ايراني‌ها ۵ برابر استاندارد جهاني حساب بانكي دارند!
تعداد حساب‌هاي موجود در شبكه بانكي براي جمعيت ۸۷ ميليون نفري ايران حدود ۶۵۰ ميليون فقره اعلام شده است؛ يعني به‌طور متوسط به ازاي هر ايراني حدود ۷.۵ حساب بانكي و به ازاي جمعيت بزرگسال ۱۰ حساب بانكي وجود دارد؛ رقمي كه پنج برابر استانداردهاي جهاني است! بر اساس برآوردهاي مركز آمار ايران، جمعيت كشور در سال ۱۴۰۵ حدود ۸۷ ميليون و ۱۳۴ هزار نفر است.
تعداد حساب‌هاي موجود در شبكه بانكي براي جمعيت ۸۷ ميليون نفري ايران حدود ۶۵۰ ميليون فقره اعلام شده است؛ يعني به‌طور متوسط به ازاي هر ايراني حدود ۷.۵ حساب بانكي و به ازاي جمعيت بزرگسال ۱۰ حساب بانكي وجود دارد؛ رقمي كه پنج برابر استانداردهاي جهاني است! بر اساس برآوردهاي مركز آمار ايران، جمعيت كشور در سال ۱۴۰۵ حدود ۸۷ ميليون و ۱۳۴ هزار نفر است. در همين حال، بانك مركزي تعداد حساب‌هاي بانكي اشخاص حقيقي را بيش از ۶۵۰ ميليون فقره اعلام كرده است. تقسيم ۶۵۰ ميليون حساب بر جمعيت ۸۷ ميليون و ۱۳۴ هزار نفري كشور نشان مي‌دهد كه به ازاي هر ايراني به‌طور متوسط حدود ۷.۵ حساب بانكي وجود دارد. البته اين محاسبه به معناي آن نيست كه هر فرد دقيقا ۷.۵ حساب دارد، بلكه نسبت كل حساب‌هاي ثبت شده به كل جمعيت كشور را نشان مي‌دهد. اما اگر مبنا را جمعيت بزرگسال كشور قرار دهيم، فاصله بيشتر نمايان مي‌شود. با توجه به ساختار سني جمعيت ايران، جمعيت افراد ۱۸ ساله و بيشتر در سال جاري حدود ۶۵ ميليون نفر برآورد مي‌شود. بنابراين، نسبت ۶۵۰ ميليون حساب به جمعيت بزرگسال به حدود ۱۰ حساب به ازاي هر فرد ۱۸ ساله و بيشتر مي‌رسد.
اين نسبت در حالي به دست مي‌آيد كه طبق اعلام رييس كل بانك مركزي، ميانگين استانداردهاي جهاني كمتر از دو حساب براي هر فرد است.
همتي با اشاره به وجود نزديك به ۶۵۰ ميليون حساب بانكي در كشور گفته كه هدف بانك مركزي اين است طي يك بازه زماني حدود دو ساله، تعداد حساب‌هاي موجود را به حدود ۳۰۰ ميليون حساب كاهش دهد.
