وقتي ۲۰۰ گروه جهادي هر روز به ميدان آمدند
در يكي از پيچيدهترين دورههاي مديريت شهري در سالهاي اخير، تهران صحنه يك بسيج گسترده از نيروهاي رسمي و مردمي بود؛ تلاشي هماهنگ كه از دل بحران، الگويي از خدمترساني سريع، مشاركتي و چندلايه را به نمايش گذاشت.
در يكي از پيچيدهترين دورههاي مديريت شهري در سالهاي اخير، تهران صحنه يك بسيج گسترده از نيروهاي رسمي و مردمي بود؛ تلاشي هماهنگ كه از دل بحران، الگويي از خدمترساني سريع، مشاركتي و چندلايه را به نمايش گذاشت. آنچه اين تجربه را متمايز ميكند، نه فقط حجم خسارات و گستردگي حوادث، بلكه نحوه مواجهه با آن است؛ مدلي كه بر پايه آمادگي پيشيني، سازماندهي دقيق و حضور پررنگ نيروهاي جهادي شكل گرفت. داود گودرزي، معاون خدمات شهري و محيطزيست شهرداري تهران، در تشريح اين تجربه، تصويري از يك مديريت شهري در حالت آمادهباش كامل ارايه ميدهد؛ مديريتي كه به گفته او توانست «خدمترساني بيوقفه به شهروندان» را با تكيه بر «لطف الهي، همراهي مردم و تلاش شبانهروزي كاركنان شهرداري» محقق كند. يكي از نكات كليدي در عملكرد اخير مديريت شهري، استفاده از تجربههاي گذشته، بهويژه بحران موسوم به «جنگ ۱۲ روزه» بود. گودرزي در اين باره ميگويد: يكي از مهمترين اقدامات، برنامهريزي و سازماندهي مبتني بر تجربههاي گذشته بهويژه پس از جنگ ۱۲ روزه بود. با توجه به اينكه تداوم تهديدات قابل پيشبيني بود، تلاش كرديم سطح آمادگيها را افزايش دهيم تا در صورت بروز هرگونه بحران، خدماترساني بدون وقفه ادامه يابد. اين رويكرد نشان ميدهد كه مديريت بحران ديگر صرفاً واكنشي نيست، بلكه به يك فرآيند پيشنگرانه تبديل شده است؛ فرآيندي كه در آن سناريوهاي مختلف از قبل طراحي و منابع بر اساس آنها توزيع ميشوند.
تقويت زيرساختها ۳۲۰ دستگاه براي افزايش توان عملياتي
در حوزه تجهيزات، يكي از اقدامات شاخص، نوسازي و تقويت ناوگان شهري بود. گودرزي با اشاره به اين موضوع توضيح ميدهد: در يك سال گذشته بيش از ۳۲۰ دستگاه ماشينآلات سنگين به ناوگان شهرداري اضافه و در مجموع حدود ۴ هزار ميليارد تومان براي توسعه تجهيزات هزينه شد. اين تجهيزات در ۱۱ نقطه شهر بهصورت هدفمند مستقر شدند و همزمان، در ۱۲۴ ناحيه شهري نيز عمليات بهروزرساني انجام گرفت. به گفته او، اين اقدام نقش مهمي در افزايش توان عملياتي بهويژه در حوزههايي مانند آواربرداري و خدمات امدادي ايفا كرد. اما تجهيزات بدون نيروي انساني كارآمد معنايي ندارند؛ به همين دليل، تأمين رانندگان و نيروهاي متخصص نيز به عنوان مكمل اين طرح در دستور كار قرار گرفت.
قرارگاه مردمي؛ نقطه اتصال دولت و جامعه
يكي از مهمترين نوآوريهاي اين دوره، راهاندازي «قرارگاه مردمي خدمات شهري» بود؛ ساختاري كه توانست ظرفيت عظيم مشاركت مردمي را سازماندهي كند. گودرزي در اين باره ميگويد: از اواخر جنگ ۱۲ روزه، با فراخوان عمومي، نيروهاي جهادي مردمي سازماندهي شدند و با آغاز بحران اخير نيز اين فراخوان مجدداً تمديد شد. نتيجه اين فراخوان، حضور بيش از ۴ هزار نيروي داوطلب با مهارتهاي متنوع بود؛ از شيشهبري و جوشكاري گرفته تا بنايي و خدمات فني. اين نيروها در قالب گروههاي مختلف، به سرعت وارد ميدان شدند و در كنار نيروهاي رسمي شهرداري فعاليت كردند.
۴۰ روز، ۲۰۰ گروه در روز عددي كه روايت ميسازد
شايد شاخصترين عدد در اين گزارش، حضور روزانه حدود ۲۰۰ گروه جهادي در سطح شهر باشد. معاون خدمات شهري و محيطزيست شهرداري تهران تأكيد ميكند: در مجموع طي حدود ۴۰ روز، روزانه نزديك به ۲۰۰ گروه جهادي در سطح شهر فعال بودند و هزاران نفر بهطور ميانگين در سه حوزه اصلي امداد و نجات، خدمات شهري و بازسازي فعاليت كردند. اين حجم از مشاركت، نشاندهنده يك سرمايه اجتماعي فعال است؛ سرمايهاي كه در شرايط بحران، به سرعت بسيج شده و شكافهاي اجرايي را پر ميكند.
