پايتخت در دور باطل حفاري، سيلاب و كم‌آبي
جلسه اخير (17 آبان ماه) شوراي اسلامي شهر تهران به صحنه طرح سه موضوع مهم و چالش‌برانگيز مديريت شهري تبديل شد؛ از تصويب رايگان شدن هزينه ترميم آسفالت معابر با عمر بيش از چهار سال تا اعلام برداشت ۷۲ هزار مترمكعب پسماند از شبكه آب‌هاي سطحي و وعده تأمين ۵۶ ميليون مترمكعب پساب براي آبياري فضاي سبز.آمارهايي كه در نگاه نخست از حجم اقدامات شهرداري حكايت دارند، اما در پس آنها پرسش‌هاي جدي‌تري نهفته است:
جلسه اخير (17 آبان ماه) شوراي اسلامي شهر تهران به صحنه طرح سه موضوع مهم و چالش‌برانگيز مديريت شهري تبديل شد؛ از تصويب رايگان شدن هزينه ترميم آسفالت معابر با عمر بيش از چهار سال تا اعلام برداشت ۷۲ هزار مترمكعب پسماند از شبكه آب‌هاي سطحي و وعده تأمين ۵۶ ميليون مترمكعب پساب براي آبياري فضاي سبز.آمارهايي كه در نگاه نخست از حجم اقدامات شهرداري حكايت دارند، اما در پس آنها پرسش‌هاي جدي‌تري نهفته است: چرا با وجود صدور ۱۰ هزار مجوز حفاري از سال ۱۴۰۱، خيابان‌هاي تازه‌آسفالت‌شده همچنان قرباني حفاري‌هاي مجدد مي‌شوند؟ چرا شبكه ۷۳۵ كيلومتري جمع‌آوري آب‌هاي سطحي همچنان نيازمند بازنگري جدي است و آيا وعده‌هاي چند ده ميليون مترمكعبي پساب واقعاً به كاهش وابستگي فضاي سبز تهران به منابع آب خام منجر خواهد شد؟ جلسه ديروز شورا بار ديگر فاصله ميان آمارهاي اعلامي، وعده‌هاي مديريت شهري و ضرورت حل ريشه‌اي مشكلات زيرساختي پايتخت را به كانون توجه بازگرداند.
پايان يك هزينه يا آغاز اصلاح مديريت معابر؟
يكي از مهم‌ترين مصوبات مطرح‌شده در اين جلسه، اصلاحيه مصوبه بهاي خدمات صدور مجوز حفاري، لكه‌گيري و ترميم آسفالت معابر پايتخت بود؛ اصلاحيه‌اي كه بر اساس آن، هزينه ترميم روكش آسفالت معابر با عمر بيش از چهار سال دريافت نخواهد شد. به گزارش مهر، سيد جعفر تشكري هاشمي، رييس كميسيون عمران و حمل‌ونقل شوراي اسلامي شهر تهران، در تشريح اين مصوبه اظهار كرد: با توجه به ملاحظاتي كه داشتيم عمر آسفالت يا كمتر از چهار سال يا بيشتر از آن است. بهاي ترميم روكش براي آسفالت با عمر بالاتر از چهار سال دريافت نمي‌شود و تنها براي ترميم آسفالت با عمر كمتر از چهار سال است. به گفته او، اين لايحه داراي جزييات فراواني است و براي ميزان حفاري، بازه‌هاي طولي مشخص و براي زمان اجراي عمليات نيز بازه‌هاي هفتگي تعيين شده است. تشكري هاشمي با تأكيد بر اينكه تمام تلاش اعضاي شورا بر در نظر گرفتن ابعاد مختلف موضوع متمركز بوده است، تصريح كرد: سعي ما اين بود كه هم مشكلي براي دستگاه‌هاي خدمات‌رسان ايجاد نشود و هم شهرداري تهران به بهترين شكل خدمات‌رساني كند. ما در اين مصوبه تلاش كرديم براي افزايش عمر آسفالت ملاحظات لازم را در نظر بگيريم. او همچنين از هماهنگي و توافق ميان معاونت فني و عمراني شهرداري تهران و دستگاه‌هاي خدمات‌رسان براي تنظيم زمان آسفالت‌ريزي و حفاري‌ها خبر داد تا پس از اجراي آسفالت، حفاري مجدد انجام نشود. مهدي چمران، رييس شوراي اسلامي شهر تهران، نيز با اشاره به مشكل حفاري‌هاي مجدد گفت: پيش از اينچنين بود كه تا دو سال پس از آسفالت يك معبر حفاري صورت نگيرد. او افزود: دستگاه‌هاي خدمات‌رسان نيز عنوان مي‌كنند كه بودجه آنها از سوي دولت تأمين مي‌شود و بايد منتظر تأمين اعتبار بمانند و سپس حفاري كنند. به