عقب‌نشيني خودروسازان در نيمه اول
كارنامه شش‌ماهه خودروسازان بزرگ كشور، تصويري از بازاري ارايه مي‌دهد كه در آن افت فروش تنها به كاهش تقاضا محدود نمي‌شود و بخش مهمي از مساله را بايد در سمت عرضه جست‌وجو كرد.
تعادل| فرشته فريادرس|
كارنامه شش‌ماهه خودروسازان بزرگ كشور، تصويري از بازاري ارايه مي‌دهد كه در آن افت فروش تنها به كاهش تقاضا محدود نمي‌شود و بخش مهمي از مساله را بايد در سمت عرضه جست‌وجو كرد. ايران‌خودرو، سايپا و پارس‌خودرو در نيمه نخست سال جاري ۲۹.۳درصد كمتر از مدت مشابه سال گذشته خودرو فروخته‌اند؛ افتي كه همزمان با كاهش حدود ۳۱ درصدي توليد آنها رخ داده است. به اين ترتيب، كوچك شدن ظرفيت توليد و عرضه، يكي از عوامل مهم كاهش فروش بوده است. با اين حال، شهريورماه نشانه‌هايي متفاوت از ماه‌هاي قبل به همراه داشته است؛ توليد سه خودروساز نسبت به مردادماه حدود ۷۵درصد افزايش يافته، درحالي كه فروش آنها تنها ۱۷درصد رشد كرده است. اين فاصله مي‌تواند به اين معنا باشد كه بخشي از افزايش توليد هنوز وارد چرخه فروش و تحويل نشده يا صرف جبران عقب‌ماندگي‌هاي ماه‌هاي گذشته شده است. در چنين شرايطي، مساله اصلي بازار خودرو در نيمه دوم سال نه صرفا افزايش مقطعي توليد، بلكه تداوم آن و تبديل توليد به عرضه واقعي خواهد بود؛ موضوعي كه در كنار وضعيت واردات، تأمين قطعات و محدوديت‌هاي ارزي، مي‌تواند مسير بازار خودرو را در ماه‌هاي پيش‌رو تعيين كند.
افت فروش خودروسازان؛ مساله كجاست؟
افت نزديك به ۳۰درصدي فروش خودروسازان در نيمه نخست سال را نمي‌توان صرفا به كاهش تقاضا نسبت داد. بررسي آمار توليد و فروش سه خودروساز بزرگ كشور نشان مي‌دهد بخش قابل‌توجهي از اين افت، همزمان با كاهش ظرفيت عرضه رخ داده است. توليد ايران‌خودرو، سايپا و پارس‌خودرو در شش‌ماهه نخست امسال حدود ۳۱درصد كاهش يافته و طبيعي است كه كوچك شدن حجم توليد، مستقيماً بر ميزان فروش نيز اثر بگذارد.
براساس اطلاعات منتشرشده در سامانه كدال، اين سه خودروساز در نيمه نخست سال گذشته ۳۸۳ هزار و ۴۵۰ دستگاه خودرو فروخته بودند؛ اما فروش آنها در شش‌ماهه امسال به ۲۷۰ هزار و ۷۴۴ دستگاه كاهش يافته است. به اين ترتيب، بيش از ۱۱۲ هزار دستگاه از حجم فروش سالانه آنها كاسته شده و افت فروش به حدود ۲۹.۳درصد رسيده است.در همين حال، توليد نيز وضعيت بهتري نداشته است. سه خودروساز در نيمه نخست امسال ۲۸۰ هزار و ۲۷۷ دستگاه توليد كرده‌اند؛ رقمي كه نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۳۱درصد كمتر است. بنابراين بخشي از فاصله ايجادشده در فروش را بايد در سمت عرضه جست‌وجو كرد؛ به‌خصوص آنكه در ماه‌هاي گذشته مشكلات تأمين قطعات، محدوديت‌هاي حمل‌ونقل و دشواري دسترسي به برخي نهاده‌هاي توليد، بر روند فعاليت خودروسازان و به‌ويژه شركت‌هاي مونتاژي اثر گذاشته است.در كنار اين موضوع، واردات خودرو نيز اگرچه نسبت به برخي دوره‌هاي گذشته افزايش يافته، اما همچنان با محدوديت‌هايي در زمينه ارز، ثبت سفارش و تأمين منابع مواجه است. در نتيجه، جريان ورود خودرو به بازار نتوانسته شكاف ميان عرضه و نياز بازار را به‌طور كامل پوشش دهد.
