عقبگرد مجدد شاخص‌هاي بورس
بازار سهام اولين روز كاري خود را با سرخ‌پوشي آغاز كرد و نتوانست ادامه دهنده روند مثبت روزهاي اخير باشد. فعالان اين بازار همچنان عقيده دارند كه سايه سنگين ريسك‌ها باعث شده كه بازار سهام روندي نوساني داشته و نتواند در مسير مشخص حركت كند.
بازار سهام اولين روز كاري خود را با سرخ‌پوشي آغاز كرد و نتوانست ادامه دهنده روند مثبت روزهاي اخير باشد. فعالان اين بازار همچنان عقيده دارند كه سايه سنگين ريسك‌ها باعث شده كه بازار سهام روندي نوساني داشته و نتواند در مسير مشخص حركت كند.
بورس تهران حدود سه هفته اصلاح و عقب‌نشيني را تجربه كرده بود؛ اما طي سومين هفته آبان‌ماه اين عقب‌نشيني تبديل به صعود شد و بازار توانست بازدهي مثبت را در كارنامه خود ثبت كند. البته براي ثبت اين بازدهي مثبت تمامي روزها مثبت نبود و دراين‌بين برخي روزها روند منفي و نوساني بوده؛ اما درنهايت ورود نقدينگي و سبزپوشي به بازار غلبه كرد. طي هفته جاري نيز بازار سهام با سرخ‌پوشي كار خود را آغاز كرد؛ ولي همچنان اميد براي ثبت بازدهي مثبت هفتگي وجود دارد. به‌طوركلي به نظر مي‌رسد دست‌به دست چند عوامل رفتاري و انتظارات منفي در ميان فعالان بازار نقش داشتند. زماني كه سرمايه‌گذاران نسبت به ادامه رشد قيمت‌ها اطمينان كافي ندارند، كوچك‌ترين نشانه از افزايش عرضه مي‌تواند به عاملي براي تشديد رفتارهاي هيجاني تبديل شود. در چنين فضايي، سهامداران به‌جاي آنكه در موقعيت‌هاي منفي به دنبال شناسايي فرصت‌هاي خريد باشند، ترجيح مي‌دهند نقدشوندگي دارايي‌هاي خود را در اولويت قرار دهند و از پذيرش ريسك بيشتر خودداري كنند.
از سوي ديگر، فشار فروش در نمادهاي بزرگ و شاخص ساز نيز بر عملكرد كلي بازار اثر گذاشت و مانع از آن شد كه بهبود وضعيت برخي سهم‌ها بتواند تصوير مثبتي از معاملات ايجاد كند. هرچند در ادامه معاملات، با كاهش قيمت‌ها بخشي از تقاضا به بازار بازگشت و تعدادي از صف‌هاي فروش جمع‌آوري شد، اما اين تحرك هنوز نشانه‌اي قطعي از تغيير انتظارات سرمايه‌گذاران نيست.
نكته مهم آن است كه بازار سهام براي عبور از شرايط فعلي، بيش از هر چيز به بازگشت اعتماد و شكل‌گيري تقاضاي پايدار نياز دارد. تا زماني كه سرمايه‌گذاران نسبت به چشم‌انداز بازار و تداوم شرايط اقتصادي و سياسي اطمينان پيدا نكنند، رشدهاي مقطعي تقاضا ممكن است با نخستين موج عرضه دوباره تضعيف شود؛ بنابراين افت روز اخير را مي‌توان بازتابي از تداوم احتياط، ضعف اعتماد و برتري رفتار تدافعي در ميان معامله‌گران دانست؛ عواملي كه همچنان مانع از شكل‌گيري يك‌روند صعودي باثبات در بورس شده‌اند.
بازار از دريچه معاملات
شاخص كل بورس در پايان معاملات روز شنبه ۲۳ آبان‌ماه با كاهش ۷۳ هزار و ۲۶۶ واحدي، معادل ۰.۸۷ درصد، در ارتفاع ۸ ميليون و ۳۵۴ هزار و ۳۵ واحد قرار گرفت. اين در حالي است كه روند معاملات در ساعات ابتدايي چندان اميدواركننده نبود و شاخص كل در مقطعي با افت ۱۴۶ هزارواحدي تا محدوده ۸ ميليون و ۲۸۰ هزار واحد عقب نشست.
