هشدار به سهام‌داران درباره استفاده از بازار سياه مشاوره سرمايه‌گذاري
بازار سرمايه با توسعه ابزارهاي اطلاع‌رساني و آموزشي و گسترش دسترسي سرمايه‌گذاران به خدمات تخصصي، گام‌هاي مهمي در مسير ارتقاي آگاهي و اعتماد عمومي برداشته است.
بازار سرمايه با توسعه ابزارهاي اطلاع‌رساني و آموزشي و گسترش دسترسي سرمايه‌گذاران به خدمات تخصصي، گام‌هاي مهمي در مسير ارتقاي آگاهي و اعتماد عمومي برداشته است. در اين ميان، مشاوره سرمايه‌گذاري به عنوان يكي از خدمات تخصصي بازار سرمايه، نقش مهمي در تصميم‌گيري آگاهانه سرمايه‌گذاران دارد و فعاليت نهادهاي مالي داراي مجوز مي‌تواند زمينه بهره‌مندي از دانش و تجربه متخصصان را فراهم كند.
محمدمهدي منتظري دبير كميته بررسي گزارش‌هاي فضاي مجازي و رييس اداره پيشگيري از ناهنجاري‌ها و ارتقاء سلامت بازار سرمايه سازمان بورس و اوراق بهادار، ضمن تشريح ابعاد حقوقي مرتبط با ارايه مشاوره سرمايه‌گذاري در بورس، ظرفيت‌هاي قانوني فعاليت متخصصان و راهكارهاي توسعه خدمات مشاوره‌اي در چارچوب مقررات بازار سرمايه را تشريح كرد.
آقاي منتظري، شما به عنوان رييس اداره پيشگيري از ناهنجاري‌ها و ارتقاء سلامت بازار سرمايه، قبل از هر چيز تعريفي از مشاوره سرمايه‌گذاري برگرفته از قوانين و مقررات ارايه بدهيد.مشاوره سرمايه‌گذاري عبارت است از مشاوره دادن به سرمايه‌گذار درباره خريد و فروش اوراق بهادار در قالب قرارداد مشخص.
آيا مقررات مصوب سازمان بورس و اوراق بهادار موارد مشاوره سرمايه‌گذاري را مشخص كرده است؟بله؛ در بند (۳) ماده يك دستورالعمل تأسيس و فعاليت مشاور سرمايه‌گذاري ۳ مورد مشخص شده است:
۱- توصيه به خريد فروش يا نگهداري اوراق بهادار،
۲- اظهارنظر درباره روند قيمت يا عرضه و تقاضاي اوراق بهادار در آينده،
۳- اظهارنظر درباره ارزش قيمت اوراق بهادار.
چه اشخاصي اجازه دارند به مردم مشاوره سرمايه‌گذاري بورسي بدهند؟مجوز قانوني فعاليت فقط به اشخاص حقوقي (شركت‌هاي مشاور سرمايه‌گذاري) اعطا مي‌شود اما به اين معني نيست كه اشخاص حقيقي به كلي از فعاليت ممنوع هستند.
اشخاص حقيقي چگونه مي‌توانند در ارايه خدمات مشاوره سهيم باشند؟قانون در حال حاضر اعطاي مجوز فعاليت به اشخاص حقيقي را براي مشاوره سرمايه‌گذاري در نظر نگرفته است. به‌رغم اينكه برخلاف ساير كشورها اين خلأ قانوني در بازار سرمايه ايران وجود دارد اما با اين حال اشخاص حقيقي طبق ضوابط جاري مي‌توانند به عنوان تحليل‌گر يا مسوول شعبه در شركت‌هاي مشاور سرمايه‌گذاري فعاليت كنند كه متأسفانه برخي افراد حائز شرايط فعاليت، از اين امكان قانوني هم‌كاري با نهادهاي مالي تحت نظارت سازمان بورس مطلع نيستند و به واسطه اين بي‌اطلاعي در پيام‌رسان‌ها مشغول فعاليت غيرمجاز مشاوره و تحليل‌گري هستند در حالي كه مي‌توانند از طريق قانوني و ذيل شركت‌هاي مشاوره سرمايه‌گذاري داراي مجوز به بازار سرمايه خدمات رساني صحيح انجام دهند و به توسعه نهادهاي مالي نيز كمك كنند.
