جدال حمايت از اقشار ضعيف يا نگراني از بار مالي؟
طرحي كه هفتهها از آن به عنوان يكي از مهمترين برنامههاي حمايتي مديريت شهري براي اقشار كمدرآمد ياد ميشد، در نهايت پيش از رسيدن به خط پايان، در پيچوخم اختلافات شوراي شهر تهران متوقف شد.
طرحي كه هفتهها از آن به عنوان يكي از مهمترين برنامههاي حمايتي مديريت شهري براي اقشار كمدرآمد ياد ميشد، در نهايت پيش از رسيدن به خط پايان، در پيچوخم اختلافات شوراي شهر تهران متوقف شد.
طرح «اصلاح مصوبه نظام يكپارچه بليت الكترونيك حملونقل عمومي شهر تهران» كه قرار بود بخشي از هزينه رفتوآمد دهكهاي پايين درآمدي را حذف كند، با مخالفت بخشي از اعضاي شورا از دستور كار خارج شد؛ تصميمي كه بار ديگر پرسشهايي جدي درباره اولويتهاي مديريت شهري و ميزان توجه به معيشت اقشار آسيبپذير ايجاد كرده است.
اين اتفاق در حالي رخ ميدهد كه هزينه حملونقل عمومي نيز مانند بسياري از هزينههاي روزمره خانوارها طي سالهاي اخير افزايش يافته و فشار اقتصادي بر دهكهاي پايين جامعه بيش از گذشته شده است.
موافقان طرح معتقد بودند رايگان شدن مترو و اتوبوس براي گروههاي هدف ميتواند بخشي از اين فشار را جبران كند و در عين حال استفاده از حملونقل عمومي را افزايش دهد. با اين حال، مخالفان با استناد به نگرانيهاي مالي و بودجهاي مانع از تصويب آن شدند؛ نگرانيهايي كه به باور حاميان طرح، پيش از آنكه در يك بررسي كارشناسي جامع مورد ارزيابي قرار گيرد، به عاملي براي كنار گذاشتن كامل پيشنهاد تبديل شد.
چه چيزي قرار بود رايگان شود؟
در جريان بررسي بندهاي مختلف اين طرح، پيشنهادهايي براي رايگان شدن استفاده از مترو و اتوبوس براي دهكهاي يك تا پنج درآمدي مطرح شد. همچنين پيشنهادهايي درباره رايگان شدن خدمات حملونقل عمومي براي دانشآموزان، دانشجويان و طلاب نيز وجود داشت.
اما در نهايت، بند مربوط به رايگان شدن مترو و اتوبوس براي دهكهاي يك تا پنج رأي نياورد و ساير پيشنهادهاي مشابه نيز با مخالفت اعضا مواجه شد. تنها گروههايي كه همچنان از امتيازات رايگان يا تخفيفي برخوردار خواهند بود، بازنشستگان و خانواده شهدا هستند.
بررسي اين طرح از همان ابتدا با اختلافنظر جدي ميان اعضاي شورا همراه بود. به گفته اعضاي موافق، مخالفت ۱۰ عضو شورا عملاً مسير تصويب طرح را مسدود كرد و در نهايت پيشنهاددهندگان تصميم گرفتند كل طرح را پس بگيرند. در اين ميان پرويز سروري، نايبرييس شوراي شهر تهران، كه از مدافعان اصلي اين طرح بود. در حاشيه جلسه شورا با اشاره به اولويت دادن مديريت شهري به حوزه حملونقل گفت: از ابتداي اين دوره مديريت شهري، توجه ويژهاي به حوزه حملونقل صورت گرفت و ۵۰ درصد بودجه شهرداري به اين بخش اختصاص يافت. يكي از موضوعاتي كه تصور ميكرديم ميتواند بخشي از مسائل بهرهبرداري از مترو را حل كند، مديريت حضور و جابهجايي مردم در حملونقل عمومي بود.
