زنگ خطر اعتياد در ايران ۵،۲ ميليون نفر درگير مصرف مواد مخدر
اعتياد همچنان يكي از مهمترين چالشهاي اجتماعي و سلامت عمومي در ايران و جهان به شمار ميرود؛ پديدهاي كه علاوه بر تهديد سلامت فردي، پيامدهاي گستردهاي بر اقتصاد، امنيت و ساختار خانوادهها برجاي ميگذارد.
بازداشت ۵۰۰ هزار نفر از خردهفروشان و معتادان متجاهر
تعادل|
اعتياد همچنان يكي از مهمترين چالشهاي اجتماعي و سلامت عمومي در ايران و جهان به شمار ميرود؛ پديدهاي كه علاوه بر تهديد سلامت فردي، پيامدهاي گستردهاي بر اقتصاد، امنيت و ساختار خانوادهها برجاي ميگذارد. تازهترين آمارهاي ارايه شده از سوي دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر نشان ميدهد كه ميليونها نفر در كشور به نوعي با مساله اعتياد درگير هستند و همزمان الگوي مصرف مواد مخدر، شيوههاي درمان و حتي سياستهاي تأمين داروهاي مخدرپايه در حال تغيير است. در شرايطي كه كاهش ورود ترياك به كشور و افت كشفيات مواد مخدر، تأمين برخي داروهاي مورد نياز را با چالش مواجه كرده، موضوعاتي مانند واردات مواد اوليه دارويي، كشت شقايق اليفرا و تحول در شيوههاي درمان اعتياد بيش از گذشته مورد توجه قرار گرفتهاند. از سوي ديگر، تأكيد مسوولان بر ممنوعيت كامل كشت خشخاش و ارايه آمارهايي درباره سهم زنان از جمعيت معتادان كشور، ابعاد تازهاي از وضعيت كنوني مبارزه با مواد مخدر در ايران را آشكار ميكند؛ وضعيتي كه نيازمند بازنگري مستمر در سياستهاي پيشگيري، درمان و كاهش آسيب است.
۶،۲ درصد ۱۵ تا ۶۵ سالههاي جهان معتادان
دكتر حسين ذوالفقاري، دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر با ارايه جديدترين آمارهاي حوزه مواد مخدر يادآور شد: براساس آخرين پيمايش سازمان ملل بين افراد ۱۵ تا ۶۵ سال، ۶.۲ درصد افراد در اين رده سني داراي اعتيادند كه اين همه واقعيت نيست. بيش از ۳۳۰ ميليون نفر در دنيا بهطور قطع اعتياد به مواد دارند. به گفته او، از نظر تعداد مصرفكنندگان قاره امريكا ۱۰۵ ميليون نفر و قاره آسيا نيز ۱۰۵ ميليون نفر برآورد شده كه بيشترين سهم را به خود اختصاص دادهاند. از نظر تفاوت جنسيتي ميانگين زنان معتاد در دنيا يك چهارم مردان است كه البته در ايران رقم به حدود ۰.۹ درصد ميرسد.
كاهش روند كشفيات ترياك در كشور
ذوالفقاري با بيان اينكه روند كشفيات در كشور ما در سالهاي اخير به دليل تغيير وضعيت توليد موادمخدر به يك سوم كاهش پيدا كرده است، خاطرنشان كرد: سال گذشته ۱۲۰ تن ترياك كشفيات داشتيم در صورتي كه در برخي سالها حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ تن كشفيات ترياك داشتيم. همچنين ۶۱ باب كارگاه توليد موادمخدر در سال گذشته در كشور منهدم شدند.
بازداشت ۵۰۰ هزار نفر از خردهفروشان و معتادان متجاهر
نماينده رييسجمهور و دبيركل ستاد مبارزه با موادمخدر با اشاره به بازداشت ۵۰۰ هزار نفر از توزيعكنندگان خرد موادمخدر شامل خردهفروشان و معتادان متجاهر طي سال گذشته خبر داد و گفت: در سال گذشته يك اقدام همهجانبه در دبيرخانه ستاد شروع شد تا وضعيت خود را بسنجيم، يعني به بررسي نقاط قوت و ضعف و تجارب موفق دنيا در حوزه مقابله، درمان، تأمين نيازهاي دارويي و ... پرداختيم.
