اما و اگرهاي بازگشت «مرگ سياه»؛ يك پاندمي ديگر در جهان
مرگ يك كارمند ۲۸ ساله موسسه تحقيقات ضدطاعون در سيبري و قرنطينه بيمارستان محل بستري او، در حالي موجي از نگراني درباره احتمال شيوع طاعون ريوي ايجاد كرده كه مقام‌هاي بهداشتي روسيه تاكنون ابتلا به اين بيماري را تأييد نكرده‌اند.
مرگ يك كارمند ۲۸ ساله موسسه تحقيقات ضدطاعون در سيبري و قرنطينه بيمارستان محل بستري او، در حالي موجي از نگراني درباره احتمال شيوع طاعون ريوي ايجاد كرده كه مقام‌هاي بهداشتي روسيه تاكنون ابتلا به اين بيماري را تأييد نكرده‌اند.
نام «طاعون» طي روزهاي اخير بار ديگر به يكي از جست‌وجوهاي داغ فضاي مجازي تبديل شده است؛ نه به دليل ثبت يك شيوع گسترده، بلكه در پي مرگ مشكوك يك كارمند موسسه‌اي تخصصي در روسيه كه با عوامل بيماري‌زاي مرتبط با طاعون سروكار دارد. اين زن ۲۸ ساله در موسسه تحقيقات ضدطاعون ايركوتسك در سيبري و خاور دور فعاليت مي‌كرد و هفته گذشته در بيمارستاني در شهر شلخوف، در نزديكي ايركوتسك، جان خود را از دست داد. پس از مرگ او، بيمارستان تحت قرنطينه قرار گرفت و پذيرش و ترخيص بيماران متوقف شد؛ هرچند بخش درمان سرپايي همچنان به فعاليت خود ادامه داد.
همزمان، انتشار گزارش‌هاي تأييدنشده درباره احتمال ابتلاي اين زن به «طاعون ريوي» نگراني‌ها را افزايش داد؛ بيماري‌اي كه در مقايسه با طاعون خياركي، قابليت انتقال مستقيم از انسان به انسان را دارد. با اين حال، مقام‌هاي روسيه مي‌گويند تاكنون شواهدي كه ابتلا به طاعون را تأييد كند، به دست نيامده است.
۲۰۰ نفر تحت مراقبت پزشكي
نهاد ناظر سلامت عمومي روسيه، روسپوترب‌نادزور، اعلام كرده است آزمايش‌هاي انجام‌شده روي افراد مرتبط با اين پرونده، هيچ ميكروارگانيسمي را كه با فعاليت شغلي اين زن ارتباط داشته باشد، نشان نداده است.
با وجود اين، به دليل ماهيت شغلي فرد فوت‌شده و حساسيت بيماري طاعون ريوي، افرادي كه با او در تماس بوده‌اند تحت نظارت پزشكي قرار گرفته‌اند. بر اساس گزارش‌هاي منتشرشده، شمار افراد تحت مراقبت حدود ۲۰۰ نفر اعلام شده است.
نتايج اوليه آزمايش‌ها نيز فعلاً از فرضيه طاعون حمايت نمي‌كند. مقام‌هاي بهداشتي روسيه اعلام كرده‌اند دو نفر از افراد در تماس با بيمار به يك ويروس عامل سرماخوردگي مبتلا بوده‌اند و آزمايش دو نفر ديگر براي كوويد-۱۹ مثبت شده است. آزمايش ساير افراد نيز منفي گزارش شده است.
در نتيجه، آنچه در حال حاضر در روسيه رخ داده، بيش از آنكه يك «شيوع طاعون» باشد، يك مورد مرگ ناشناخته در كنار مجموعه‌اي از اقدامات احتياطي و نظارتي است. قرنطينه بيمارستان و پايش افراد در تماس نيز با توجه به احتمال اوليه يك بيماري عفوني جدي انجام شده است.
چرا مرگ يك كارمند آزمايشگاه اينقدر حساسيت ايجاد كرد؟
حساسيت اصلي اين پرونده به محل كار فرد فوت‌شده بازمي‌گردد. موسسه تحقيقات ضدطاعون ايركوتسك يكي از مراكزي است كه به شكل تخصصي با بيماري طاعون و عوامل بيماري‌زاي مرتبط با آن سروكار دارد.
به همين دليل، انتشار خبر مرگ يكي از كاركنان چنين مركزي مي‌تواند به سرعت اين پرسش را ايجاد كند كه آيا بيماري ممكن است با محيط كاري فرد ارتباط داشته باشد يا خير. با اين حال، صرف فعاليت در يك آزمايشگاه تخصصي به معناي ابتلا به عامل بيماري‌زا در محيط آزمايشگاه نيست. مقام‌هاي روسيه نيز تاكنون هيچ ارتباطي ميان مرگ اين زن و فعاليت آزمايشگاهي او را تأييد نكرده‌اند.
