توافق خیلی نزدیک
با گذشت بيش از دو ماه از آتش بس ميان ايران و امريكا كه در جريان رايزنيهاي مستقيم و غير مستقيم دو طرف به دست آمد و پس از آنكه دورهايي از مذاكرات مستقيم و غير مستقيم ميان دو طرف در هفتههاي اخير به نتيجه دلخواه نرسيد در بامداد جمعه رييسجمهور امريكا ادعايي جديد درباره توافق ميان دو طرف را منتشر كرد.
با گذشت بيش از دو ماه از آتش بس ميان ايران و امريكا كه در جريان رايزنيهاي مستقيم و غير مستقيم دو طرف به دست آمد و پس از آنكه دورهايي از مذاكرات مستقيم و غير مستقيم ميان دو طرف در هفتههاي اخير به نتيجه دلخواه نرسيد در بامداد جمعه رييسجمهور امريكا ادعايي جديد درباره توافق ميان دو طرف را منتشر كرد. دونالد ترامپ در جمع خبرنگاران در اتاق بيضي خاك سفيد مدعي شد متن توافق با ايران نهايي شده و رهبر معظم ايران با توافق موافقت كردهاند. ترامپ گفت جي دي ونس هفته آينده در يكي از كشورهاي اروپايي اين توافق را به نمايندگي از امريكا به همراه نماينده ايران امضا خواهد كرد. او از رفع محاصره دريايي ايران به محض امضاي توافق خبر داد و جزييات ديگري را نيز گفت كه با ترجمه اختصاصي تابناك ميبينيد و ميشنويد. اين اظهارات در حالي مطرح شد كه پيش از اين ترامپ تهديد كرده بود كه حملاتي تازه را عليه منافع ايران برنامهريزي كرده است. به دنبال انتشار اين خبر گمانه زنيهاي زيادي درباره امكان پذير بودن رسيدن به توافق ميان دو طرف مطرح شد. مقامات ايراني اعلام كردند كه صحبت از نهايي شدن توافق زود است و تا زماني كه مقامات ارشد دو طرف تاييد نهايي بر اين متن را اعلام نكنند نميتوان ادعاهاي مطرح شده توسط دولت امريكا را به رسميت شناخت. فداحسين مالكي، عضو كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس شوراي اسلامي، درباره ادعاي اخير دونالد ترامپ مبني بر دستيابي به توافق با ايران و احتمال امضاي تفاهمنامه در روزهاي آينده اظهار كرد: از نگاه ما تاكنون هيچ اتفاق جديدي در روند مذاكرات رخ نداده و شرايط همان شرايط گذشته است. وي افزود: بخشي از پيشنهادهاي جمهوري اسلامي ايران از سوي طرف مقابل پذيرفته شده اما همچنان برخي ملاحظات و مطالبات ايران باقي مانده و تعيين تكليف نشده است. در آخرين رايزنيها نيز اين موضوعات بهطور شفاف مطرح شد و جمهوري اسلامي ايران بر مواضع خود تأكيد كرد.
مالكي با اشاره به سفر اخير فرمانده كل ارتش پاكستان به تهران گفت: در آن نشست، مسوولان ايراني از جمله آقاي قاليباف، ديدگاهها و ملاحظات جمهوري اسلامي ايران را با صراحت مطرح كردند و مقرر شد اين موارد از سوي طرف پاكستاني به امريكاييها منتقل شود تا مطالبات ايران مورد توجه قرار گيرد. تسنيم نيز نوشت: درحالي كه رييس دولت تروريستي امريكا روز گذشته دوباره با تناقضگوييهاي مكرر درباره تفاهم با ايران مطالبي را مطرح كرد، امروز نيز رسانه امريكايي آكسيوس، به نقل از يك منبع آگاه در دولت تروريستي امريكا مدعي شد: هيچ تاريخ مشخصي براي كاهش تحريمهاي ايران وجود ندارد و اجراي توافق تعيينكننده زمان آن خواهد بود. به ادعاي اين رسانه امريكايي يادداشت تفاهم تمام جزييات مسائل هستهاي را شامل ميشود و تمام الزامات ايالات متحده را برآورده ميكند. آكسيوس همچنين مدعي شد كه همكاري با طرفهاي مربوطه براي نهايي كردن توافق و تعيين زمان مراسم امضا در جريان است. البته در بخشي از گزارش اين رسانه آمده