البته نمي‌توان تمام تقاضاي موجود در بازار را به عنوان تقاضاي مصرفي واقعي درنظر گرفت. بخشي از تقاضا در بازار خودرو با انگيزه حفظ ارزش پول، سرمايه‌گذاري يا كسب سود شكل مي‌گيرد و در صورت تغيير شرايط اقتصادي ممكن است كاهش يابد. با اين حال، حتي با كنار گذاشتن اين بخش از تقاضا نيز برآورد نياز واقعي بازار در سطحي بالاتر از ميزان عرضه فعلي قرار دارد. از اين منظر، هرگونه اختلال در توليد يا محدود شدن واردات مي‌تواند فاصله ميان عرضه و تقاضا را بيشتر كند.
هنوز زود است از بهبود عرضه سخن بگوييم
يكي از نكات قابل‌توجه در آمار شهريورماه، جهش توليد خودروسازان است. توليد ماهانه سه شركت در شهريور نسبت به مردادماه حدود ۷۵ درصد افزايش يافته، اما فروش آنها در همين بازه تنها ۱۷درصد رشد كرده است. اين فاصله معنادار ميان رشد توليد و فروش مي‌تواند نشان دهد كه تمام افزايش توليد شهريورماه هنوز به فروش و تحويل تبديل نشده و بخشي از آن صرف جبران عقب‌ماندگي ماه‌هاي گذشته شده است.به بيان ديگر، افزايش توليد يك ماه را نمي‌توان به‌تنهايي نشانه تغيير روند عرضه خودرو در بازار دانست. براي مشخص شدن اينكه آيا شرايط عرضه در نيمه دوم سال واقعا بهبود پيدا كرده است يا خير، بايد ديد اين افزايش توليد در ماه‌هاي آينده نيز ادامه خواهد داشت و چه ميزان از آن در نهايت به عرضه و تحويل خودرو به مشتريان منجر مي‌شود.آمار فروش شهريورماه نيز اگرچه از بهبود نسبت به مرداد حكايت دارد، اما همچنان نمي‌تواند افت سنگين نيمه نخست سال را جبران كند. فروش سه خودروساز از ۵۳ هزار و ۱۶۱ دستگاه در مرداد به ۶۲ هزار و ۲۲۶ دستگاه در شهريور رسيده كه رشد ۱۷درصدي را نشان مي‌دهد. اين درحالي است كه فروش در پنج‌ماهه نخست سال ۳۰.۴ درصد كاهش يافته بود.
ايران‌خودرو
كاهش فروش در كنار افت توليد
ايران‌خودرو به عنوان بزرگ‌ترين خودروساز كشور، در شش‌ماهه نخست سال گذشته ۲۵۳ هزار و ۷۱۲ دستگاه فروخته بود؛ اما فروش اين شركت در مدت مشابه امسال به ۱۹۲ هزار و ۹۷۸ دستگاه رسيده است. به اين ترتيب، فروش ايران‌خودرو ۲۴درصد كاهش يافته است.
توليد اين شركت نيز در نيمه نخست امسال ۲۰۴ هزار و ۶۴۷ دستگاه بوده كه حدود ۱۱ هزار و ۶۶۹ دستگاه بيشتر از فروش آن است. بنابراين افت فروش ايران‌خودرو را بايد در كنار كاهش توليد و محدود شدن ظرفيت عرضه آن بررسي كرد.با اين حال، در شهريورماه نشانه‌هايي از بهبود فروش ديده مي‌شود. فروش ايران‌خودرو از ۳۷ هزار و ۵۰۷ دستگاه در مرداد به ۴۱ هزار و ۸۶۶ دستگاه در شهريور افزايش يافته و رشد ۱۱.۶درصدي را ثبت كرده است. اما عملكرد محصولات اين شركت همچنان از ضعف تقاضا يا محدوديت عرضه، بسته به محصول، حكايت دارد.
