رفاه خانوارها در حال از بین رفتن است

فرشاد مومنی در نشست رونمایی از کتاب «مصدق بدون نفت» به مناسبت صد و چهل و چهارمین سالروز تولد دکتر محمد مصدق که در محل موسسه دین و اقتصاد برگزار شد اظهار کرد: مرزهای رعایت عدالت و انصاف درباره رجال ایران مرزهای بسیار خطیری است. اوصاف دکتر مصدق و خدماتش برای ایران و اسلام حکایت از این دارد که این انسان برای تغییر ایران ابتدا تغییر در نفس را به عنوان مسیر طی کرد و این شاید حیاتی‌ترین و بزرگترین درس او برای ایران امروز و فردا است. بسیار زیاد افرادی را می‌بینیم که از سر استیصال و ناچاری همزمان با نگرانی شدید راجع به اوضاع و احوال کشور ملتمسانه از این و آن می پرسند که برای ایران چه کنیم؟

وی با اشاره به پاسخ دکتر مصدق درباره اینکه برای ایران چه کنیم؟ گفت: مصدق می‌گفت اگر می‌خواهید ایران بهتری داشته باشید اعتلا را باید از خودتان شروع کنید. خداوند به صراحت در قرآن آورده که تغییر در سرنوشت هر قومی ابتدا باید از تغییر در انفس شروع شود. مصدق از این نظر یک عالم عامل بود و به هیچ وجه حصرها و فشارهای مختلف او را از راه خود منحرف نکرد.

استاد دانشگاه علامه طباطبایی اظهار کرد: در تمام سال هایی که اسمی از مصدق نمی‌بینید او همچنان با تمام وجود در اندیشه بهبود وضعیت ایران است و آنچه را به نفع ایران می داند به شکل های مختلف مکتوب کرده و در اختیار آیندگان قرار داده است. اقدامات مصدق به‌تمامه امروز هم می‌تواند راهنمای عمل باشد. مصدق نرم‌افزارهایی برای توسعه ایران طراحی کرده که حیرت‌انگیز و افتخار آمیز است و از همه مهمتر نشان می‌دهد اگر ما ایران و جهان را خوب و عمیق بشناسیم عبور از شرایط سخت با کمترین هزینه امکان پذیر است. مومنی با اشاره به ساده‌انگاری مساله تورم توسط برخی افراد گفت: الان می‌شنویم کسانی درخصوص تورم ظالمانه و ضد توسعه کنونی در ایران سهم جنگ در ایجاد تورم را از نقش‌آفرینی‌های سیاست‌های مخرب و مشکوک و فاقد اعتبار علمی و تجربه جدا می‌کنند. حالا برفرض که رهنمود اینها را انجام دهیم و سهم اینها را از هم تفکیک کنیم. این آیا کوچکترین تغییری در مسوولیت حکومت ایجاد می کند؟ کسانی که صلاحیت علمی و تجربی ندارند و هر حرفی را بیان می‌کنند و کسانی هم که صحبتهای اندیشمندان بزرگ را حذف و صحبت های افراد فاقد علم را جایگزین می‌کنند باید بدانند ما تجارب تاریخی در این زمینه داریم. اگر خرد جای تملق و چاپلوسی را بگیرد و افراد دارای صلاحیت به صاحبان قدرت نزدیک شود فرصت های بهبود ایجاد خواهد شد.

این کارشناس اقتصادی با اشاره به سیاست تعدیل ساختاری پس از جنگ ایران و عراق گفت: رفاه خانوارها در حال از بین رفتن است. هرکدام از شرایطی که ما با آن مواجهیم همانقدر که می‌تواند منشأ تعمیق بحران باشد می‌تواند منشأ دستاوردهای بزرگ نیز باشد. مصدق در اوج تحریم توانسته بودجه متوازن ارائه دهد که تا سال‌ها به عنوان یک رکورد باقی می‌ماند. اما هم اکنون وقتی می خواهند نظام بودجه ریزی را اصلاح کنند هیچکدام از هزینه های ضدتوسعه‌ای تجمل گرای نابرابرسازحذف نمی‌شود.