از سوي ديگر، تشخيص «ذات‌الريه با منشأ نامشخص» نيز به خودي خود به معناي طاعون نيست. ذات‌الريه مي‌تواند عوامل ويروسي، باكتريايي و عوامل متعدد ديگري داشته باشد و براي تعيين علت دقيق آن نياز به بررسي‌هاي آزمايشگاهي وجود دارد.
نگراني در ديگر كشورهاي جهان
اين پرونده تنها به روسيه محدود نمانده و به كاخ سفيد نيز كشيده شده است. دونالد ترامپ، رييس‌جمهور امريكا، در واكنش به گزارش‌هاي منتشرشده درباره احتمال طاعون ريوي در روسيه گفت كه وضعيت را با نگراني دنبال مي‌كند و امريكا براي كمك آماده است. او همچنين گفت تاكنون درباره اين موضوع با ولاديمير پوتين، رييس‌جمهور روسيه، گفت‌وگويي نداشته است.
ترامپ در اظهارات خود درباره بيماري‌هاي عفوني گفت برخي ميكروب‌ها نسبت به گذشته دشوارتر شده‌اند و از آنها به عنوان عواملي ياد كرد كه كنترلشان مي‌تواند دشوار باشد. ماركو روبيو، وزير خارجه امريكا، در عين حال موضع محتاطانه‌تري اتخاذ كرد و گفت دليلي براي ايجاد نگراني عمومي وجود ندارد، هرچند امريكا وضعيت را از نزديك زيرنظر دارد. او همچنين تأكيد كرد اگر عامل بيماري‌زا قابليت انتقال داشته باشد، امكان گسترش سريع آن وجود خواهد داشت. وزارت خارجه امريكا نيز اعلام كرده است كه با همكاري مراكز كنترل و پيشگيري از بيماري‌ها (CDC) گزارش‌هاي مربوط به احتمال ابتلا به طاعون ريوي در جنوب‌شرقي سيبري را زيرنظر دارد.
طاعون ريوي چيست؟
طاعون يك بيماري عفوني است كه عامل آن باكتري Yersinia pestis است. اين باكتري عمدتاً در چرخه طبيعي خود در ميان جوندگان و كك‌هاي آلوده آنها وجود دارد. شناخته‌شده‌ترين شكل بيماري، طاعون خياركي است كه معمولاً با تب، ضعف و تورم دردناك غدد لنفاوي همراه مي‌شود. اما طاعون ريوي شكل ديگري از بيماري است كه ريه‌ها را درگير مي‌كند و در صورت درمان‌نشدن مي‌تواند بسيار خطرناك باشد. اهميت طاعون ريوي از اين جهت است كه برخلاف طاعون خياركي، در شرايط خاص مي‌تواند از طريق قطرات تنفسي از فرد بيمار به فرد ديگر منتقل شود. به همين دليل، در صورت تأييد يك مورد، شناسايي افراد در تماس و آغاز سريع درمان اهميت زيادي دارد.
با اين حال، طاعون امروزه بيماري درمان‌پذيري است. تشخيص زودهنگام و استفاده از آنتي‌بيوتيك مناسب مي‌تواند از پيشرفت بيماري جلوگيري كند. همين موضوع باعث شده است كه شرايط امروز با دوره تاريخي «مرگ سياه» قابل مقايسه مستقيم نباشد.
«مرگ سياه» بازنگشته است
«مرگ سياه» نامي است كه در تاريخ به همه‌گيري بزرگ طاعون در قرن چهاردهم ميلادي اطلاق مي‌شود؛ همه‌گيري‌اي كه تلفات بسيار گسترده‌اي در اروپا و ديگر مناطق بر جاي گذاشت.
اما وجود طاعون در جهان امروز به معناي تكرار آن فاجعه تاريخي نيست. اين بيماري هنوز در برخي نقاط جهان وجود دارد، اما شناخت عامل بيماري‌زا، روش‌هاي تشخيص، مراقبت‌هاي بهداشتي و مهم‌تر از همه دسترسي به آنتي‌بيوتيك‌ها، شرايط را با قرون گذشته كاملاً متفاوت كرده است.
در پرونده روسيه نيز تاكنون هيچ تأييد رسمي درباره ابتلاي زن فوت‌شده به طاعون منتشر نشده و مورد جديدي از طاعون در ميان افراد تحت مراقبت نيز گزارش نشده است.
بنابراين، فعلاً نمي‌توان از «بازگشت مرگ سياه» يا آغاز يك همه‌گيري جديد سخن گفت. آنچه اكنون وجود دارد، يك مرگ با علت نامشخص، اقدامات احتياطي در يك بيمارستان و نظارت بر افرادي است كه احتمال تماس با فرد فوت‌شده را داشته‌اند؛ موضوعي كه به دليل محل كار او و سابقه تاريخي طاعون، بسيار فراتر از يك خبر معمولي مورد توجه قرار گرفته است.
