افزايش عبور نفت از هرمز؛ چرا بحران انرژي هنوز تمام نشده است؟

افزايش عبور نفت از هرمز، بحران انرژي را پايان نداده و بازار ديزل همچنان تحت فشار است.

به گزارش تسنيم، افزايش حجم عبور نفتكش‌ها از تنگه هرمز طي روزهاي اخير در حالي از سوي دولت امريكا به عنوان نشانه‌اي از بهبود شرايط بازار انرژي مطرح شده كه بررسي ابعاد مختلف بازار نشان مي‌دهد بازگشت بخشي از جريان نفت خام به مسيرهاي صادراتي، به‌معناي بازگشت بازار انرژي به شرايط عادي نيست.

بر اساس گزارشي كه وب‌سايت «Responsible Statecraft» با استناد به داده‌هاي شركت‌هاي رديابي كشتيراني و اظهارات كارشناسان انرژي منتشر كرده، ميزان عبور نفت از تنگه هرمز در روزهاي اخير به حدود 13 تا 17 ميليون بشكه در روز رسيده است؛ در حالي كه پيش از آغاز جنگ، به‌طور متوسط حدود 20 ميليون بشكه نفت در روز از اين آبراه عبور مي‌كرد.

اگرچه افزايش تردد نفتكش‌ها در تنگه هرمز مي‌تواند در كوتاه‌مدت از شدت نگراني بازار بكاهد، اما كارشناسان معتقدند اين جريان نفت با شرايط عادي فاصله زيادي دارد. بخشي از نفت منطقه اكنون از مسيرهاي جايگزين منتقل مي‌شود. بر اساس داده‌هاي شركت Kpler، فعال‌شدن مجدد خط لوله شرق به غرب عربستان سعودي امكان انتقال حدود 4 ميليون بشكه نفت در روز از طريق مسير درياي سرخ را فراهم كرده است.

از سوي ديگر، استفاده از روش انتقال محموله از يك نفتكش به نفتكش ديگر يا «Ship-to-Ship» افزايش يافته است. در اين روش، محموله‌هاي نفتي در شرايط پرريسك و در برخي موارد با خاموش‌كردن سامانه‌هاي شناسايي كشتي‌ها، ميان نفتكش‌ها جابه‌جا مي‌شوند تا بخشي از محدوديت‌هاي ايجادشده در تنگه هرمز دور زده شود.اين شرايط موجب شده است كه بازگشت جريان فيزيكي نفت به بازار، با افزايش قابل توجه هزينه‌هاي حمل‌ونقل و بيمه همراه باشد.

به گفته سال مركوليانو، كارشناس حمل‌ونقل دريايي، افزايش انتقال نفت از منطقه با سفرهاي طولاني‌تر، انتقال كشتي به كشتي، تغيير مسير و افزايش شديد هزينه‌هاي ناشي از ريسك جنگ همراه شده است. بر اساس ارقام مورد اشاره در اين گزارش، هزينه حمل نفتكش‌هاي بسيار بزرگ يا VLCCها از خليج فارس به حدود 1.2 ميليون دلار و  از خليج عمان به سمت آسيا به حدود 800 هزار دلار رسيده است.