كشت خشخاش ممنوع
دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر در ادامه به موضوع كمبودات دارويي و پيشگيري از كشت غيرمجاز پرداخت و ادامه داد: سال گذشته شاهد بوديم كه برخي افراد براساس برداشت خود اعلام كردند كه موضوع كشت خشخاش مجاز شده است، كشت مواد مخدر براساس ماده ۴۱ قانون مبارزه با مواد مخدر ممنوع است، به جز مواردي كه مشخص شده است كه امروز بحث شقايق اليفراي ايراني يا شاهدانه را داريم كه چنانچه وزارت بهداشت درخواست و ستاد موافقت كند وزارت جهاد كشاورزي ميتواند اين كار را انجام دهد. لذا هرگونه كشت مواد مخدر بهطور كلي بدون مجوز ممنوع است و كشت خشخاش به صراحت قانون، ممنوع است.
ماجراي ايجاد كسري براي تامين داروهاي مخدر پايه و كشت شقايق اليفرا
او با اشاره به تهيه داروهاي موردنياز، ادامه داد: براي تأمين نيازهاي دارويي كشور و درماني معتادان طي سالهاي گذشته عمدتا از محل كشفيات مواد مخدر اين نياز برآورده ميشد اما چند اتفاق افتاد. ورود مواد مخدر به لحاظ تغييرات رخ داده بهشدت كاهش يافت. از سوي ديگر نيز خلوص مواد پايين آمد و با كاهش مخدرهاي مورد نياز براي تامين دارو مواجه شديم. در اين راستا چند راهكار مورد بررسي قرار گرفت. اول بحث واردات مطرح شد و سقف تعيين شده حدود ۵۰ تن بود كه مجوز آن مشكلي نداشت. بخشي نيز از محل كشفيات در اختيار قرار گرفت.
دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر با بيان اينكه چند راهكار مطرح شد، افزود: افراد بر اين باور بودند كه كشت خشخاش صورت گيرد كه هم قانون اجازه نميدهد و هم بحث نشت و توسعه اعتياد را در پي داشته كه در جلسات متعدد كارشناسي اين موضوع منتفي اعلام شد. باتوجه به قانون و مساله شقايق اليفراي ايراني كه قابل استحصال نيست و باتوجه به اينكه افراد نميتوانند مستقيما از آن مخدر استحضال كنند بلكه بايد در شركتهاي داروخانهاي به صورت سيستمي مشتقات آن را به دست بياورند، كشت شقايق عنوان شد چراكه يكي از خواصش اين است كه نشت و انتشار اعتياد را در پي ندارد.
ذوالفقاري ادامه داد: همچنين خلوص شقايق اليفرا ميتواند در كيفيت داروها تاثير مثبت و آورده براي كشور داشته باشد. بنابراين كارشناسان و شركتهاي دارويي متفقالقول شدند و با وزارت بهداشت و وزارت جهاد كشاورزي جلسات متعددي برگزار و آيين نامه تهيه شد. اصل طرح به حضور رياست جمهور تقديم شده كه توشيح آن اين است كه ميتوان كار را شروع كرد البته براساس اجازه قانون، كار تحقيقاتي را از سال ۱۴۰۴ شروع كرديم. مساله اصلي تامين بذر است كه در مرحله استحصال است و اگر بذر مورد تاييد اتفاق بيفتد كار تحول بزرگي در كشور رخ داده است.
دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر تاكيد كرد: بحث ديگر، افزايش واردات بود كه اگر وزارت بهداشت تشخيص دادند، بتوانيم سهميه واردات را براي نيازهاي كشور افزايش دهيم.
سال گذشته ۵،۲ ميليون نفر در كشور درگير اعتياد بودند
او در ادامه به طرح تحول درمان پرداخت و با اشاره به رويكرد ستاد در اين زمينه يادآور شد: در سال ۱۴۰۴، ۵ ميليون و ۲۰۰ هزار نفر درگير اعتياد در كشور بودند كه به مراكز مختلف درمان داوطلبانه و مراكز ماده ۱۶ قانون مراجعه داشتند. بحثي در وزارت بهداشت مطرح شد كه در حوزه درمان، موضوع اوپيوم را از دستور كار درمان خارج كنند، ستاد اعلام كرد كه اگر نظر كارشناسي وزارت بهداشت اين است، گام مثبتي است كه با متادون درماني و بوپره نورفين و ... درمانهاي جديد، بخش نيازهاي درماني به لحاظ گياهان مخدر پايه كاهش مييابد. اكنون وزارت بهداشت اعلام كرده بر اين پايه، درمان را دنبال كنيم.
