كرونا از آستانه هشدار بالا عبور كرد
موج تازه عفونتهاي تنفسي در حالي در كشور ادامه دارد كه تازهترين دادههاي نظام مراقبت بيماريهاي تنفسي از افزايش همزمان علائم شبه آنفلوآنزا، موارد شديد تنفسي و سهم نمونههاي مثبت كوويد-۱۹ حكايت دارد.
سهم كودكان از موارد مثبت آنفلوآنزا قابل توجه است
گلي ماندگار|
موج تازه عفونتهاي تنفسي در حالي در كشور ادامه دارد كه تازهترين دادههاي نظام مراقبت بيماريهاي تنفسي از افزايش همزمان علائم شبه آنفلوآنزا، موارد شديد تنفسي و سهم نمونههاي مثبت كوويد-۱۹ حكايت دارد. در اين ميان، اگرچه كرونا در هفتههاي اخير بيشتر مورد توجه قرار گرفته، اما افزايش موارد آنفلوآنزا، بهويژه در گروههاي سني كودك، نگراني ديگري است كه ميتواند با آغاز فعاليت گسترده مدارس و افزايش تماسهاي اجتماعي، دامنه بيشتري پيدا كند. مركز مديريت بيماريهاي واگير وزارت بهداشت در گزارش مربوط به هفته بيستوهفتم سال، منتهي به ۳ مهر، اعلام كرده است كه سهم مراجعان سرپايي داراي علائم شبه آنفلوآنزا يا ILI از ۶.۵ درصد در هفته قبل به ۸.۱ درصد رسيده است. در ميان بيماران بستري نيز سهم افراد داراي علائم شديد تنفسي يا SARI از ۷.۴ درصد به ۱۰.۵ درصد افزايش يافته است. اما در كنار اين روند، افزايش سهم نمونههاي مثبت كوويد-۱۹ نيز توجهها را به خود جلب كرده است؛ بهگونهاي كه نسبت نمونههاي مثبت كرونا به ۱۷.۴ درصد رسيده و بر اساس اعلام مركز مديريت بيماريهاي واگير، وضعيت كوويد-۱۹ از آستانه هشدار بالا عبور كرده است. اين رقم در هفته مشابه سال گذشته ۸.۹ درصد گزارش شده بود .
آنفلوآنزا هنوز در حاشيه كرونا نيست
اگرچه افزايش موارد كرونا بخش مهمي از وضعيت فعلي بيماريهاي تنفسي را تشكيل ميدهد، دادههاي آزمايشگاهي نشان ميدهد آنفلوآنزا نيز در حال گردش است. در هفته مورد بررسي، ۵۵۷۲ نمونه تنفسي در آزمايشگاههاي مولكولي دانشگاههاي علوم پزشكي كشور آزمايش شده كه ۱۲۶ مورد آن از نظر آنفلوآنزا مثبت بوده است؛ يعني ۲.۳ درصد نمونههاي آزمايششده. نكته قابل توجه ديگر، افزايش ۱۳.۳ درصدي تعداد نمونههاي تنفسي آزمايششده نسبت به هفته قبل است؛ موضوعي كه ميتواند نشاندهنده افزايش مراجعه و حساسيت بيشتر نظام سلامت نسبت به بيماريهاي تنفسي باشد. در ميان موارد مثبت آنفلوآنزا، ويروس نوع B با سهم ۸۰.۷ درصد همچنان نوع غالب بوده است. اين وضعيت با الگوي ثبتشده در مقطع مشابه سال گذشته تفاوت دارد؛ چرا كه در آن زمان نوع A سهم غالب موارد مثبت را تشكيل ميداد. اما شايد مهمترين بخش گزارش، تركيب سني مبتلايان به آنفلوآنزا باشد. ۳۶.۵ درصد موارد مثبت به گروه سني كودكان تعلق داشته است. از اين ميزان، ۷.۹ درصد مربوط به كودكان زير دو سال، ۱۶.۶ درصد مربوط به كودكان دو تا پنج سال و ۱۲ درصد مربوط به گروه سني ۶ تا ۱۵ سال بوده است. به اين ترتيب، اگرچه نميتوان از روي اين آمار بهتنهايي درباره شدت بيماري در هر گروه سني قضاوت كرد، اما سهم بالاي كودكان از موارد شناساييشده نشان ميدهد اين گروه يكي از بخشهاي مهم چرخه انتقال بيماري است.