بااين‌حال، ورود تدريجي خريداران و افزايش تقاضا در برخي نمادها باعث شد شاخص كل از كف روزانه خود فاصله بگيرد و بخش قابل توجهي از افت اوليه را جبران كند. هرچند اين تغيير روند در نيمه دوم معاملات نتوانست شاخص را به محدوده مثبت بازگرداند، اما از شدت فشار فروش در مقايسه با ساعات ابتدايي كاست.
در سوي ديگر بازار، شاخص كل هم‌وزن نيز با كاهش ۳ هزار و ۳۴۱ واحدي، معادل ۰.۱۴ درصد، به سطح ۲ ميليون و ۳۵۳ هزار و ۹۱ واحد رسيد.
يكي از نكات قابل‌توجه معاملات روز شنبه، تغيير تدريجي فضاي بازار پس از شروع منفي بود. در دقايق ابتدايي، شدت عرضه‌ها به‌اندازه‌اي بود كه تعداد زيادي از نمادها در محدوده صف فروش قرار گرفتند. بااين‌حال، در ادامه و همزمان با عقب‌نشيني قيمت‌ها به سطوح پايين‌تر، تقاضا در برخي نمادها افزايش يافت و بخشي از صف‌هاي فروش جمع‌آوري شد.
بررسي وضعيت كلي نمادها در پايان معاملات نشان مي‌دهد كه ۴۹۰ نماد در محدوده مثبت و ۴۷۱ نماد در محدوده منفي قرار داشتند. برتري نسبي تعداد نمادهاي مثبت، در شرايطي كه شاخص‌هاي اصلي همچنان منفي بودند، نشان مي‌دهد كه فشار فروش در تمام بخش‌هاي بازار به يك اندازه نبوده و بخشي از نمادها توانسته‌اند از فضاي منفي ابتداي معاملات فاصله بگيرند. همچنين در پايان بازار، تعداد صف‌هاي خريد به ۲۶۶ مورد رسيد و ۱۵۵ نماد همچنان در صف فروش باقي ماندند. اين وضعيت در مقايسه با شرايط ابتدايي معاملات، از بهبود نسبي سمت تقاضا حكايت دارد. بااين‌حال، باقي‌ماندن تعدادي از نمادها در صف فروش نشان مي‌دهد كه هنوز نمي‌توان از بازگشت كامل قدرت خريداران و تغيير قطعي روند معاملات سخن گفت.
خروج ۴،۵ همت پول حقيقي
باوجود بهبود نسبي وضعيت معاملات در نيمه دوم بازار، جريان نقدينگي حقيقي همچنان يكي از مهم‌ترين نشانه‌هاي ضعف معاملات روز اخير بود. بر اساس آمار معاملات، خالص خروج پول حقيقي از سهام، حق‌تقدم و صندوق‌هاي سهامي به ۴ هزار و ۵۶۸ ميليارد تومان رسيد؛ رقمي كه نشان مي‌دهد بخشي از سرمايه‌گذاران حقيقي همچنان ترجيح داده‌اند از موقعيت‌هاي سهامي خود خارج شوند.
از سوي ديگر، سرانه خريد حقيقي‌ها ۱۰۵ ميليون تومان و سرانه فروش آنها ۱۵۷ ميليون تومان ثبت شد. همچنين قدرت خريد حقيقي‌ها در سطح منفي ۱.۴۹ قرار گرفت. فاصله ميان سرانه خريدوفروش نشان مي‌دهد كه ميانگين ارزش سفارش‌هاي فروش حقيقي‌ها بالاتر از خريداران بوده و فروشندگان همچنان از نظر قدرت معاملات برتري داشته‌اند.