است كه ميانجيهاي قطري در جريان مذاكرات خود با تهران به صورت مستقيم با ويتكاف و كوشنر به عنوان نماينده دولت تروريستي امريكا در مذاكرات تماس برقرار كردهاند. اين درحالي است كه اكسيوس درباره داراييهاي بلوكه شده ايران توسط رژيم تروريستي امريكا نيز ادعاهايي مطرح كرده كه براساس توافق طرفين قرار براين شده كه ايران از اين منابع تنها براي تهيه اقلام بشردوستانه و با نظارت استفاده كند. از سوي ديگر در بخش ديگري از گزارش اكسيوس آمد حتي تعدادي هواپيما براي انتقال تجهيزات لازم سفر معاون اول دولت تروريستي امريكا به مقصدي در اروپا نيز پرواز كردهاند. نكته جالب توجه اينجاست كه تمام ادعاهاي ياد شده توسط اين رسانه امريكايي زماني مطرح ميشود كه شب گذشته بعداز ادعاي رييس دولت تروريستي امريكا نسبت به دستيابي به تفاهم با ايران، اسماعيل بقايي سخنگوي وزارت امور خارجه كشورمان به صورت رسمي مواضع ايران در اين زمينه را مطرح كرد و گفت: اگرچه پيشرفتهايي در مذاكره حاصل شده اما به دليل تغيير درخواستها و نظرات امريكاييها فعلاً هيچ چيز قطعي نيست و ادعاي طرف امريكايي كاملاً مردود است.
با اين وجود خبرگزاري رويترز جمعه گزارش داد، پس از آنكه دونالد ترامپ رييسجمهور امريكا اعلام كرد كه ممكن است تا آخر اين هفته توافقي با تهران امضا شود اميدها براي صلح بين ايران و واشنگتن افزايش يافت؛ هرچند تهران اعلام كرده كه هنوز تصميم نهايي را در مورد اين توافق اتخاذ نكرده است. ترامپ پنجشنبه در كاخ سفيد به خبرنگاران گفت: ما به يك راهحل عالي جنگ با ايران رسيديم. به محض اينكه [توافق] امضا شود كه ممكن است بسيار زود، شايد اواخر هفته در اروپا باشد، تنگه [هرمز] رسما باز خواهد شد.
همچنين اسماعيل بقايي سخنگوي وزارت خارجه ايران پنجشنبه شب تصريح كرد: ما در اين مورد به جمعبندي نهايي نرسيديم. اين مساله موضوع بسيار مهمي است كه در حال حاضر توسط نهادهاي ذيربط تصميمگيرنده در حال بررسي است. پس از اين اظهارات بازارهاي سهام آسيايي روز جمعه به اميد تحقق نهايي يك توافق صلح، به رشد قوي جهاني پيوستند. همچنين بهاي نفت نيز به پايينترين حد در دو ماه گذشته كاهش يافت. رويترز در بخش ديگري از گزارش خود نوشت كه جنگ امريكا عليه ايران به يك دردسر سياسي براي كاخ سفيد تبديل شده و نظرسنجيها نشان ميدهد ميزان محبوبيت ترامپ به دليل خشم رأيدهندگان از قيمت بالاي بنزين در حال كاهش است. همچنين برخي از جمهوريخواهان امريكا آشكارا نگران هستند كه عدم محبوبيت جنگ ميتواند به بهاي از دست دادن كنترل آنها بر كنگره در انتخابات مياندورهاي در ماه نوامبر تمام شود. خبرگزاري دولتي ايرنا اما روايتهايي از توافق احتمالي را منتشر كرد. اين خبرگزاري نوشته: به دليل دقت مذاكرهكنندگان ايراني براي تهيه متن تفاهمنامه اوليهاي كه چارچوبهاي اصولي مورد نظر ايران را حفظ كند، تك تك كلمات متن تفاهمنامه با دقت و وسواس فراوان مورد بررسي موشكافانه قرار گرفتهاند تا زمينه عهدشكني و فرار از بار مسووليت را از طرف مقابل سلب كنند. علاوه بر اين، تهران در طول دوران تبادل پيامها، براي اطمينان از اجراي برخي مفاد تفاهمنامه تضمينهاي معتبري نيز از برخي طرفهاي ثالث براي اجراي تعهدات پيشبيني شده دريافت كرده است و مذاكرات فشردهاي با تعدادي از واسطهها و ميانجيها براي اجراي كامل تعهدات در صورت امضاي تفاهمنامه پايان جنگ انجام داده است.