چرا كودكان بيشتر در معرض خطرند؟
آنفلوآنزا براي بسياري از افراد بيمارياي است كه پس از چند روز با استراحت و مراقبتهاي حمايتي برطرف ميشود، اما براي همه بيماران به يك شكل پيش نميرود. كودكان كمسن، بهخصوص زير پنج سال و در ميان آنها كودكان زير دو سال، از گروههايي هستند كه احتمال بروز عوارض جدي در آنها بيشتر است. منابع پزشكي معتبر نيز بر خطر بالاتر عوارض آنفلوآنزا در اين گروه تأكيد دارند.
در كودكان، آنفلوآنزا علاوه بر تب، سرفه، گلودرد و بيحالي ميتواند با علائمي مانند استفراغ و اسهال نيز همراه شود. در موارد شديدتر، عفونت ميتواند به عوارضي مانند ذاتالريه، كمآبي بدن، عفونت گوش و تشديد بيماريهاي زمينهاي منجر شود. از سوي ديگر، حضور كودكان در مهدهاي كودك و مدارس و تماس نزديك آنها با يكديگر، محيط مناسبي براي انتقال ويروسهاي تنفسي ايجاد ميكند. يك كودك مبتلا نيز ميتواند ويروس را به اعضاي خانواده منتقل كند و به اين ترتيب بيماري از محيط مدرسه به خانه و از خانه دوباره به جامعه بازگردد.
تب و بيحالي را ساده نگيريم
دكتر فرح ايزدي، متخصص اطفال با اشاره به افزايش موارد بيماريهاي تنفسي در ميان كودكان به تعادل ميگويد: مهمترين نكته در شرايط فعلي، تشخيص بهموقع مواردي است كه از يك عفونت تنفسي ساده فاصله گرفته و وارد مرحله عارضهدار ميشوند. او ميافزايد: در كودكان ممكن است بيماري در ابتدا تنها با تب، بيحالي، آبريزش بيني، سرفه يا كاهش اشتها ظاهر شود، اما والدين بايد روند بيماري را نيز زيرنظر داشته باشند. بهويژه در كودكان كمسن، تغيير سطح هوشياري، كاهش قابل توجه مصرف مايعات، كاهش ادرار، تنفس سريع يا دشوار، فرورفتگي قفسه سينه هنگام تنفس و كبودي لبها از علائمي هستند كه نيازمند ارزيابي پزشكي فورياند. اين علائم با نشانههاي هشدار باليني مورد اشاره منابع معتبر پزشكي نيز همخواني دارند. اين متخصص همچنين بر پرهيز از مصرف خودسرانه آنتيبيوتيك تأكيد كرده و اظهارميدارد: آنفلوآنزا يك بيماري ويروسي است و آنتيبيوتيك بهطور معمول براي درمان خود ويروس كاربرد ندارد. در موارد خاص و با تشخيص پزشك، داروهاي ضدويروس ممكن است براي برخي بيماران مورد استفاده قرار گيرد. دكتر ايزدي ادامه ميدهد: براي بازگشت كودك بيمار به مدرسه نيز نبايد صرفاً بر اساس كاهش تب تصميمگيري شود و لازم است وضعيت عمومي كودك، توانايي او براي فعاليت روزمره و نظر پزشك در موارد شديدتر مورد توجه قرار گيرد.
بزرگسالان هم از موج بيماري در امان نيستند
اگرچه سهم كودكان از موارد مثبت آنفلوآنزا قابل توجه است، اما بيماري به گروههاي سني پايين محدود نميشود. بزرگسالان نيز در معرض ابتلا قرار دارند و برخي گروهها مانند سالمندان، زنان باردار و افراد داراي بيماريهاي مزمن قلبي، ريوي، ديابت و برخي اختلالات زمينهاي در معرض خطر بيشتري براي عوارض جدي قرار دارند. سازمان جهاني بهداشت نيز اين گروهها را در شمار گروههاي اولويتدار براي واكسيناسيون آنفلوآنزا قرار ميدهد. در بزرگسالان، تب، لرز، سرفه، گلودرد، درد عضلاني، سردرد و خستگي از علائم شناختهشده بيماري هستند. در برخي افراد نيز ممكن است تب وجود نداشته باشد. بيماري در اغلب موارد خودمحدودشونده است، اما در افراد پرخطر ميتواند به ذاتالريه، تشديد آسم و بيماريهاي مزمن ريوي، مشكلات قلبي يا عوارض شديدتر منجر شود. در شرايطي كه همزمان با آنفلوآنزا، كرونا نيز در حال افزايش است، تشخيص افتراقي اهميت بيشتري پيدا ميكند؛ زيرا بسياري از علائم اين دو بيماري مشابه هستند و تشخيص قطعي تنها بر اساس نشانههاي باليني هميشه امكانپذير نيست.
