ماجراي شهريههاي ميلياردي مدارس خارجي؛ آموزشوپرورش چه ميگويد؟
مدارس بينالمللي در سالهاي اخير به يكي از مسيرهاي مورد توجه خانوادههايي تبديل شدهاند كه به دنبال آموزش با رويكردهاي جهاني، يادگيري زبانهاي خارجي و استفاده از نظامهاي آموزشي كشورهاي ديگر براي فرزندان خود هستند؛ مدارسي كه برخلاف تصور عمومي، صرفاً محل تحصيل فرزندان اتباع خارجي نيستند و در بسياري از كشورها، دانشآموزان بومي نيز بخش قابل توجهي از جمعيت آنها را تشكيل ميدهند. تعداد مدارس بينالمللي در جهان در سالهاي اخير روند افزايشي داشته است؛ بهطوريكه در ژانويه ۲۰۲۵، بيش از ۱۴ هزار و ۸۰۰ مدرسه بينالمللي در جهان فعاليت ميكردند و حدود ۷.۴ ميليون دانشآموز در اين مدارس مشغول تحصيل بودند. آخرين گزارش اين موسسه در سال ۲۰۲۶ نيز از فعاليت بيش از ۱۵ هزار مدرسه بينالمللي و تحصيل ۷.۷ ميليون دانشآموز در آنها حكايت دارد؛ اما مدارس بينالمللي دقيقاً چه مدارسي هستند، چه تفاوتي با مدارس عادي دارند، چه گروههايي امكان ثبتنام در آنها را دارند و وضعيت فعاليت اين مدارس در ايران چگونه است؟
مدارس بينالمللي چه مدارسي هستند؟
مدارس بينالمللي به مراكز آموزشي گفته ميشود كه برنامه درسي آنها بر اساس نظام آموزشي يك كشور ديگر يا استانداردهاي آموزشي بينالمللي طراحي شده است و معمولاً بخش قابل توجهي از آموزش در آنها به زبان انگليسي يا زبان ديگري غير از زبان رسمي كشور محل فعاليت ارايه ميشود. اين مدارس ممكن است از برنامههاي آموزشي كشورهاي مختلف مانند بريتانيا، امريكا يا نظامهاي بينالمللي نظير ديپلم بينالمللي (IB) استفاده كنند. در چنين مدارسي، علاوه بر دروس اصلي، آموزش زبان، مهارتهاي ارتباطي، تفكر انتقادي، پژوهش و آشنايي با فرهنگهاي مختلف نيز مورد توجه قرار ميگيرد. البته عنوان مدرسه بينالمللي بهتنهايي به معناي برخورداري از اعتبار جهاني يا تأييد همه مدارك صادرشده از سوي آن نيست؛ اعتبار برنامه آموزشي، مجوز فعاليت مدرسه و امكان پذيرش مدارك آن در دانشگاهها بايد بهصورت جداگانه بررسي شود.
چه كساني در مدارس بينالمللي
ثبتنام ميكنند؟
برخلاف تصور رايج، مدارس بينالمللي تنها مختص فرزندان ديپلماتها، اتباع خارجي يا خانوادههاي مهاجر نيستند. در بسياري از كشورها، خانوادههاي بومي نيز براي بهرهمندي فرزندانشان از آموزش دوزبانه، برنامههاي درسي بينالمللي و آمادگي براي ادامه تحصيل در دانشگاههاي خارج از كشور، اين مدارس را انتخاب ميكنند. بهطور كلي، دانشآموزان اين مدارس را ميتوان در چند گروه دستهبندي كرد؛ فرزندان خانوادههاي خارجي و مهاجر كه به دليل محل ماموريت يا اقامت والدين در كشوري ديگر زندگي ميكنند، فرزندان ديپلماتها و كاركنان سازمانها و شركتهاي بينالمللي، دانشآموزان بومي كه خانوادههايشان به دنبال بهرهمندي از نظام آموزشي بينالمللي هستند و همچنين دانشآموزاني كه قصد ادامه تحصيل در كشورهاي ديگر را دارند. البته شرايط پذيرش در اين مدارس يكسان نيست و با توجه به كشور محل فعاليت، نوع مدرسه، ظرفيت پذيرش، زبان آموزشي و ضوابط قانوني هر مركز تعيين ميشود.
