توقف بورس و تغيير مسير سرمايهها
در شرايطي كه اقتصاد كشور با مجموعهاي از تحولات سياسي و امنيتي مواجه شده، رفتار سرمايهگذاران نيز دستخوش تغييرات قابل توجهي شده است.
در شرايطي كه اقتصاد كشور با مجموعهاي از تحولات سياسي و امنيتي مواجه شده، رفتار سرمايهگذاران نيز دستخوش تغييرات قابل توجهي شده است. بررسي روند ورود و خروج نقدينگي در بازارهاي مختلف نشان ميدهد كه طي هفتههاي اخير مسير حركت سرمايهها بيش از هر زمان ديگري تحت تاثير ريسكهاي كلان و چشمانداز نامطمئن اقتصاد قرار گرفته است. در اين ميان، توقف بازار سهام و افزايش نرخ دلار دو عاملي بودهاند كه باعث تغيير جهت جريان پول در بازارهاي مالي شدهاند.
با شروع جنگ عملا فعاليت بسياري از كسبوكارها را براي مدتي محدود كرد. در چنين فضايي، بازار سرمايه نيز تحت تاثير شرايط قرار گرفت و معاملات سهام متوقف شد. بسته شدن بازار سهام به معناي حذف يكي از مهمترين گزينههاي سرمايهگذاري براي فعالان بازار بود و در نتيجه سرمايهگذاران ناچار شدند سراغ ابزارهاي مالي ديگري بروند كه همچنان در دسترس بودند.
در اين مقطع، دو ابزار اصلي براي جذب سرمايهها باقي مانده بود، صندوقهاي درآمد ثابت و صندوقهاي مبتني بر طلا و ساير كالاها. با توجه به فضاي پرريسك و نبود چشمانداز روشن در كوتاهمدت، بسياري از سرمايهگذاران در ابتدا ترجيح دادند منابع مالي خود را به صندوقهاي درآمد ثابت منتقل كنند؛ ابزارهايي كه در مقايسه با ساير بازارها ريسك كمتري دارند و ميتوانند حداقلي از بازدهي باثبات را براي سرمايهگذاران فراهم كنند.
با اين حال شرايط بازار به همين شكل باقي نماند. صندوقهاي طلا معمولا در زماني مورد توجه قرار ميگيرند كه يكي از دو عامل مهم تقويت شود، افزايش قيمت اونس جهاني طلا يا رشد نرخ دلار در داخل كشور. در هفتههاي ابتدايي تنشها، هيچ يك از اين دو عامل به شكل جدي فعال نبود. از يك سو قيمت جهاني طلا رشد قابل توجهي را تجربه نكرد و حتي در مقاطعي با كاهش مواجه شد و از سوي ديگر، به دليل تعطيلي نسبي بسياري از فعاليتهاي اقتصادي، تقاضاي چنداني براي دلار در بازار آزاد وجود نداشت. در نتيجه نرخ ارز نيز در آن مقطع نوسان قابل توجهي نداشت و همين موضوع باعث شد صندوقهاي كالايي از جمله صندوقهاي طلا در كانون توجه سرمايهگذاران قرار نگيرند.
اما اين روند از حدود يك هفته پيش تغيير كرد. با بازگشايي تدريجي كسبوكارها در سطح كشور، تقاضا براي ارز در بازار آزاد دوباره شكل گرفت. فعال شدن دوباره جريانهاي تجاري و اقتصادي باعث شد نياز به دلار افزايش پيدا كند و همين مساله زمينه رشد نرخ ارز را فراهم كرد. گزارشها نشان ميدهد كه در فاصلهاي كوتاه، نرخ دلار در بازار آزاد حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد افزايش يافت؛ افزايشي كه به سرعت بر رفتار سرمايهگذاران در بازارهاي مالي اثر گذاشت.
همزمان با اين تحولات، اخبار و سيگنالهاي سياسي نيز در شكلگيري انتظارات جديد نقش داشتند. انتشار برخي خبرها درباره روند مذاكرات ميان ايران و امريكا و كمرنگ شدن احتمال دستيابي سريع به توافق، همراه با تشديد فشارهاي خارجي و فضاي محاصره اقتصادي، چشمانداز تورمي را در ذهن فعالان اقتصادي پررنگتر كرد. در چنين شرايطي طبيعي بود كه سرمايهها به سمت داراييهايي حركت كنند كه بتوانند نقش پوششدهنده تورم را ايفا كنند.
نتيجه اين تغيير انتظارات، خروج بخشي از نقدينگي از صندوقهاي درآمد ثابت و حركت آن به سمت صندوقهاي كالايي، بهويژه صندوقهاي طلا و نقره بود.
آمار معاملات اين صندوقها نيز اين تغيير جهت را به خوبي نشان ميدهد؛ بهگونهاي كه در هفته گذشته هم ركورد ارزش معاملات در برخي از اين صندوقها شكسته شد و هم ميزان ورود پول حقيقي به آنها به شكل قابل توجهي افزايش يافت.
نكته مهم در اين ميان آن است كه انگيزه اصلي بسياري از سرمايهگذاران در شرايط فعلي الزاما كسب سود بيشتر نيست. در فضاي اقتصادي پرابهام، اولويت نخست براي بسياري از افراد حفظ ارزش سرمايه است. به بيان ديگر، سرمايهگذاران تلاش ميكنند دارايي خود را در برابر كاهش ارزش پول ملي و افزايش احتمالي تورم محافظت كنند. از همين رو داراييهايي كه ارتباط مستقيم يا غيرمستقيم با دلار يا طلا دارند، بيش از ساير گزينهها مورد توجه قرار ميگيرند. در حال حاضر و تا زماني كه چشمانداز تورم و نرخ دلار همچنان صعودي يا حداقل نامطمئن باقي بماند و همچنين وضعيت مذاكرات سياسي به نتيجه روشني نرسد، به نظر ميرسد صندوقهاي طلا و ساير صندوقهاي كالايي همچنان يكي از گزينههاي اصلي سرمايهگذاري براي فعالان بازار باشند. البته اين وضعيت ممكن است با بازگشايي كامل بازار سهام تغيير كند. در صورتي كه معاملات بورس دوباره از سر گرفته شود و آثار اقتصادي تحولات اخير در قيمت سهام منعكس شود، احتمال دارد بخشي از نقدينگي دوباره به سمت بازار سهام بازگردد. با اين حال، در مقطع فعلي جريان پول در بازارهاي مالي تصوير نسبتا روشني ارايه ميدهد: سرمايهگذاران بيش از هر چيز در پي يافتن پناهگاهي براي حفظ ارزش داراييهاي خود هستند و صندوقهاي طلا و نقره در شرايط كنوني توانستهاند چنين نقشي را براي بخشي از سرمايهها ايفا كنند.