به گزارش مهر، سروري در واكنش به انتقادهاي مالي نسبت به اين طرح نيز اظهار كرد: برخي معتقدند كه رايگان شدن حملونقل عمومي باعث از بين رفتن بودجه شهر تهران ميشود، در حالي كه با اتخاذ برخي اقدامات ميتوان منابع درآمدي و بودجه را افزايش داد. به اعتقاد سروري، اين طرح ميتوانست نتايج مثبتي براي شهر به همراه داشته باشد. او تصريح كرد: برآورد ما اين بود كه اجراي اين طرح آثار و نتايج مثبتي به همراه خواهد داشت، اما برخي افراد تصميم گرفتند بهصورت هماهنگ به آن رأي ندهند تا مردم از اين اقدام مثبت بهرهمند نشوند.
نايبرييس شوراي شهر تهران تأكيد كرد: در نهايت نيز اين طرح كه با استقبال مردم مواجه شده بود، راي لازم را كسب نكرد. با اين حال تلاش خواهيم كرد به نحوي اين موضوع را جبران كنيم.
وزارت نفت حاضر به پرداخت هزينهها بود
محمد آخوندي، ديگر عضو شوراي شهر و از مدافعان اين طرح، انتقادهاي تندتري را متوجه مخالفان كرد.
او گفت: ۱۰ نفر از اعضاي شوراي شهر اين طرح را ارايه كرده بودند و برنامه اين بود كه بخشي از شهروندان بتوانند بهصورت رايگان از مترو و اتوبوس استفاده كنند.
آخوندي در بخش مهمي از اظهارات خود به موضوع تأمين منابع مالي اشاره كرد و گفت: حتي وزارت نفت نيز پيشنهاد داده بود كه اين اقدام اجرايي شود و هزينههاي ناشي از آن را پرداخت كند، اما برخي از اعضاي شوراي شهر با اين طرح مخالفت كرده و موجب تأخير در بررسي آن شدند تا اينكه امروز در صحن شورا مطرح شد.
او معتقد است كه مخالفت با اين طرح بدون بررسيهاي لازم انجام شده است و مخالفان بايد براي مردم توضيح دهند كه چرا چنين اتفاقي رخ داده است. به گفته آخوندي، پيامد اجتماعي طرح ميتوانست بسيار گسترده باشد و كمك بزرگي براي اقشار ضعيف جامعه باشد، اما با آن مخالفت شد.
عضو شوراي شهر همچنين از رد شدن پيشنهادهاي مربوط به ساير گروهها انتقاد كرد و گفت: همچنين با رايگان شدن مترو و اتوبوس براي دانشآموزان، دانشجويان و طلاب نيز مخالفت كردند و تنها با رايگان شدن خدمات حملونقل عمومي براي بازنشستگان و خانواده شهدا موافقت شد. او در پايان با لحني انتقادي اظهار كرد: از آنجا كه اين بندها از دستور كار خارج شد، طرح را پس گرفتيم. من از مردم تهران عذرخواهي ميكنم كه ۱۰ عضو شورا به اين اقدام مثبت رأي ندادند.
طرح قبل از رسيدن به بخش مالي متوقف شد
در مقابل، مهدي چمران رييس شوراي شهر تهران، روايت متفاوتي از ماجرا ارايه ميدهد. او تأكيد ميكند كه هنوز بحثهاي اصلي مالي و تأمين اعتبار به مرحله بررسي نرسيده بود. چمران توضيح داد: ما دو پيشنهاد داشتيم؛ يك پيشنهاد از سوي كميسيون برنامه و بودجه و پيشنهاد ديگر از سوي كميسيون حملونقل و ترافيك ارايه شده بود. تصميم گرفتيم هر دو پيشنهاد را مطرح كنيم و براي تكتك بندهاي آنها رأيگيري انجام دهيم و اين روند نيز آغاز شد. او ادامه داد: در بررسي بندهاي اول، دوم، سوم، چهارم، پنجم و ششم اين طرح، دوستان اعلام كردند كه با توجه به نتايج رأيگيري، پيشنهادهاي مدنظر آنها به تصويب نخواهد رسيد؛ بنابراين، طرح خود را براي رايگان كردن دايمي حملونقل عمومي پس ميگيرند و بهصورت رسمي نيز اين طرح را پس گرفتند.