رشد جمعيت دانشآموزان مدارس بينالمللي در جهان
آمارهاي جهاني نشان ميدهد مدارس بينالمللي ديگر يك الگوي آموزشي محدود به خانوادههاي مهاجر نيستند و بهتدريج خانوادههاي بومي نيز سهم بيشتري در جمعيت دانشآموزي اين مدارس پيدا كردهاند. در ژانويه ۲۰۲۵ حدود ۷.۴ ميليون دانشآموز در ۱۴ هزار و ۸۳۳ مدرسه بينالمللي جهان تحصيل ميكردند. اين آمار در گزارش سال ۲۰۲۶ به بيش از ۷.۷ ميليون دانشآموز و بيش از ۱۵ هزار مدرسه رسيده است. افزايش تقاضاي خانوادههاي بومي براي آموزش دوزبانه و برنامههاي آموزشي بينالمللي از عوامل موثر در گسترش اين مدارس عنوان شده است. در ايران نيز مدارس بينالمللي تحت نظارت وزارت آموزشوپرورش فعاليت ميكنند و مطابق اعلام رييس مركز امور بينالملل و مدارس خارج از كشور اين وزارتخانه، در حال حاضر ۱۳ مدرسه بينالمللي در كشور فعال هستند .
وضعيت شهريه مدارس بينالمللي
در همين راستا محمد سليمي، رييس مركز امور بينالملل و مدارس خارج از كشور وزارت آموزشوپرورش، با اشاره به وضعيت شهريه اين مدارس اظهار كرد: در سالهاي گذشته شهريه مدارس بينالمللي به اين شكل اعلام نميشد و بهطور معمول تعيين و اعلام آن به ماه بهمن موكول ميشد. وي با بيان اينكه اخبار مربوط به دريافت شهريههاي ميلياردي از سوي اين مدارس واقعي نيست، افزود: ميزان شهريه اين مدارس هر سال با توجه به شرايط تورمي كشور تعيين ميشود. رييس مركز امور بينالملل و مدارس خارج از كشور وزارت آموزشوپرورش همچنين درباره فعاليت برخي مدارس خارجي و هوماسكولها در ايران گفت: برخي مدارس بينالمللي مدعي فعاليت در كشور هستند، اما هيچكدام از اين مراكز براي فعاليت از سوي مركز امور بينالملل وزارت آموزشوپرورش مجوز دريافت نكردهاند و در صورت احراز تخلف، با آنها برخورد قانوني خواهد شد. سليمي درباره فعاليت آموزشگاههايي كه مدعي ارايه ديپلم يا مدارك بينالمللي به دانشآموزان هستند نيز اظهار كرد: صدور مدارك تحصيلي تابع ضوابط و فرآيندهاي مشخص است و نميتوان بدون طي مراحل قانوني و بررسيهاي لازم، مدرك تحصيلي معتبر صادر كرد.
تحصيل بيش از ۷ هزار دانشآموز ايراني در مدارس خارج از كشور
سليمي با اشاره به فعاليت ۷۱ مدرسه ايراني در ۳۴ كشور جهان گفت: سال گذشته بيش از هفت هزار دانشآموز ايراني در اين مدارس تحصيل كردند. تعداد دقيق دانشآموزان مدارس ايراني خارج از كشور در سال تحصيلي جاري، پس از نهايي شدن اطلاعات سامانه سيدا مشخص خواهد شد. رييس مركز امور بينالملل و مدارس خارج از كشور وزارت آموزشوپرورش درباره وضعيت فعاليت اين مدارس در سال تحصيلي جديد نيز اظهار كرد: در سال تحصيلي جاري فقط مدارس ايراني در كويت و امارات پذيرش دانشآموز نداشتند، اما براي فعاليت مجدد مدارس امارات رايزنيهايي در حال انجام است. مدارس بينالمللي در جهان با عبور از الگوي اوليه خود كه عمدتاً پاسخگوي نياز خانوادههاي مهاجر و ديپلماتها بود، به گزينهاي براي خانوادههاي بومي نيز تبديل شدهاند؛ موضوعي كه رشد جمعيت دانشآموزي اين مدارس را در سالهاي اخير به دنبال داشته است. در ايران اما با وجود فعاليت ۱۳ مدرسه بينالمللي، همچنان موضوع نظارت بر عملكرد اين مراكز، شفافيت شهريهها، اعتبار مدارك تحصيلي و مقابله با فعاليت مراكز فاقد مجوز اهميت دارد. بهويژه آنكه افزايش تقاضا براي آموزش بينالمللي نبايد زمينهاي براي فعاليت مراكز غيرمجاز يا عرضه مدارك تحصيلي فاقد اعتبار فراهم كند. از سوي ديگر، مشخص نبودن تعداد دانشآموزان مشغول به تحصيل در ۱۳ مدرسه بينالمللي كشور در اطلاعات ارايهشده از سوي مسوولان، يكي از خلأهاي آماري اين حوزه است؛ خلأيي كه انتشار آمار دقيق ثبتنام، تركيب جمعيتي دانشآموزان، شهريهها و نوع برنامههاي آموزشي ميتواند به شفافتر شدن وضعيت اين مدارس و ارزيابي جايگاه آنها در نظام آموزشي كشور كمك كند .