با اين توصيف، وضع ارايه مشاوره سرمايه‌گذاري بدون مجوز را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟متاسفانه با توجه به پرونده‌هاي جاري، وضعيت نگران‌كننده است. از طرفي اشخاصي در فضاي مجازي از پيام‌رسان‌هاي خارجي و داخلي به عنوان ابزار در دسترس عموم براي ارايه مشاوره سرمايه‌گذاري بدون مجوز و سيگنال فروشي يا سبدگرداني استفاده مي‌كنند و از طرف ديگر در برخي سايت‌ها نيز توصيه به خريد و فروش اوراق بهادار را كسب و كار خود قرار داده‌اند. افرادي كه تحليل‌ها و توصيه‌هاي خود را به‌طور رايگان يا با دريافت حق عضويت و فروش اشتراك در اختيار مخاطبان خود قرار مي‌دهند، كساني هستند كه اغلب تحصيلات نامرتبطي با رشته‌هاي مالي و اقتصادي دارند. آنها صرفاً با تكيه به تجربيات شخصي خود در معاملات بورس و با تبليغات در فضاي مجازي و با شگردهايي، اعتماد و نظر مخاطبان را به خود جلب مي‌كنند.
در مورد دريافت خدمات مشاور سرمايه‌گذاري چه توصيه‌اي به سرمايه‌گذاران داريد؟با وجود امكان استفاده از خدمات ده‌ها شركت مشاور سرمايه‌گذاري داراي مجوز از سازمان بورس كه از متخصصان مالي و تحليل‌گران خبره در ارايه خدمات خود استفاده مي‌كنند، استفاده از بازار سياه مشاوره سرمايه‌گذاري به‌هيچ‌وجه توصيه نمي‌شود. سرمايه‌گذاران نبايد فريب پيش‌بيني‌ها، يا تبليغات جذاب و تحليل‌هاي بنيادي يا تكنيكال اين كانال‌ها را بخورند و نبايد سرمايه خود را در اختيار كساني قرار دهند كه هيچ مهر تأييدي از نهاد ناظر بر فعاليت‌هاي آنها وجود ندارد. بررسي سوابق سامانه شكايات سازمان بورس و اوراق بهادار نيز نشان‌دهنده آن است كه خسارات مال باختگان كانال‌ها و گروه‌هاي غيرمجاز بورسي به راحتي قابل جبران نيست و در برخي موارد به دليل وجود محدوديت‌ها ناممكن است.
فهرست شركت‌هاي مشاوره سرمايه‌گذاري در چه تارنمايي قابل مشاهده است؟سرمايه‌گذاران با مراجعه به تارنماي نهادهاي مالي داراي مجوز از سازمان بورس اورق بهادار به نشاني: cfi.seo.ir مي‌توانند با انتخاب گزينه مشاور سرمايه‌گذاري در فيلد نوع نهاد مالي فهرست ۳۰ شركت مستقل مشاور سرمايه‌گذاري را با مشخصات مديران آنها مشاهده كنند. همچنين ساير نهادهاي مالي داراي مجوز مشاور سرمايه‌گذاري، مانند: سبدگردان‌ها و شركت‌هاي كارگزاري نيز در اين تارنما قابل مشاهده هستند. سرمايه‌گذاران مي‌توانند با مراجعه به وبسايت هر يك از نهادهاي مالي از انواع خدمات هر شركت مشاور به دلخواه خود، از قبيل خريد اشتراك‌هاي ماهانه و سالانه و دسترسي به تحليل‌ها و توصيه‌هاي سرمايه‌گذاري، استفاده كنند. توسعه خدمات اين شركت‌ها موجب پيشگيري از وقوع جرايم بورسي و اطمينان‌بخشي لازم به سرمايه‌گذاران است.
اگر فردي داراي تحصيلات مرتبط باشد و در زمينه تحليل‌گري هم داراي تجربه باشد و بخواهد با يكي از نهادهاي مالي داراي مجوز از سازمان بورس، در حوزه ارايه مشاوره سرمايه‌گذاري هم‌كاري كند، بايد به كجا مراجعه كند؟متقاضيان داراي شرايط بايد به آن‌دسته از شركت‌هاي مشاوره سرمايه‌گذاري تحت نظارت سازمان بورس كه به هم‌كاري تمايل دارند مراجعه و درخواست خود را به همراه مدارك لازم ارايه كنند. علاوه بر اين شركت‌ها ساير نهادهاي مالي داراي مجوز مشاوره مانند كارگزاران يا سبدگردان‌ها نيز مي‌توانند مورد مراجعه متقاضيان باشند.
امكان چه نوع فعاليت‌هايي براي اشخاص حقيقي متقاضي در حوزه مشاور سرمايه‌گذاري بورسي وجود دارد؟اخذ مجوز شعبه (توسط اشخاصي كه حداقل داراي گواهي‌نامه اصول مقدماتي بوده و آموزش لازم را سپري كرده باشند) و هم‌كاري با شركت‌هاي داراي مجوز مشاور سرمايه‌گذاري با عناوين شغلي مشاور، تحليل‌گر و كارشناس.