فروش پژو از ۷۵ هزار و ۹۴۳ دستگاه در نيمه نخست سال گذشته به ۵۹ هزار و ۶۱ دستگاه كاهش يافته كه افت ۲۲.۲درصدي را نشان مي‌دهد. فروش سورن نيز از ۷۰ هزار و ۵۹۳ دستگاه به ۴۹ هزار و ۵۶۸ دستگاه رسيده و حدود ۳۰درصد كاهش يافته است. در مورد هايما، افت بسيار شديدتر بوده و فروش آن از ۱۰ هزار و ۳۹۰ دستگاه به تنها ۲ هزار و ۵۴۰ دستگاه رسيده است؛ يعني كاهش ۷۵.۵درصدي.
سايپا با افت يك‌سومي فروش
سايپا نيز روند مشابهي را تجربه كرده است. فروش اين شركت از ۹۸ هزار و ۸۸۲ دستگاه در نيمه نخست سال گذشته به ۶۵ هزار و ۴۶۴ دستگاه در شش‌ماهه امسال كاهش يافته و افت ۳۳.۸درصدي را ثبت كرده است.
توليد سايپا در اين مدت ۶۲ هزار و ۹۸۵ دستگاه بوده و در مقايسه با فروش، اختلاف ۲ هزار و ۴۷۹ دستگاهي دارد. با اين حال، شهريورماه براي سايپا ماه متفاوتي بوده است. فروش اين شركت از ۱۲ هزار و ۸۵۲ دستگاه در مرداد به ۱۷ هزار و ۵۳ دستگاه در شهريور افزايش يافته كه رشد قابل‌توجه ۳۲.۶ درصدي را نشان مي‌دهد.
در بخش محصولات نيز فروش خانواده X200 شامل تيبا، كوييك و ساينا از ۶۱ هزار و ۱۳۶ دستگاه به ۴۲ هزار و ۵۹۸ دستگاه كاهش يافته و حدود ۳۰درصد افت كرده است. فروش شاهين نيز با كاهش ۲۹.۴درصدي از ۱۶ هزار و ۷۵۹ دستگاه به ۱۱ هزار و ۸۱۶ دستگاه رسيده است.
مساله اصلي تداوم عرضه است
مجموع اين آمار نشان مي‌دهد مساله فروش خودرو در نيمه نخست سال را نمي‌توان فقط با متغير تقاضا توضيح داد. كاهش حدود ۳۱درصدي توليد در كنار افت ۲۹.۳درصدي فروش، نشان مي‌دهد محدوديت عرضه نقش مهمي در كاهش معاملات و تحويل خودرو داشته است.ازسوي ديگر، رشد ۷۵درصدي توليد ماهانه در شهريورماه در برابر رشد ۱۷درصدي فروش، نشانه‌اي است كه بايد با احتياط تفسير شود. اگر افزايش توليد در ماه‌هاي آينده تداوم پيدا كند و به عرضه واقعي و تحويل بيشتر منجر شود، مي‌توان از بهبود سمت عرضه سخن گفت؛ اما اگر اين افزايش صرفا ناشي از جبران عقب‌ماندگي‌هاي قبلي باشد، تأثير آن بر بازار كوتاه‌مدت خواهد بود.بنابراين، براي ارزيابي وضعيت بازار خودرو در نيمه دوم سال، بيش از آنكه يك جهش مقطعي در توليد اهميت داشته باشد، تداوم توليد، توان تأمين قطعات، روند واردات و ميزان تبديل توليد به فروش و تحويل تعيين‌كننده خواهد بود. در شرايطي كه فروش ايران‌خودرو ۲۴ درصد، سايپا ۳۳.۸ درصد و پارس‌خودرو ۶۰.۴ درصد كاهش يافته، هنوز نمي‌توان صرفا با اتكا به رشد فروش شهريورماه، از بازگشت پايدار عرضه به بازار سخن گفت.