به گفته مومنی، تا می‌گوییم دولت باید صرفه‌جویی کند عزیزان از هزینه‌های آموزش، سلامت، زیرساخت و معیشت مردم می‌زنند. در دوره مهندس موسوی دهها برابر فشارهای خارجی بر کشور ما بیشتر بود اما یک بار ندیدیم مهندس موسوی در این باره سخن بگوید. الان وقتی یک اتفاق سوئی در کشور می افتد به جای آنکه کل هیات وزیران و مجلس برای آن چاره‌ای بیندیشند هرکسی مصاحبه می‌کند و می‌گوید من در این زمینه مقصر نبودم.

وی تصریح کرد: وقتی کسی نمی‌تواند یک کار را پیش ببرد خرد می‌گوید که او را جایگزین کنیم. واکاوی تجربه های امثال دکتر مصدق یا مهندس موسوی یا میرزاتقی خان امیرکبیر نشان می دهد که اقدامات بزرگ در زمان محدودیتها و فشارها انجام شده است. به جای آنکه توپ و تشر به منتقدان دولت زده شود و اگر کسی تشویق نمی‌شود لااقل تنبیه نشود. اگر مسائل کشور با یک فوت حل می شد ما به این روز نمی‌افتادیم.

این اقتصاددان یادآور شد: بیش از ۱۰ سال است به حکومتگران می‌گوییم در شرایطی که کشور با انبوهی از بحران‌های اقتصادی و غیراقتصادی روبه‌رو است و یک تعامل فزاینده بین این بحران‌ها ایجاد می‌شود هر نوع کوششی برای حل و فصل جزیره‌ای در کشور محکوم به شکست است. این شکست را در ۱۵ سال اخیر به چشم می بینید. راه حل این است که شما بفهمید کشور برای اینکه خوب اداره شود به برنامه نیاز دارد. برای اینکه برنامه از کیفیت برخوردار شود یک لوازمی نیاز دارد.

وی با اشاره به تشکیل جلسات متعدد بین مسوولان و دانشگاهیان، این جلسات را نمایشی دانست و گفت: اگر قرار بود کل مشکلات کشور با یک جلسه دو ساعته حل شود که شرایط این گونه نمی‌شد. در هر زمینه‌ای نخبگانی که با فساد ارتباطی ندارند به کار گرفته شوند. موسسه ما این آمادگی را دارد که متخصصان هر رشته را برای ارایه راهکار معرفی کند. البته باید یک هماهنگی کلی و سازگاری با سایر برنامه‌ها در نظر گرفته شود. این یک ستاد حاکمیتی با قدرت تشخیص سطح بالا نیاز دارد. مومنی با بیان اینکه الان واکنش‌های رسمی به یک معضل این است که مساله را نادیده می گیرند، بعد که آثارش بر سر همه خراب شد غیرقابل انکارمی‌شود گفت: بعضا یک مسابقه رانت‌جویی در سطوح مختلف اقتصادی ایجاد می‌شود که باید شورایی متشکل از افراد ضدفساد این اوضاع را سر و سامان دهد. بحث بر سر حذف سران سه قوه نیست اما در شورایی که می‌خواهد برای کشور تصمیم‌گیری‌های بزرگ انجام دهد اکثریت با افراد ضدفساد باشد. در غیر این صورت هیچ کس مسوولیت چیزی را بر عهده نمی‌گیرد. آداب کشورداری به قاعده‌ای که در تجربه عملی بزرگان این کشور از میرزاتقی خان تا مصدق و موسوی وجود دارد مکتوب است. شما شیوه‌های اداره کشور را اصلاح کنید و خواهید دید که اوضاع چقدر تغییر می‌کند.