گفته چمران، برنامه اين دستگاه‌ها بايد تنظيم شود و درست نيست كه پس از آسفالت، مجدداً حفاري صورت بگيرد. سيد محمد آقاميري، رييس كميته عمران شورا، نيز با انتقاد از حفاري‌هاي مكرر در معابر تازه‌آسفالت‌شده اظهار كرد: در مواردي مي‌بينيم كه شهرداري معابر را آسفالت مي‌كند و بعد از چند ماه يك دستگاه خدمات‌رساني در طول مسير حفاري مي‌كند و تا هر اندازه هم مبلغ آن را پرداخت كند، وضعيت آسفالت در آن محدوده به شرايط عادي برنمي‌گردد و پستي و بلندي‌هايي دارد. او تأكيد كرد: بايد الزاماتي در نظر گرفته شود كه تا دو سال پس از آسفالت معبر، مجوز حفاري به دستگاه‌هاي خدمات‌رسان داده نشود. حفاري‌هاي موضعي مشكلي ندارد اما اينكه در طول مسير حفاري مي‌كنند، به آسفالت معابر آسيب مي‌زند. در همين زمينه، سيد عبدالمهدي حسيني، مديركل برنامه‌ريزي معاونت فني و عمراني شهرداري تهران، اعلام كرد: از سال ۱۴۰۱ تعداد ۱۰ هزار مجوز حفاري به دستگاه‌هاي خدمات‌رسان داده‌ايم. او افزود مناطق ۲۲گانه برنامه‌هاي مجموعه‌هاي خدمات‌رسان را در جلسات بررسي مي‌كنند و تلاش مديريت شهري اين است كه اقدامات غيرضروري در معابر داراي آسفالت نو انجام نشود، در نهايت، اصلاحيه اين مصوبه با حداكثر آراي موافق به تصويب رسيد.
۷۲ هزار مترمكعب رسوب‌برداري
دومين محور مهم گزارش عملكرد مديريت شهري، اقدامات انجام‌شده براي كاهش خطر آب‌گرفتگي و سيلاب در پايتخت است. بر اساس آمار اعلام‌شده، از ابتداي سال جاري ۷۲ هزار مترمكعب رسوب و پسماند به‌صورت مكانيكي از شبكه آب‌هاي سطحي تهران برداشت شده است. غلامرضا شنگي، سرپرست معاونت خدمات شهري و محيط زيست شهرداري تهران، با تشريح اقدامات پيشگيرانه مقابله با سيلاب اظهار كرد كه استفاده از آب خام و پساب يكي از مهم‌ترين اولويت‌هاي شهردار تهران است و مقابله با سيل، پيشگيري و مديريت بحران در شرايط وقوع پديده ال‌نينو نيز به‌طور جدي مورد توجه قرار گرفته است. او با اشاره به وضعيت كانال شهيد باكري گفت: اين كانال حدود ۱۵ سال دست‌نخورده باقي مانده بود و شرايط پيچيده‌اي داشت، اما با ابتكار عملي كه صورت گرفت، لايروبي شد. شنگي با اشاره به آماده‌باش كامل نيروهاي خدمات شهري و مناطق در پي صدور هشدار قرمز هواشناسي، اعلام كرد كه در شهرك قائم ۷۹.۷ ميلي‌متر بارندگي به ثبت رسيده است؛ در حالي كه ميزان بارندگي در آخرين سيلاب تهران در فرودگاه مهرآباد ۵۵ ميلي‌متر بود. به گفته سرپرست معاونت خدمات شهري و محيط زيست شهرداري تهران، ۴۲ نقطه گلوگاهي در سطح شهر شناسايي شده و پيش از صدور هشدار هواشناسي، از اين نقاط كه بيشترين تماس‌هاي سامانه ۱۳۷ را داشتند، بازديد و براي مديريت شرايط آنها تمهيدات لازم پيش‌بيني شده است. يكي از نكات قابل توجه در اين گزارش، گستردگي شبكه جمع‌آوري آب‌هاي سطحي تهران است. شنگي اعلام كرد از مجموع ۷۳۵ كيلومتر شبكه جمع‌آوري آب‌هاي سطحي، ۵۷۵ كيلومتر سرپوشيده و ۱۶۰ كيلومتر روباز است و شبكه سرپوشيده نيازمند بازنگري و توجه جدي است. او همچنين از انجام ۲۶ هزار مترمكعب لايروبي دستي و رسوب‌برداري در شبكه اصلي طي سال جاري خبر داد. بر اساس آمار ارايه‌شده، احداث ۹۸۳ حوضچه زباله‌گير، ايجاد ۴۳۳ محل استقرار كارگري، تأمين ۶۲۷ دستگاه تجهيزات تخصصي و جانمايي نيوجرسي در مناطق ۲، ۵، ۱۳، ۱۴، ۱۵ و ۲۲ از ديگر اقدامات مديريت شهري بوده است.
