دست بالاي فروشندگان در بازار كم‌رمق

تعادل| 

بازار خودرو در روزهاي اخير تحت‌تأثير افزايش احتمال گشايش‌هاي سياسي و كاهش انتظارات تورمي، وارد فاز اصلاح قيمتي شده است؛ به‌طوري‌كه افت تقاضا، كاهش حجم معاملات و عقب‌نشيني خريداران، فشار نزولي قابل‌توجهي بر قيمت خودروهاي داخلي و مونتاژي وارد كرده و نشانه‌اي از بازگشت تقاضاي قدرتمند در بازار ديده نمي‌شود.

    سيگنال خوش‌بيني به بازار 

اين روزها با افزايش احتمال گشايش‌هاي سياسي و تقويت سناريوي توافق، فضاي ذهني بازار خودرو به سمت خوش‌بيني حركت كرده و انتظار كاهش قيمت‌ها در ميان فعالان بازار و خريداران بيشتر شده است. با اين حال، از نگاه تحليل ساختاري اقتصاد، مساله تنها جهت قيمت‌ها نيست، بلكه ميزان و سقف واقعي اصلاح قيمت‌ها و همچنين موانع بنيادي جلوگيري از افت شديد اهميت بيشتري دارد.

اما در واقعيت بازار خودرو در روزهاي اخير بيش از آنكه به سيگنال‌هاي بيروني واكنش نشان دهد، تحت تأثير واقعيت‌هاي دروني خود بازار قرار گرفته است. كاهش قدرت خريد، افت حجم معاملات و افزايش احتياط خريداران باعث شده روند قيمت‌ها در بسياري از خودروهاي داخلي وارد فاز اصلاحي شود. در چنين شرايطي، فروشندگان براي حفظ جريان معاملات ناچار به تعديل قيمت‌هاي پيشنهادي شده‌اند و همين موضوع فشار نزولي قابل توجهي بر بخش زيادي از خودروهاي پرتقاضا وارد كرده است.بازار خودرو در ايران صرفا يك بازار مصرفي نيست، بلكه تركيبي از بازار مصرفي و دارايي-سرمايه‌اي محسوب مي‌شود. به همين دليل، واكنش آن به تحولات سياسي و اقتصادي معمولاً سريع‌تر از بخش واقعي توليد و عرضه رخ مي‌دهد. اين ويژگي باعث شده انتظارات تورمي، نرخ ارز و جريان نقدينگي نقش تعيين‌كننده‌تري نسبت به عوامل بنيادي صنعت خودرو داشته باشند.هرچند نوسانات نرخ ارز همچنان از متغيرهاي اثرگذار اين بازار است، اما ثبات نسبي دلار در هفته‌هاي اخير موجب شده عواملي مانند ميزان عرضه خودرو، موجودي بازار و سطح تقاضاي واقعي نقش پررنگ‌تري پيدا كنند. از سوي ديگر، ادامه ابهام در فضاي سياسي و انتشار اخبار متناقض درباره آينده مذاكرات، بسياري از فعالان بازار را در وضعيت انتظار قرار داده و از شكل‌گيري موج جديد خريد جلوگيري كرده است.در نتيجه اين شرايط، افت قابل توجه قيمت محصولات ايران‌خودرو و سايپا قابل مشاهده است؛ به‌طوري‌كه برخي خودروهاي پرطرفدار تنها در يك روز كاهش‌هاي چند ده ميليون توماني را تجربه كرده‌اند. بنابراين، بازار همچنان در مسير اصلاح قيمتي قرار دارد و در حال حاضر نشانه‌اي از بازگشت تقاضاي قدرتمند ديده نمي‌شود.