واضح است كه صرف امضاي تفاهم پايان جنگ به معناي رعايت آن از سوي طرفهاي امريكايي و اسراييلي نيست. امريكا در تمام دورههاي قبل مذاكرات به شكل واضحي تعهدات خود را نقض كرده است و دو بار در طول مذاكرات با تجاوز نظامي غيرقانوني عليه ايران، به گفته وزير امور خارجه جمهوري اسلامي ايران «به ديپلماسي خيانت كرده است.»
اما تضمين بنيادين و اساسي هر توافقي براي ايران، دستاوردهاي دو جنگ اخير و مقاومت پيروزمندانه ملت ايران در مقابل زورگوييهاي دو قدرت هستهاي در ميدان است. ترديدي وجود ندارد كه اگر پيروزيهاي ايران در ميدان نبرد وجود نداشت، دولت امريكا به تفاهمنامه پايان جنگ با شرايطي كه ايران تعيين كرده است تن نميداد. در اين چارچوب قدرتمندترين تضمين اجراي اين توافق قدرت نظامي و تابآوري ملي ايرانيان است. طرف مقابل دريافته است كه از طريق فشار اقتصادي، سياسي و در مرحله آخر نظامي نميتواند اراده ملت ايران را سست كند.
در همين راستا امضاي احتمالي تفاهمنامه پايان جنگ، در سوءظن كامل به طرف مقابل و با آمادگي كامل نيروهاي مسلح و مردم ايران براي مقابله با هر نوع نقض عهد و فريب انجام ميشود.
خطوط كلي متن فعلي توافق در چارچوبهاي زير است:
۱- پرونده هستهاي: در شرايط فعلي هيچ توافقي در مورد پرونده هستهاي انجام نميشود، ايران هيچ تعهد جديدي نميدهد و چارچوب برنامه صلح آميز هستهاي ايران در پي امضاي تفاهم دستنخورده باقي ميماند. بر اساس پيشنهاد اوليه ايران، هرگونه مذاكره هستهاي در مهلت ۶۰ روزه پس از امضاي تفاهمنامه انجام خواهد شد. اشارههاي گذرايي كه در متن تفاهمنامه به برنامه هستهاي ايران شده است، هيچ يك تعهد جديدي براي ايران ايجاد نميكند و صرفاً اشاره به مذاكرات بعدي و تعهد قطعي ايران بر عدم توسعه تسليحات هستهاي بر اساس سياست هميشگي نظام جمهوري اسلامي ايران است. ترديدي وجود ندارد كه در مذاكرات ۶۰ روزه پس از امضاي تفاهمنامه نيز ايران صرفا در چارچوب اصول بنيادين مورد نظر نظام در مورد برنامه هستهاي مذاكره خواهد كرد و مسائلي مانند حق غنيسازي ايران و باقي ماندن مواد غنيشده نزد جمهوري اسلامي ايران براي قرار گرفتن در توافق نهايي مورد تاكيد قرار خواهد گرفت.
۲- تنگه هرمز: بر خلاف برخي ادعاهاي عجيب در رسانهها، ايران به هيچ عنوان در اين متن تعهدي در مورد واگذاري مديريت يا بازگشت شرايط تنگه هرمز به پيش از تجاوز نظامي امريكا و اسراييل به طرف مقابل نميدهد. تنها موضوع مورد اشاره، عادي شدن عبور و مرور از تنگه هرمز در صورت پايان جنگ، برقراري امنيت دريانوردي توسط كشورهاي ساحلي، پايان محاصره غيرقانوني و رفع تهديدها از عبور و مرور كشتيهاي تجاري توسط امريكا و اسراييل است. بنا به خواست ايران، ايالات متحده امريكا اساساً هيچ نقشي در آينده مديريت تنگه هرمز نخواهد داشت و به وضوح اعلام شده است كه آينده اداره تنگه هرمز بر مبناي ابتكار و پيشنهاد ايران در چارچوب يك امر مرتبط با كشورهاي منطقه صورت خواهد گرفت. در اين چارچوب، بحث درباره آينده تنگه هرمز، حتي در مذاكرات پس از امضاي تفاهمنامه هم جايي نخواهد داشت و تهران، راسا در گفتوگو با عمان به عنوان ديگر كشور ساحلي اين مساله را حل و فصل ميكند.