اين موضوع ازآن‌جهت اهميت دارد كه افزايش تقاضا در نيمه دوم معاملات، دست‌كم در آمار جريان پول حقيقي، به تغيير معنادار رفتار سرمايه‌گذاران منجر نشده است. به بيان ديگر، اگرچه بخشي از بازار در قيمت‌هاي پايين‌تر با افزايش تقاضا روبه‌رو شد، اما خروج بيش از ۴،۵ همت پول حقيقي نشان مي‌دهد كه سطح اطمينان سرمايه‌گذاران براي بازگشت به موقعيت‌هاي خريد همچنان با محدوديت مواجه است.
در بخش معاملات نيز ارزش دادوستد سهام، حق‌تقدم و صندوق‌هاي سهامي به ۵۳ هزار و ۹۰۸ ميليارد تومان رسيد و حجم معاملات معادل ۸۰ ميليارد سهم ثبت شد. اين ميزان از فعاليت معاملاتي در روزي رقم خورد كه بازار ابتدا با فشار سنگين عرضه آغاز شد و سپس با ورود خريداران، بخشي از تعادل خود را بازيافت.
در بخش سفارش‌هاي خريدوفروش نيز ارزش سفارش‌هاي خريد به ۸ هزار و ۶۲۸ ميليارد و ۸۰۰ ميليون تومان رسيد؛ درحالي كه ارزش سفارش‌هاي فروش ۳ هزار و ۳۲۶ ميليارد و ۹۰۰ ميليون تومان بود. به‌اين‌ترتيب، تراز سفارش‌ها با برتري حدود ۵ هزار و ۳۰۲ ميلياردتوماني به نفع خريداران ثبت شد.
مثبت‌بودن تراز سفارش‌ها نشان مي‌دهد كه در پايان معاملات، تقاضاي ثبت‌شده در سامانه معاملات از عرضه پيشي گرفته بود. بااين‌حال، بايد توجه داشت كه برتري سفارش‌هاي خريد لزوما به معناي ورود قطعي نقدينگي يا تغيير روند بازار نيست. تداوم خروج پول حقيقي و منفي ماندن شاخص‌هاي اصلي نشان مي‌دهد كه تقاضاي موجود هنوز نتوانسته است بر فشار فروش غلبه كند.
نكته ديگر معاملات روز شنبه، خروج يك هزار و ۲۴۵ ميليارد و ۵۰۰ ميليون تومان نقدينگي از صندوق‌هاي درآمد ثابت بود. اين اتفاق در شرايطي رخ داد كه بازار سهام نيز با خروج قابل‌توجه پول حقيقي مواجه شد.
همزماني خروج منابع از صندوق‌هاي درآمد ثابت و سهام نشان مي‌دهد كه نمي‌توان كاهش منابع صندوق‌هاي درآمد ثابت را به‌تنهايي نشانه انتقال نقدينگي به بازار سهام دانست. در واقع، آمار روز گذشته حاكي از آن است كه هر دو بخش با خروج منابع مواجه بوده‌اند و براي ارزيابي مقصد نقدينگي خارج‌شده، به بررسي ساير بازارها و جريان سرمايه نياز است.
بورس تهران طي روز شنبه دو چهره متفاوت از معاملات را به نمايش گذاشت؛ شروعي منفي و همراه با فشار سنگين عرضه كه در ادامه با افزايش تقاضا و جمع‌شدن بخشي از صف‌هاي فروش تعديل شد. باوجوداين، افت ۷۳ هزارواحدي شاخص كل، خروج ۴ هزار و ۵۶۸ ميلياردتوماني پول حقيقي و منفي بودن قدرت خريد سرمايه‌گذاران نشان مي‌دهد كه بهبود نيمه دوم معاملات هنوز براي تاييد بازگشت پايدار تقاضا كافي نيست. به‌طوركلي مي‌توان گفت كه نقدينگي اصلي‌ترين مولفه براي تعين مسير بازار سرمايه است. زماني كه اين مولفه به‌صورت ادامه‌دار وارد بازار شود مي‌توان انتظار داشت كه آينده بازار سهام نيز روشن باشد و به‌نوعي روزهاي سبز بازار نيز بيش از گذشته شود؛ اما اگر نقدينگي به‌مرور از بازار خارج نشود در نتيجه روند بازار نيز سرخ‌پوش خواهد شد.