   ترسيم دو سناريو 

در ادامه مي‌توان دو سناريوي اصلي براي مسير آينده بازار ترسيم كرد. در سناريوي نخست، در صورت عدم حصول توافق يا تشديد ابهامات سياسي، احتمال بازگشت قيمت‌ها به سطوح بالاتر -حتي در محدوده اوج‌هاي ثبت‌شده در اواسط ارديبهشت ۱۴۰۵- وجود دارد. اين سناريو عمدتا بر پايه افزايش مجدد انتظارات تورمي، رشد نرخ ارز و بازگشت تقاضاي سرمايه‌اي شكل مي‌گيرد. در چنين شرايطي، بازار دوباره از حالت اصلاحي خارج شده و وارد فاز نوساني و افزايشي مي‌شود.در سناريوي دوم، در صورت تحقق گشايش‌هاي سياسي و شكل‌گيري يك توافق پايدار، فشار رواني ناشي از نااطميناني‌ها تا حد زيادي از بازار تخليه شده و مسير نرخ ارز مي‌تواند به سمت ثبات يا كاهش نسبي حركت كند. اين وضعيت به‌طور طبيعي منجر به كاهش تقاضاي سفته‌بازانه و خروج بخشي از خريداران سرمايه‌اي از بازار خودرو خواهد شد. در نتيجه، قيمت‌ها در بسياري از مدل‌ها وارد فاز اصلاحي مي‌شوند.با اين وجود، حتي در سناريوي توافق نيز نبايد انتظار يك سقوط آزاد يا ريزش شديد و يك‌دست در كل بازار را داشت. اقتصاد ايران در شرايطي قرار دارد كه متغيرهاي كلان مانند نرخ تورم بالا، كسري‌هاي ساختاري، و هزينه‌هاي توليد همچنان به عنوان كف حمايتي قيمت‌ها عمل مي‌كنند. علاوه بر اين، هرگونه آسيب يا محدوديت در زنجيره تأمين و توليد-از جمله در صنايع فولاد، پتروشيمي و قطعه‌سازي-مي‌تواند مانع از كاهش عميق قيمت خودرو شود.در شرايط فعلي، بازار خودرو در ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ در فضايي كم‌رمق و اصلاحي قرار گرفته است. كاهش انتظارات تورمي، افت نسبي تقاضاي احتياطي و عقب‌نشيني بخشي از خريداران موجب شده سمت فروش در بازار دست بالا را داشته باشد. هم‌زمان، انتشار گمانه‌زني‌ها درباره نزديك شدن ايران و امريكا به يك چارچوب توافقي، بخشي از نااطميناني سياسي را كاهش داده و به خروج تدريجي تقاضاي هيجاني كمك كرده است.در اين وضعيت، بازار خودرو بيش از آنكه بر پايه متغيرهاي دروني صنعت مانند توليد، عرضه يا هزينه‌هاي ساخت حركت كند، به‌شدت به تحولات سياسي و به‌ويژه نوسانات نرخ ارز وابسته شده است. كاهش قيمت دلار و افت هيجان در بازارهاي موازي، جذابيت خودرو به عنوان يك دارايي سرمايه‌اي را كاهش داده و باعث شده خريداران با احتياط بيشتري تصميم‌گيري كنند.با اين حال، رفتار بازار در همه بخش‌ها يكسان نيست. در برخي سگمنت‌ها كه عرضه بيشتر يا تقاضاي ضعيف‌تري دارند، فشار نزولي شديدتر ديده مي‌شود و اصلاح قيمت‌ها عميق‌تر است. در مقابل، خودروهايي كه با محدوديت عرضه، برند قوي‌تر يا موجودي كمتر در بازار مواجه‌اند، افت قيمت محدودتري را تجربه مي‌كنند. اين موضوع نشان مي‌دهد بازار خودرو همچنان ساختاري ناهمگن دارد و نمي‌توان يك روند واحد براي همه مدل‌ها در نظر گرفت.در جمع‌بندي، مسير آينده بازار خودرو به‌شدت به دو عامل كليدي وابسته است: ثبات يا نوسان نرخ ارز، و كيفيت و پايداري سيگنال‌هاي سياسي. در صورت ادامه فضاي مثبت مذاكرات و ثبات نسبي در بازار ارز، روند اصلاح قيمت‌ها مي‌تواند در كوتاه‌مدت ادامه‌دار باشد. اما در مقابل، هرگونه ابهام، تعلل يا شكست در مسير مذاكرات، به سرعت مي‌تواند بخشي از تقاضاي انتظاري را دوباره فعال كرده و مانع از ادامه كاهش قيمت‌ها شود.

    موجي از كاهش قيمت‌ها

بازار خودرو طي روزهاي گذشته نيز با موجي از كاهش قيمت در هر دو بخش داخلي و مونتاژي همراه بود؛ روندي كه نشان‌دهنده تداوم فشار نزولي در معاملات و ضعف سمت تقاضا است.در بازار محصولات ايران‌خودرو، كاهش قيمت‌ها در خودروهاي پرتقاضا به‌وضوح ديده شد. ري‌را 147 ميليون تومان ارزان شد و به سطح 3 ميليارد و 470 ميليون تومان رسيد. سورن پلاس XU7P با افت 38 ميليون توماني، يك ميليارد و 640 ميليون تومان قيمت‌گذاري شد. دنا پلاس اتوماتيك نيز با كاهش 62 ميليون توماني در سطح 2 ميليارد و 700 ميليون تومان قرار گرفت. همچنين پژو 207 اتوماتيك پانوراما با افت 82 ميليون توماني به 2 ميليارد و 715 ميليون تومان عقب‌نشيني كرد و تارا اتوماتيك V4 نيز با كاهش 35 ميليون توماني روي 2 ميليارد و 580 ميليون تومان ايستاد.در ميان محصولات سايپا، روند نزولي ادامه داشت و اغلب خودروها كاهش قيمت را تجربه كردند. اطلس G دنده‌اي با افت 10 ميليون توماني به 1 ميليارد و 480 ميليون تومان رسيد. ساينا S با كاهش 13 ميليون توماني در سطح 1 ميليارد و 272 ميليون تومان معامله شد. شاهين G نيز با افت 12 ميليون توماني به 2 ميليارد و 85 ميليون تومان رسيد. همچنين كوييك S با كاهش 13 ميليون توماني به 1 ميليارد و 240 ميليون تومان عقب‌نشيني كرد.در بخش خودروهاي مونتاژي، افت قيمت‌ها شديدتر و گسترده‌تر بود. لوكانو L8 با كاهش 250 ميليون توماني به 8 ميليارد و 900 ميليون تومان رسيد و لوكانو L7 نيز 40 ميليون تومان كاهش قيمت را تجربه كرد و در سطح 6 ميليارد و 670 ميليون تومان قرار گرفت. چانگان CS55 با افت 150 ميليون توماني به 5 ميليارد و 420 ميليون تومان رسيد. همچنين هايما S7 پرو با كاهش 80 ميليون توماني روي 4 ميليارد و 350 ميليون تومان ايستاد. در همين روند، كي‌ام‌سي ايگل 110 ميليون تومان ارزان شد و به 2 ميليارد و 630 ميليون تومان رسيد و كي‌ام‌سي T9 نيز با افت 80 ميليون توماني در سطح 6 ميليارد و 970 ميليون تومان معامله شد.در مجموع، بازار خودرو امروز در هر دو بخش داخلي و مونتاژي تحت فشار نزولي قرار داشت و ادامه اين روند نشان مي‌دهد سمت تقاضا همچنان در وضعيت احتياط و انتظار باقي مانده است.