۳- پايان جنگ در تمامي جبههها: هدف اصلي امضاي تفاهمنامه، پايان جنگ در تمامي جبههها در منطقه است. در اين تفاهمنامه پايان جنگ عليه ايران به اضافه تمامي جبهههاي ديگر منطقه به شمول لبنان مورد اشاره قرار گرفته است. نام كشور لبنان به عنوان بخشي از توافق پايان جنگ در صورت امضاي متن فعلي تفاهمنامه مورد اشاره قرار گرفته است و امريكا تعهد ميدهد كه رژيم اسراييل را وادار به پايان جنگ در لبنان، كند. عبارت تمديد آتشبس در متن فعلي ذكر نشده است و اشاره به چنين عبارتي در برخي گزارشهاي رسانهاي نادرست است؛ متن تفاهمنامه خواهان پايان قاطع جنگ در تمام جبههها ميشود.
۴- داراييهاي مسدودشده: فرآيند روشني براي آزادي داراييهاي ايران همزمان با امضاي تفاهمنامه و در طول مذاكرات در نظر گرفتهشده است. تهران تضمينهاي روشني براي آزادي اين داراييها بر اساس ساز و كارهاي مشخص و مورد نظر تهران دريافت كرده است و در صورت تصميم تهران به امضاي تفاهمنامه پايان جنگ، بخشي از داراييهاي مسدود شده بلافاصله و بقيه به تدريج در طول مذاكرات، آزاد خواهند شد.
۵- غرامت جنگ: موضوع خسارات وارده به ايران در تجاوز غيرقانوني امريكا و اسراييل، از جمله موارد مورد اشاره در تفاهمنامه است. تهران در چارچوب يك نگاه واقعبينانه و عملياتي، ساز و كاري در نظر گرفته است كه امكان دريافت خسارات از طريق آن وجود داشتهباشد. در اين چارچوب ضمن تأكيد بر ضرورت دريافت اين خسارات در تفاهمنامه پايان جنگ، ساز و كار اجرايي آن در مذاكرات ۶۰ روزه پس از امضاي احتمالي تفاهمنامه مورد توافق قرار خواهد گرفت. درست مانند داراييهاي مسدود شده، تهران تضمينهاي مشخصي در مورد دريافت خسارات از طرفهاي ثالث دريافت كرده است.
۶- تحريمها: در چارچوب خواست ايران براي رفع تمامي تحريمهاي وضع شده چه از سوي امريكا و چه در چارچوب قطعنامههاي بينالمللي، اين موضوع به صورت مشخص در مهلت ۶۰ روزه مذاكرات هستهاي مورد بررسي قرار خواهد گرفت. همانگونه كه در تفاهمنامه پايان جنگ ايران تعهد جديدي در مورد پرونده هستهاي نميدهد، طرف مقابل هم در تفاهمنامه در مورد پايان تحريمها تعهد قطعي نميدهد و تعيين تكليف تحريمها به پس از امضاي تفاهم و مذاكرات ۶۰ روزه احاله شده است.
۷- مذاكرات آينده: در چارچوب تفاهمنامه برنامهاي براي مذاكرات ۶۰ روزه ميان ايران و امريكا در نظر گرفتهشده است كه در اين مهلت دو طرف براي حل و فصل ۳ مساله با يكديگر مذاكره خواهند كرد. موضوعهاي مورد مذاكره استمرار برنامه صلحآميز هستهاي ايران، رفع تمامي تحريمهاي يكجانبه و غيرقانوني امريكا و ساز و كار جبران خسارات وارد شده به ايران در جنگ تحميلي خواهد بود. هيچ موضوع ديگري در دستور كار مذاكرات قرار نخواهد داشت. بر اساس برنامهريزي انجام شده، در صورت امضاي تفاهمنامه پايان جنگ و توفيق در مذاكرات ۶۰ روزه، توافق نهايي در يك جدول زماني مشخص و به صورت گام به گام، در چارچوب گامهاي متناظر عملي خواهد شد.
با وجود صحبتهاي مطرح شده به نظر ميرسد كه هنوز تا رسيدن به لحظه اعلام توافق مسيري قابل توجه باقي مانده و بايد ديد كه آيا در هفته پيش رو گشايشي در اين زمينه صورت ميگيرد يا اختلافات همچنان پا برجا خواهند ماند.