ابعاد خسارت؛ ۴۲ هزار واحد آسيبديده
در كنار اين تلاشها، ابعاد بحران نيز قابل توجه است. بر اساس ارزيابيهاي بهروز، تعداد واحدهاي آسيبديده به حدود ۴۲ هزار واحد رسيده است. گودرزي در اين باره توضيح ميدهد: بهدليل عدم حضور برخي از شهروندان در زمان وقوع حوادث و مراجعات تدريجي آنها، آمارها بهمرور دقيقتر شده و افزايش يافته است. از اين تعداد، حدود ۳۶ هزار واحد نيازمند تعميرات جزئي هستند؛ آسيبهايي مانند شكستگي شيشه يا تركهاي سطحي كه با مداخلات ساده قابل رفعاند. اما در كنار آن، حدود ۲ هزار واحد نيز نيازمند مقاومسازي يا تخريب و نوسازي كامل هستند. در ميان اقدامات بازسازي، راهاندازي ۲۸ كارگاه شيشهبري به عنوان يك اقدام نمادين و در عين حال كاربردي مطرح است. معاون خدمات شهري و محيطزيست شهرداري تهران ميگويد: تاكنون حدود ۶۰ درصد از نيازهاي مربوط به نصب شيشه تأمين و اجرا شده و در برخي مناطق اين فرآيند بهطور كامل به پايان رسيده است.
از آتشنشاني تا آواربرداري
در لحظات اوليه بحران، نيروهاي آتشنشاني نقش خط مقدم را ايفا كردند. به گفته گودرزي، حدود ۵۴۰۰ نيروي آتشنشان بهصورت شبانهروزي در حالت آمادهباش كامل قرار داشتند و با شجاعت و مهارت بالا در صحنه حضور يافتند. معاون خدمات شهري و محيطزيست شهرداري تهران اظهار كرد: پس از آن، عمليات آواربرداري و پاكسازي توسط نيروهاي خدمات شهري و گروههاي جهادي آغاز شد. اين عمليات بهگونهاي طراحي شده بود كه در بسياري از موارد، «پاكسازي معابر و منازل در كمتر از دو تا سه ساعت» انجام شود. اما يكي از چالشهاي مهم، حفظ پايداري خدمات شهري در كنار مديريت بحران بود. گودرزي در اين باره توضيح ميدهد: دو خط عملياتي بهصورت همزمان در دستور كار قرار گرفت؛ نخست، تداوم خدمات روزمره شهر بدون اختلال و دوم، مديريت پيامدهاي بحران. در همين راستا، تأمين كالاهاي اساسي نيز با برنامهريزي قبلي انجام شد. او ميگويد: ذخاير كافي براي چند ماه پيشبيني شد تا شهروندان با اطمينان خاطر نسبت به تأمين مايحتاج خود اقدام كنند.
شبكه توزيع پايدار؛ ۳۱۵ ميدان و ۵۳ فروشگاه
براي جلوگيري از هرگونه اختلال در بازار، شبكه توزيع شهري بهطور كامل فعال نگه داشته شد. به گفته معاون خدمات شهري و محيطزيست شهرداري تهران، در حال حاضر ۳۱۵ ميدان ميوه و ترهبار و ۵۳ فروشگاه شهروند در تهران فعال هستند و تلاش شده با حفظ ثبات در تأمين و توزيع از بروز كمبود يا افزايش قيمت جلوگيري شود.» او اضافه ميكند كه در بسياري از اقلام، قيمتها «۳۰ تا ۶۰ درصد پايينتر از بازار» حفظ شده است.
حمايت؛ از هتل تا كمكهاي ميلياردي
براي خانوادههاي آسيبديده، تمهيدات گستردهاي در نظر گرفته شد. گودرزي ميگويد: براي واحدهايي كه امكان سكونت ندارند با ۴۰ هتل در سطح شهر قرارداد منعقد شده و خانوادهها بهصورت موقت در اين مراكز اسكان داده شدهاند. در كنار اسكان، بستههاي حمايتي نيز ارايه شده است؛ از جمله پرداخت ميانگين حدود ۲ ميليارد تومان براي واحدهاي نيازمند نوسازي و «هديه ۴۰۰ ميليون توماني شهردار تهران براي تأمين بخشي از لوازم ضروري زندگي».
حذف هزينههاي بازسازي سياستي براي تسريع نوسازي
يكي از سياستهاي مهم شهرداري، حذف كامل هزينههاي مرتبط با بازسازي است. معاون خدمات شهري و محيطزيست شهرداري تهران تأكيد ميكند: در تمامي مراحل بازسازي شهرداري تهران هيچگونه هزينهاي از شهروندان دريافت نميكند. علاوه بر اين، مشوقهايي مانند تراكم تشويقي و معافيت از عوارض نيز در نظر گرفته شده است تا روند نوسازي تسريع شود. آنچه در اين ۴۰ روز رخ داد، صرفاً يك عمليات امدادي نبود؛ بلكه نمونهاي از يك مدل مديريت شهري مبتني بر مشاركت، آمادگي و انعطافپذيري بود. حضور روزانه ۲۰۰ گروه جهادي، فعاليت هزاران نيروي تخصصي، و هماهنگي ميان بخشهاي مختلف، نشان داد كه در مواجهه با بحرانهاي پيچيده، تركيب ظرفيتهاي رسمي و مردمي ميتواند نتايجي فراتر از انتظار رقم بزند. شايد بتوان گفت مهمترين دستاورد اين دوره، نه فقط بازسازي ساختمانها، بلكه تقويت اعتماد و همبستگي اجتماعي بود؛ سرمايهاي كه در هر بحران آينده، نقش تعيينكنندهاي خواهد داشت.
