شده؛ فروشگاههاي ورزشي كلاه ايمني دوچرخه كودكان را تمام كردهاند، نمايندگيهاي خودرو نتوانستهاند مدلهاي جديد وارد كنند و برخي بارها نوشيدنيهاي خاصي را تمام كردهاند. مهمترين تاثير تاكنون افزايش هزينه براي شركتها و مصرفكنندگان است، بيشتر از قطع كامل كالاها. جيسون توفي از كپيتال اكونوميكس ميگويد: دولتهاي خليج فارس مجبور به ارايه حمايت مالي براي كاهش اختلالات تامين شدهاند و بيشتر آنها (جز امارات) قيمت سوخت داخلي را با وجود افزايش جهاني ثابت نگه داشتهاند. بحران پس از آنكه حوثيها اين ماه كنترل خود بر بابالمندب را تشديد كردند، خطرناكتر شده؛ يعني خليج فارس ديگر فقط با گلوگاه هرمز روبهرو نيست، بلكه فشارهاي اضافي روي مسير دريايي غربي هم دارد. بندر جبل علي، بزرگترين مركز حملونقل منطقه، عملا از خطوط تجارت جهاني طبيعي به دليل بسته شدن هرمز جدا شده است. قبل از جنگ جبل علي روزانه حدود ۴۰ هزار كانتينر استاندارد را جابهجا ميكرد، نهمين بندر شلوغ جهان بود و به عنوان نقطه توزيع اصلي به بقيه كشورهاي خليج فارس عمل ميكرد. جايگزين فعلي بندر خورفكان در ساحل خارجي امارات است، اما بسيار كوچكتر؛ فقط 6 اسكله و ۱۸ جرثقيل در مقابل ۲۷ اسكله و ۱۲۰ جرثقيل جبل علي. مسير جايگزين ديگر حمل زميني از بنادر عمان يا جده يا ساحل سعودي درياي سرخ است، در حالي كه دولتهاي خليج فارس كالاهاي اولويتدار را هوايي حمل ميكنند. عمان يكي از بزرگترين بهرهبرداران از تغيير مسير تجارت شده؛ حجم حملونقل در بنادرش امسال ۶۹ درصد افزايش يافته است. مديرعامل مرسك مثالي از حجم انحراف مورد نياز براي خدمت به قطر ميزند؛ كالاها به جده ميرسند، سپس با كاميون به دمام منتقل ميشوند و بعد دريايي به قطر فرستاده ميشوند كه به گفته او در حال حاضر سريعترين مسير موجود است.