به گفته رييس شورا، در نتيجه، طرح بهطور كلي از دستور كار خارج شد. چمران اظهار كرد: مباحث مالي نيز در اين موضوع مطرح بود چرا كه وقتي براي دهكهاي مختلف يا براي معلولان امتيازاتي در نظر گرفته ميشود، طبيعتاً بار مالي به همراه دارد.
او افزود: البته براي اين موضوع نيز بندي در انتهاي طرح اضافه كرده بوديم كه بر اساس آن، شورا بايد محل تأمين اعتبار اين ميزان خدمات رايگان را از بودجه مشخص كند و تعيين شود كه اين اعتبار از كدام بخش بودجه جابهجا و به اين بخش اختصاص يابد تا به بودجه آسيبي وارد نشود.
رييس شوراي شهر در پاسخ به اين پرسش كه آيا نميشد حداقل اقشار ضعيف جامعه را مشمول اين طرح كرد، توضيح داد: پيشنهادهايي مطرح بود مبني بر اينكه دهكهاي يك تا پنج يا دهكهاي يك تا سه، يا افراد زير خط فقر مشمول اين طرح باشند.
چمران همچنين گفت: البته من معتقد بودم كه اصطلاح «زير خط فقر» مناسب نيست و بهتر است از عنوان دهكهاي يك تا سه استفاده شود.
او در نهايت تأكيد كرد: با اين حال، در نهايت آرا مساوي شد و پيشنهاد رأي نياورد.
تجربه جهان چه ميگويد؟
بحث رايگان شدن حملونقل عمومي موضوع تازهاي در دنيا نيست. شهرهايي مانند لوكزامبورگ، تالين در استوني و برخي شهرهاي فرانسه طي سالهاي اخير مدلهاي مختلف حملونقل رايگان را اجرا كردهاند.
موافقان اين سياست معتقدند حذف هزينه بليت موجب افزايش استفاده از حملونقل عمومي، كاهش ترافيك، كاهش آلودگي هوا و حمايت از اقشار كمدرآمد ميشود.
اما مخالفان در بسياري از كشورها هشدار دادهاند كه رايگان شدن كامل خدمات بدون تأمين منابع پايدار مالي، ميتواند كيفيت خدمات را كاهش دهد و سرمايهگذاري در توسعه ناوگان را با مشكل مواجه كند. دقيقاً همين دو نگاه اكنون در شوراي شهر تهران نيز مقابل يكديگر قرار گرفتهاند؛ گروهي كه حمايت اجتماعي از دهكهاي پايين را اولويت ميدانند و گروهي كه نگران پايداري مالي سيستم حملونقل عمومي هستند.
پايان يك طرح يا آغاز يك جدال تازه؟
اگرچه طرح رايگان شدن دايمي مترو و اتوبوس فعلاً از دستور كار شوراي شهر خارج شده است، اما به نظر نميرسد اين موضوع به پايان رسيده باشد. اظهارات اعضاي موافق نشان ميدهد كه آنها همچنان قصد دارند راهكارهاي ديگري براي كاهش هزينههاي حملونقل عمومي ارايه كنند.
از سوي ديگر، مخالفان نيز احتمالاً بر ضرورت مشخص شدن منابع مالي و جلوگيري از تحميل هزينههاي جديد به بودجه شهرداري تأكيد خواهند كرد.
در شرايطي كه تهران با چالشهاي بزرگي مانند ترافيك، آلودگي هوا و فشار اقتصادي بر خانوارها روبرو است، بحث بر سر رايگان شدن يا تخفيف گسترده در حملونقل عمومي همچنان يكي از مهمترين موضوعات مديريت شهري باقي خواهد ماند؛ موضوعي كه اينبار در شوراي شهر رأي نياورد، اما احتمالاً در آينده دوباره به صحن شورا بازخواهد گشت.