همزمان، كمبود نفتكش‌هاي بزرگ مورد نياز براي انتقال محموله‌ها، يكي ديگر از مشكلات بازار شده و افزايش ريسك حمل‌ونقل نيز هزينه بيمه نفتكش‌هاي خصوصي را بالا برده است.اما در اين ميان، مساله‌اي كه اهميت بيشتري براي بازار جهاني انرژي دارد، وضعيت فرآورده‌هاي نفتي به‌ويژه گازوئيل است. گزارش Responsible Statecraft تأكيد مي‌كند كه حتي در صورت عبور نفت خام از تنگه هرمز، محدوديت در بخش پالايش مي‌تواند همچنان بازار فرآورده‌ها را تحت فشار قرار بدهد.آسيب به برخي تأسيسات پالايشي در منطقه، حملات به پالايشگاه‌هاي روسيه و اوكراين و كاهش صادرات روسيه، همزمان عرضه فرآورده‌هاي نفتي را تحت فشار قرار داده است.گازوئيل نيز به دليل نقش گسترده در حمل‌ونقل جاده‌اي، كشاورزي و فعاليت‌هاي صنعتي، اهميت ويژه‌اي در اقتصاد جهاني دارد و كاهش عرضه آن مي‌تواند اثرات تورمي گسترده‌اي در امريكا، اروپا و كشورهاي در حال توسعه ايجاد كند.در همين شرايط، كشورهاي عضو گروه 7 با فشار دولت امريكا با آزادسازي 100 ميليون بشكه نفت خام و ديزل از ذخاير خود موافقت كرده‌اند. اين اقدام علاوه بر توافق پيشين براي آزادسازي 400 ميليون بشكه از ذخاير كشورهاي عضو آژانس بين‌المللي انرژي انجام مي‌شود.با اين حال، كارشناسان معتقدند آزادسازي ذخاير تنها مي‌تواند بخشي از فشار كوتاه‌مدت بازار را كاهش بدهد و قادر به حل مشكل اصلي عرضه نيست. از سوي ديگر، استفاده گسترده از ذخاير استراتژيك موجب كاهش حاشيه امنيت بازار شده است. در اين گزارش آمده است كه ذخاير نفت امريكا به پايين‌ترين سطح از سال 1983 رسيده است. با وجود افزايش عبور نفت از تنگه هرمز، قيمت نفت برنت همچنان در محدوده 102 دلار در هر بشكه قرار داشته است. كارشناسان علت اين موضوع را تداوم نااطميناني درباره امنيت كشتيراني و آينده جنگ مي‌دانند. به اعتقاد آنها، بازار هنوز نمي‌تواند با اطمينان درباره تداوم جريان نفت از منطقه تصميم‌گيري كند و همين ريسك ژئوپليتيكي در قيمت‌ها باقي مانده است. «رز كلانيك» مدير برنامه خاورميانه در موسسه Defense Priorities، معتقد است وضعيت فعلي نوعي بن‌بست است؛ به اين معنا كه ايران نمي‌تواند تنگه را به‌طور كامل ببندد، اما امريكا نيز بدون اختصاص حجم قابل توجهي از نيروي نظامي نمي‌تواند آن را به‌طور كامل باز نگه دارد. وي تأكيد كرده است كه اگر امريكا بخواهد بدون دستيابي به توافق صلح با ايران جريان نفت از تنگه هرمز را حفظ كند، بايد هزينه نظامي بسيار بالايي بپردازد و مشخص نيست ادامه چنين وضعيتي براي مدت طولاني امكان‌پذير يا منطقي باشد.

در مجموع، داده‌هاي جديد نشان مي‌دهد اگرچه جريان نفت از تنگه هرمز نسبت به هفته‌هاي نخست جنگ افزايش يافته، اما بازار انرژي هنوز به وضعيت پيش از جنگ بازنگشته است. افزايش هزينه حمل‌ونقل و بيمه، كمبود نفتكش‌هاي بزرگ، استفاده از انتقال كشتي‌به‌كشتي، كاهش ذخاير استراتژيك و مهم‌تر از همه، تداوم بحران در بازار فرآورده‌هاي نفتي نشان مي‌دهد كه افزايش حجم نفت عبوري از هرمز تنها بخشي از مساله را حل كرده است. بر اين اساس، پايان واقعي فشار بر بازار انرژي به بازگشت پايدار امنيت كشتيراني و حل‌وفصل مناقشه ايران و امريكا وابسته است؛ موضوعي كه از نگاه كارشناسان همچنان مهم‌ترين سيگنال مورد انتظار بازار نفت محسوب مي‌شود.