برنامه بلندپروازانه تهران براي تأمين آب فضاي سبز
سومين محور مهم گزارش‌هاي ارايه‌شده در شوراي شهر، توسعه تصفيه‌خانه‌ها و افزايش استفاده از پساب براي آبياري فضاي سبز است؛ موضوعي كه با توجه به بحران كم‌آبي و كاهش منابع آب قابل دسترس، اهميت راهبردي دارد. سيد محمد آقاميري، عضو شوراي اسلامي شهر تهران، با اشاره به توسعه تصفيه‌خانه‌هاي پايتخت اعلام كرد كه هدف‌گذاري مديريت شهري، استفاده از ۵۶ ميليون مترمكعب پساب براي آبياري فضاي سبز تا پايان سال است.او با اشاره به تصفيه‌خانه خليج فارس در منطقه ۱۹ گفت اين مجموعه در سه فاز راه‌اندازي شده و فازهاي اول و دوم آن طي دو سال اخير به بهره‌برداري رسيده‌اند. با بهره‌برداري از تصفيه‌خانه بعدي، ظرفيت تصفيه آب خام اين مجموعه به ۱۵ ميليون مترمكعب خواهد رسيد. آقاميري درباره روند افزايش استفاده از پساب در تهران اظهار كرد: در سال ۱۴۰۱ استفاده از پساب حدود يك ميليون متر مكعب بود كه در سال ۱۴۰۳ با توسعه تصفيه‌خانه‌ها به سه ميليون متر مكعب و در سال ۱۴۰۴ به هفت ميليون متر مكعب و تا پايان سال قبل به ۲۳ ميليون متر مكعب رسيد. تا پايان امسال براي آبياري فضاي سبز به استفاده از ۵۶ ميليون متر مكعب پساب دست خواهيم يافت و اين وعده محقق خواهد شد. اين آمار از رشد قابل توجه استفاده از منابع جايگزين آب حكايت دارد؛ به‌طوري‌كه رقم اعلام‌شده براي هدف‌گذاري امسال، بيش از دو برابر ميزان مصرف گزارش‌شده در پايان سال قبل است. آقاميري همچنين درباره توسعه زيرساخت‌هاي تصفيه پساب گفت: تنها تصفيه‌خانه‌اي كه پيش از اين دوره ساخته شده تصفيه‌خانه كانال شهيد چمران بوده كه در سال ۱۳۹۳ احداث شده است. اين عضو شوراي اسلامي شهر تهران افزود: در دوره فعلي مديريت شهري ۹ تصفيه‌خانه شامل بوستان ساعي، مسير باختر، الهيه، بوستان ملت، فاز اول و دوم تصفيه‌خانه خليج فارس، بوستان نهج‌البلاغه، سازمان آب، روددره فرحزاد و بوستان المهدي ساخته شده و هفت تصفيه‌خانه نيز در حال ساخت است. به گفته او، بودجه تخصيص‌يافته در حوزه آب به ۲۴ همت رسيده كه نسبت به ابتداي دوره مديريت شهري افزايش ۴۸ برابري داشته است. آقاميري در ادامه با رد برخي انتقادها درباره عملكرد شهرداري در آبياري فضاي سبز بوستان چيتگر گفت: اينكه صحبت‌هايي در مورد كوتاهي شهرداري در آبياري فضاي سبز بوستان چيتگر مطرح شده درست نيست و حق‌آبه آن حذف شده بود. او تأكيد كرد كه بايد تصفيه‌خانه‌هايي توسط آبفا در اين بوستان ساخته شود و پساب تصفيه‌شده براي آبياري فضاي سبز در اختيار شهرداري تهران قرار گيرد.
سه مساله، يك ضرورت مديريت يكپارچه زيرساخت‌هاي تهران
بررسي اين سه محور نشان مي‌دهد مديريت شهري تهران با مجموعه‌اي از چالش‌هاي به‌هم‌پيوسته روبروست. از يك‌سو، جلوگيري از تخريب آسفالت تازه‌اجراشده نيازمند هماهنگي دقيق ميان شهرداري و دستگاه‌هاي خدمات‌رسان است؛ از سوي ديگر، مقابله با سيلاب بدون نگهداري مستمر شبكه آب‌هاي سطحي و اصلاح نقاط گلوگاهي امكان‌پذير نخواهد بود. در حوزه آب نيز افزايش ظرفيت تصفيه‌خانه‌ها و جايگزيني پساب به‌جاي آب شرب براي آبياري فضاي سبز، ضرورتي اجتناب‌ناپذير است. با اين حال، موفقيت اين برنامه‌ها صرفاً با تصويب مصوبه، اعلام آمار عمليات يا تعيين اهداف كمي سنجيده نمي‌شود. در حوزه آسفالت، بايد ديد محدوديت حفاري‌هاي غيرضروري تا چه اندازه اجرايي خواهد شد؛ در حوزه سيلاب، ميزان اثربخشي اقدامات در بارندگي‌هاي شديد بايد ارزيابي شود و در حوزه پساب نيز تحقق هدف ۵۶ ميليون مترمكعبي نيازمند شفافيت درباره ظرفيت واقعي تصفيه، انتقال و مصرف آب است.