حسن طایی ـ استاد اقتصاد دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی ـ در ادامه این نشست درباره ویژگی‌های دکتر مصدق بیان کرد: تحلیل و ارزیابی زندگی دکتر مصدق بسیار سخت و نیازمند نوعی روش‌مندی تاریخی است. امر فوق هنگامی پیچیده‌تر می‌شود که میراث اجتماعی او همواره میراث بسیاری بحثها و گفت و گوها است. حیات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ایشان پس از مرگ او نیز همواره منشأ بسیاری از مجادلات فکری و سیاسی بوده است. آنچه باید در تحلیل و ارزیابی انسان‌ها مورد توجه قرار گیرد فهم و درک و رفتار آنها است. به‌ویژه در منطقه‌ای که چهارراه حوادث است و در قلب زمین قرار گرفته و تاریخش همان جغرافیا و جغرافیایش مولد حادثه‌ها است. وي با اشاره به سال ۱۹۰۲ که دکتر مصدق ۲۰ ساله بوده است گفت: در همان دوران ملک عبدالعزیز در عربستان  به قدرت رسید. کمال پاشا در عثمانی مطرح شد که از قضا همسن و سال مصدق است و در ۱۹۲۳ ترکیه مدرن را برپا کرد. در همسایه شرقی ما یعنی هند نیز جناب گاندی از مصدق ۱۰ سال بزرگتر است اما نهرو تقریبا ۷ سال از مصدق کوچکتراست. اینها با هم مبارزه را شروع کردند تا ۱۹۴۷ که هند آزاد شد. در همسایه شمالی ما امپراتوری روس‌ها بود که لنین در ۱۸۷۰ به دنیا آمد. لنین مشهورترین کمونیست جهان و الهام بخش اتحاد جماهیر شوروی و زمامدار بود. وی یادآور شد: کتاب مصدق بدون نفت به دوره‌ای اختصاص دارد که این تحولات در اطراف سرزمین ما رخ داده است. طی نیم قرن تمرکز انگلستان از هند به خلیج فارس تغییر کرد؛ چرا که بحث نفت مطرح شد. یک اتفاق دیگر در عرصه جهانی افتاد که تقریبا در سالهای ۱۹۰۰ تا ۱۹۱۰ ایالات متحده آمریکا به عنوان قدرت برتر اقتصادی در جهان مطرح شد. طایی با اشاره به انتشار کتاب مصدق بدون نفت در ۲۰ فصل گفت: مصدق در زمان شش پادشاه، دو سلسله، دو کودتا و دو جنگ جهانی زندگی می‌کرد. خاندان پدری مصدق بیش از ۲۰۰ سال در عرصه حکمرانی نقش مهمی داشتند. مصدق ۱۸ ساله بود که والی خراسان شد و در ۲۵ سالگی در تراز نمایندگی اولین مجلس شورای ملی برگزیده شد. عضویت او در شورای کبری مملکتی و دبیری توسط محمدعلی شاه و سپس استعفا گواه آن است که او از هر فرصتی برای توسعه سیاسی و اقتصادی استفاده کرده و زندگی اش مصداق کامل توانمند شدن در حین آموختن و تجربه کردن بود. استاد اقتصاد دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی خاطرنشان کرد: مصدق در ۲۶ سالگی در مدرسه علوم سیاسی فرانسه تحصیلات عالیه خود را آغاز و سپس در سويیس تکمیل و در ۳۲ سالگی به ایران برگشت. هنگامی که داستان نفت جدی شد و علیه قرارداد ۱۹۱۹ وثوق‌الدوله در سطح داخلی  و خارجی واکنش‌های شدیدی شکل گرفت مصدق با چند نفر از ایرانیان مقیم آمریکا کمیته مقاومت ملی را تشکیل داد و مطالبی را علیه این قرارداد تهیه و منتشر می‌کردند.