وظيفه و شرايط مشاور در نهادهاي مالي داراي مجوز مشاور سرمايه‌گذاري چيست؟طبق مقررات در جايگاه شغلي مشاور، شخص مي‌تواند در زمينه خريد فروش يا نگهداري اوراق بهادار به مشتريان شركت پس از قرارداد مشتري با شركت مشاوره داده و در مورد روند قيمت يا عرضه و تقاضاي اوراق بهادار در آينده نيز اظهارنظر كند و گزارش ارزش‌يابي اوراق بهادار را نيز تهيه و بر كار تحليل‌گران و كارشناسان شركت نظارت كند. مشاور بايد طبق دستورالعمل مربوط داراي گواهي‌نامه تحليل‌گري اوراق بهادار با حداقل ۲ سال سابقه كار تمام وقت مرتبط باشد.
وظيفه تحليل‌گر در نهادهاي مالي داراي مجوز مشاور سرمايه‌گذاري چيست؟ تحليل‌گر مسووليت تحليل اطلاعات اقتصادي صنايع، شركت‌ها، بازار اوراق بهادار و تهيه گزارش‌هاي تحليلي را بر عهده دارد. اين شخص طبق ضوابط بايد حداقل داراي گواهي‌نامه تحليل‌گري اوراق بهادار بوده و تمام وقت در شركت مشغول به كار باشد.
وظيفه و شرايط لازم براي پست كارشناس مشاور سرمايه‌گذاري چيست؟ كارشناس وظيفه گردآوري اطلاعات لازم در خصوص شركت‌ها، صنايع، اقتصاد ملي و جهاني و ساير اطلاعات مورد نياز تحليل‌گر را بر عهده دارد. او بايد طبق ضوابط حداقل دارنده گواهي‌نامه اصول مقدماتي بازار سرمايه باشد و تمام وقت در شركت مشغول به‌كار باشد.
با توجه به اينكه ارايه مشاوره سرمايه‌گذاري بدون مجوز، طبق قانون ممنوع است اگر كسي به اين امر اقدام كند چه پاسخي در انتظار اوست؟با توجه به اينكه فعاليت‌هاي بدون اخذ مجوز، توسط قانون‌گذار جرم انگاري شده، به موجب ماده ۴۹ قانون بازار اوراق بهادار براي آن مجازات يك تا ۶ ماه زندان يا جزاي نقدي تا ۳ برابر سود به دست آمده يا هر ۲ مجازات در نظر گرفته شده است. علاوه بر آن دادگاه‌هاي كيفري پيرو شكايت سازمان بورس محكومان اين جرايم را به انتشار حكم محكوميت در رسانه‌ها از جمله سايت سازمان بورس و در مواردي مجازات جرم پول‌شويي نيز محكوم مي‌كنند.
آيا بازاريابان نهادهاي مالي از جمله شركت‌هاي مشاور سرمايه‌گذاري و شركت‌هاي سبدگردان اجازه دارند در فضاي مجازي يا غير آن به انعقاد قرارداد مشاوره يا دادن سيگنال يا ارايه تحليل‌هاي بورسي اقدام كنند؟خير؛ بازاريابي با هدف تبليغات و توسعه كسب و كار نهادهاي مالي ايجاد شده و هدفي جز تبليغ خدمات و جذب مشتريان ندارد و طبق مقررات، بازاريابان هيچ مجوزي براي ارايه تحليل يا مشاوره به مشتريان شركت مشاوره سرمايه‌گذاري ندارند.
با توجه به مباحثي كه مطرح شد، توصيه شما به مديران شركت‌هاي مشاور سرمايه‌گذاري يا ساير نهادهاي مالي كه داراي مجوز مشاوره هستند، براي بهبود شرايط چيست؟ با توجه به نيازي كه امروزه عموم مردم به دريافت توصيه در مورد خريد و فروش اوراق بهادار دارند، نهادهاي مالي مي‌توانند در جهت توسعه ارايه خدمات و فعاليت‌هاي قانوني خود به پيشگيري از وقوع ناهنجاري‌ها كمك كنند. با ايجاد شعب و به‌كارگيري افراد داراي شرايط در امور ارايه خدمات مشاوره و تحليل‌گري، نياز سرمايه‌گذاران مرتفع خواهد شد و شاهد روي آوردن متقاضيان سرمايه‌گذاري به كانال‌ها و سايت‌هاي غيرمجاز نخواهيم بود.