واكسن فقط براي پيشگيري از ابتلا نيست
دكتر علي حميدي، متخصص بيماريهاي تنفسي با اشاره به همزماني گردش آنفلوآنزا و افزايش موارد كرونا، نيز به« تعادل» ميگويد: جامعه بايد از نگاه «يك بيماري تنفسي ساده» فاصله بگيرد و بهويژه در مورد افراد پرخطر، پيشگيري را جديتر دنبال كند. مساله واكسن آنفلوآنزا فقط جلوگيري از ابتلا نيست؛ واكسيناسيون ميتواند احتمال بيماري شديد، بستري و برخي عوارض ناشي از آنفلوآنزا را كاهش دهد. سازمان جهاني بهداشت نيز واكسيناسيون را مهمترين راه پيشگيري از آنفلوآنزا معرفي كرده و بر واكسيناسيون گروههاي پرخطر تأكيد دارد. او درباره وضعيت دسترسي به واكسن نيز تأكيد ميكند: وقتي در آغاز يا ميانه فصل گردش ويروس، واكسن به ميزان كافي و در زمان مناسب در دسترس نباشد، فرصت پيشگيري براي بخشي از جمعيت از دست ميرود. به همين دليل، سياست واكسيناسيون بايد پيش از اوجگيري بيماري طراحي شود و صرفاً به زمان افزايش مراجعه بيماران محدود نماند. اين متخصص بيماريهاي تنفسي ادامه ميدهد: در شرايطي كه واكسن در دسترس همه افراد نيست، توجه به گروههاي داراي ريسك بالاتر اهميت بيشتري پيدا ميكند. كودكان كمسن، سالمندان، زنان باردار، افراد مبتلا به بيماريهاي مزمن و كاركنان حوزه سلامت از جمله گروههايي هستند كه واكسيناسيون آنها در برنامههاي پيشگيري اهميت بيشتري دارد. WHO نيز كودكان ۶ ماهه تا پنج سال، سالمندان، زنان باردار، افراد داراي بيماريهاي مزمن و كاركنان سلامت را در گروههاي مهم واكسيناسيون قرار داده است. دكتر حميدي تاكيد ميكند: واكسن آنفلوآنزا قرار نيست از تمام عفونتهاي تنفسي جلوگيري كند؛ چرا كه كرونا و ساير ويروسهاي تنفسي همچنان ميتوانند بيماري ايجاد كنند. بنابراين واكسيناسيون بايد در كنار تهويه مناسب، شستوشوي دستها، رعايت آداب سرفه و عطسه و ماندن در خانه هنگام بيماري قرار گيرد.
مساله واكسن؛ پيشگيري نبايد
بعد از افزايش بيماري آغاز شود
يكي از چالشهاي مهم در فصل آنفلوآنزا، زمان دسترسي به واكسن است. واكسنهاي آنفلوآنزا هر سال متناسب با ويروسهاي در گردش بهروزرساني ميشوند و سازمان جهاني بهداشت نيز تركيب واكسن مناسب فصل را بر اساس پايش جهاني ويروسها توصيه ميكند. بنابراين اگر واكسن با تأخير به دست گروههاي هدف برسد يا دسترسي به آن محدود باشد، بخشي از فرصت پيشگيري از دست خواهد رفت. اين موضوع بهخصوص براي خانوادههايي كه كودك كمسن يا فرد سالمند و بيمار زمينهاي دارند اهميت بيشتري پيدا ميكند. در عين حال، نبود يا محدوديت دسترسي به واكسن به معناي بياثر بودن ساير اقدامات پيشگيرانه نيست. كاهش تماس نزديك با فرد بيمار، شستوشوي مرتب دستها، تهويه فضاهاي بسته و پرهيز از حضور فرد بيمار در مدرسه، محل كار و محيطهاي شلوغ ميتواند در كاهش انتقال نقش داشته باشد. WHO نيز بر همين مجموعه اقدامات در كنار واكسيناسيون تأكيد دارد.
هشدار براي مدارس و خانوادهها
افزايش سهم كودكان در موارد مثبت آنفلوآنزا در شرايطي رخ داده كه مدارس نيز در حال فعاليت هستند. اين وضعيت اهميت مراقبت در محيطهاي آموزشي را بيشتر ميكند. آموزش كودكان درباره شستوشوي دستها، پوشاندن دهان و بيني هنگام سرفه و عطسه و جلوگيري از حضور كودك بيمار در مدرسه، اقداماتي ساده اما مهم هستند. در خانه نيز والدين بايد به جاي تمركز صرف بر عدد تب، وضعيت عمومي كودك را دنبال كنند. كودكاني كه دچار بيحالي شديد، مشكل تنفسي، كمآبي، تشنج، كبودي يا كاهش سطح هوشياري ميشوند، نيازمند ارزيابي فوري پزشكي هستند .