بر اين اساس، حتي اگر نسبت حساب‌ها به كل جمعيت كشور را مبنا قرار دهيم، وضعيت فعلي ايران حدود چهار برابر عدد كمتر از دو حساب مورد اشاره رييس كل بانك مركزي است. البته مقايسه تعداد حساب‌هاي بانكي كشورها بايد با احتياط انجام شود؛ چراكه «تعداد حساب» با «تعداد افراد داراي حساب» يكسان نيست و در كشورهاي مختلف ممكن است حساب‌هاي شركتي، مشترك، دولتي، غيرفعال يا انواع مختلف حساب‌هاي سپرده با تعاريف متفاوت در آمارها لحاظ شوند. بانك جهاني نيز در مطالعات خود تأكيد كرده كه تعداد حساب‌هاي سپرده الزاما معادل تعداد صاحبان حساب نيست. با اين حال، حتي با در نظر گرفتن اين ملاحظات، نسبت محاسبه شده براي ايران نشان مي‌دهد كه انباشت حساب‌هاي بانكي به يك موضوع قابل توجه براي نظام بانكي تبديل شده است. بخشي از اين حساب‌ها ممكن است مربوط به حساب‌هايي باشد كه سال‌ها قبل افتتاح شده اما ديگر مورد استفاده قرار نمي‌گيرند. بخشي نيز ممكن است به دليل تغيير بانك، افتتاح حساب براي دريافت تسهيلات، خدمات مختلف بانكي، دريافت حقوق يا استفاده از طرح‌هاي متفاوت بانكي ايجاد شده باشد. در عين حال، بانك مركزي معتقد است وجود تعداد زيادي حساب بلااستفاده يا حساب‌هايي كه صاحب آنها از وجودشان اطلاع ندارد، مي‌تواند زمينه ساز مشكلات حقوقي، مالي و نظارتي شود. همتي در مراسم رونمايي از حسام با اشاره به ضرورت مبارزه با پولشويي و جلوگيري از حساب‌هاي اجاره‌اي گفته است بسياري از شهروندان ممكن است حساب‌هايي داشته باشند كه حتي از وجود آنها اطلاع نداشته باشند يا از حساب آنها به شكل جعلي استفاده شود. بانك مركزي همچنين اعلام كرده است كه انباشت صدها ميليون حساب بانكي پراكنده، علاوه بر ايجاد بار عملياتي براي شبكه بانكي، مي‌تواند ريسك‌هاي حقوقي و مالي براي شهروندان ايجاد كند. در همين راستا، بانك مركزي سامانه «حسام» را راه‌اندازي كرده است تا افراد بتوانند فهرست حساب‌هاي بانكي خود در بانك‌ها و موسسات اعتباري مختلف را به صورت يكجا مشاهده كنند. بر اساس اعلام بانك مركزي، افراد پس از احراز هويت مي‌توانند حساب‌هاي خود را مشاهده كرده و حساب‌هاي غيرضروري يا مازاد را براي تعيين تكليف انتخاب كنند. همچنين در صورت وجود مانده در حساب مازاد، موجودي آن پس از طي فرآيندهاي قانوني مي‌تواند به حساب پايه فرد منتقل شود. اين اقدام در واقع تلاشي براي انتقال مديريت حساب‌ها از شعب متعدد بانكي به يك بستر متمركز و در دسترس شهروندان است؛ به‌ويژه براي افرادي كه طي سال‌هاي گذشته در بانك‌هاي مختلف حساب افتتاح كرده‌اند اما تصوير دقيقي از تعداد حساب‌هاي خود ندارند. بانك مركزي حالا هدفي مشخص براي اين ساماندهي تعيين كرده است؛ كاهش تعداد حساب‌هاي بانكي اشخاص حقيقي از حدود ۶۵۰ ميليون به ۳۰۰ ميليون حساب طي حدود دو سال. اگر اين هدف محقق شود، حدود ۳۵۰ ميليون حساب، معادل بيش از نيمي از حساب‌هاي فعلي، بايد تعيين تكليف، بسته يا از چرخه حساب‌هاي مازاد خارج شوند. همتي گفته است اين فرآيند به صورت تدريجي انجام خواهد شد و در مرحله نخست انتظار مي‌رود حدود ۱۰۰ ميليون حساب بسته شود. به اين ترتيب، سامانه حسام را مي‌توان بخشي از برنامه بانك مركزي براي حركت به سمت شفافيت بيشتر تراكنش‌ها، كاهش حساب‌هاي بلااستفاده و فراموش‌شده، كنترل حساب‌هاي اجاره‌اي و تقويت مبارزه با پولشويي دانست؛ برنامه‌اي كه در صورت موفقيت، مي‌تواند تعداد حساب‌هاي بانكي كشور را از عدد كم‌سابقه ۶۵۰ ميليون فقره به حدود ۳۰۰ ميليون فقره برساند.