تدوين آييننامه درمان معتادان با اعتياد خفيف و شديد
دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر خاطرنشان كرد: در عين حال مساله درمان معتادان مورد بحث است؛ افرادي كه داوطلبانه به مراكز كلينيكي مراجعه ميكنند اصولاً با پروتكل كار درمان آنها دنبال ميشود. اما در طرح تحول درمان، معتادان به چهار دسته تقسيم شدهاند، افراد داراي اعتياد خفيف يا متوسط كه در تقسيمبندي صورت گرفته در چارچوب درمان قرار ميگيرند و كلينيكها بايد حداكثر خروجي را از لحاظ درمانهاي دارويي داشته باشند. اما معتادان شديد باتوجه به شرايطي كه دازند، عمدتا نميتوانند ترك كنند. با توجه به رويكرد رياست جمهور، اين دسته از معتادان مديريت مصرف ميشوند و از مصرف مواد پرخطر به سمت مصرف مواد كم خطر كشيده ميشوند. معتادان خيلي شديد نيز بايد در حوزههاي كاهش آسيب مديريت شوند. اين شاكله سطحبندي بين معتادان انجام و براساس آن نوع اقدامات ارايه ميشود. طرح و آيين نامه اين موضوع نهايي شده است و اگر به تصويب برسد مبناي كار قرار خواهد گرفت.
برنامههاي جديد ساماندهي معتادان متجاهر و واگذاري آن به شهرداري ها
ذوالفقاري با اشاره به برنامههاي جديد ساماندهي معتادان متجاهر گفت: بر اساس بررسيهاي انجامشده، نظر اين است كه در بلندمدت مسووليت مديريت مراكز نگهداري و ساماندهي معتادان متجاهر به شهرداريها واگذار شود؛ البته اين موضوع به معناي تحميل بار مالي جديد به شهرداريها نيست. بلكه مديريت واحدي بايد زيرنظر شوراي هماهنگي استانها با حمايت اعتبارات ملي و استاني و همچنين خيرين فعال در اين حوزه اجرا شود.
دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر در ادامه با اشاره به طراحي الگوي جديدي براي نگهداري و بازتواني معتادان متجاهر با عنوان «شهرهاي اميد و زندگي» گفت: اين طرح چند مرحله شامل تأمين زمين، تهيه نقشه، تأمين منابع مالي و احداث را بايد طي كند كه كار بسيار پيچيدهاي است. در طراحي اين مراكز تلاش شده است در صورت عدم نياز به نگهداري معتادان متجاهر، امكان بهرهبرداري از ظرفيت ايجادشده براي ساير گروههاي اجتماعي از جمله زنان سرپرست خانوار و برنامههاي اشتغالزايي و توانمندسازي نيز فراهم باشد. در اين مراكز، علاوه بر سمزدايي و درمان، آموزشهاي مهارتي، اشتغال و خدمات بازتواني اجتماعي دريافت خواهند كرد.
ذوالفقاري در بخش ديگري از سخنان خود با تأكيد بر اهميت پيشگيري از اعتياد اظهار كرد: اگر كشوري در حوزه پيشگيري موفق نباشد، هزينههاي بعدي آن بسيار بالاست. البته در اين زمينه اقداماتي صورت گرفته است، بهطوريكه سال گذشته حدود ۱۸ ميليون و ۶۹۰ هزار نفر در محيطهاي كارگري و خانواده مورد توجه در حوزه پيشگيري قرار گرفتند .
اعتياد يكي از چهار تهديد بزرگ جهان
ذوالفقاري در ادامه با اشاره به ابعاد گسترده آسيبهاي ناشي از اعتياد اظهار كرد: آنچه بيش از هر چيز ضرورت دارد، شكلگيري يك عزم ملي درباره خطر جدي مواد مخدر است. اعتياد يكي از چهار تهديد بزرگ جهان محسوب ميشود. در ميان جمعيت ۸ ميلياردي كره زمين، مواد مخدر به نوعي «امالمسائل» است؛ زيرا وقتي تنها يك نفر در يك خانواده گرفتار اعتياد ميشود، همه درگير اين مصيبت ميشوند. به عبارتي اعتياد به مواد مخدر در تراز به خطر افتادن محيط زيست جهان قرار دارد. ۷۵ درصد توان كشور، ستاد مبارزه با مواد مخدر، وزارت علوم، وزارت بهداشت، وزارت آموزش و پرورش، وزارت ارشاد و صدا و سيما و همه صاحبنظران صرف پيشگيري از آسيبهاي اجتماعي شود.
