سقوط دوباره اينترنت موبايل كشور

در حالي كه طي ماه‌هاي اخير گزارش‌هاي متعددي از اختلال‌ها و قطعي‌هاي اينترنت در كشور منتشر شده، تازه‌ترين گزارش وب‌سايتOokla  نشان مي‌دهد جايگاه جهاني ايران در اينترنت ثابت تغييري نكرده اما در بخش اينترنت تلفن همراه يك پله سقوط كرده است؛ سقوطي كه در كنار فاصله قابل توجه با ميانگين جهاني، بار ديگر بحث كيفيت، پايداري و آينده زيرساخت‌هاي ارتباطي كشور را به صدر توجه‌ها بازگردانده است. گزارش تازه وب‌سايت Ookla  از وضعيت اينترنت جهان در نخستين ماه سال ۲۰۲۶، تصويري دوگانه از جايگاه ايران در مقايسه با ساير كشورها ارايه مي‌دهد؛ تصويري كه از يك‌سو حكايت از ثبات در رتبه اينترنت ثابت دارد و از سوي ديگر، نشان‌دهنده افت دوباره در بخش اينترنت تلفن همراه است. اين داده‌ها در شرايطي منتشر شده كه طي ماه‌هاي اخير، گزارش‌هاي متعددي درباره اختلال‌ها، قطعي‌هاي مقطعي و كاهش كيفيت دسترسي كاربران ايراني به اينترنت منتشر شده و بحث درباره پايداري و كيفيت شبكه به يكي از موضوعات اصلي حوزه فناوري اطلاعات كشور تبديل شده است. بر اساس اعلام اوكلا، ميانه سرعت اينترنت تلفن همراه جهان در ژانويه ۲۰۲۶ به ۱۰۷.۱۴ مگابيت بر ثانيه و ميانه سرعت اينترنت ثابت به ۱۱۸.۰۲ مگابيت بر ثانيه رسيده است. اين ارقام نشان مي‌دهد شكاف ميان استاندارد جهاني و آنچه كاربران ايراني تجربه مي‌كنند همچنان قابل توجه است؛ شكافي كه نه‌تنها در سرعت، بلكه در ثبات و كيفيت اتصال نيز خود را نشان مي‌دهد.

     سقوط يك‌پله‌اي ايران در اينترنت موبايل

در ژانويه ۲۰۲۶، ميانه سرعت اينترنت تلفن همراه ايران ۵۶.۴۷ مگابيت بر ثانيه ثبت شده است؛ عددي كه نسبت به ميانگين جهاني تقريباً نصف محسوب مي‌شود. ايران با اين سرعت در جايگاه ۷۲ جهان قرار گرفته و نسبت به ماه گذشته يك پله سقوط كرده است. اين در حالي است كه در دسامبر ۲۰۲۵ ميانه سرعت موبايل ۵۷.۴۸ مگابيت بر ثانيه بود و كشور در رتبه ۷۱ ايستاده بود؛ رتبه‌اي كه آن زمان نيز با سقوط چهارپله‌اي همراه شده بود. اگرچه كاهش حدود يك مگابيت بر ثانيه‌اي در ظاهر چندان چشمگير به نظر نمي‌رسد، اما در مقياس رتبه‌بندي جهاني كه كشورها با اختلاف‌هاي جزئي جابه‌جا مي‌شوند، همين افت اندك مي‌تواند به كاهش جايگاه منجر شود. افزون بر اين، تجربه كاربران نشان مي‌دهد موضوع صرفاً سرعت اسمي نيست، بلكه نوسان شديد سرعت، افزايش تأخير (Latency) و قطعي‌هاي مقطعي نيز بر كيفيت واقعي استفاده از اينترنت اثر مي‌گذارد. در ماه‌هاي گذشته، گزارش‌هايي از اختلال در دسترسي به برخي پلتفرم‌ها، كندي در ساعات اوج مصرف و محدوديت‌هاي مقطعي منتشر شده است. اين عوامل در كنار فشار ترافيكي شبكه، مي‌تواند بر شاخص‌هاي اندازه‌گيري‌شده توسط ابزارهاي سنجش سرعت تأثيرگذار باشد.

     ثبات در اينترنت ثابت؛ اما در رتبه‌اي پايين

در بخش اينترنت ثابت، ايران با ميانه سرعت ۲۲.۰۵ مگابيت بر ثانيه در رتبه ۱۳۷ جهان قرار دارد؛ جايگاهي كه نسبت به ماه قبل تغييري نكرده است. در دسامبر ۲۰۲۵، سرعت ثبت‌شده ۲۱.۳۳ مگابيت بر ثانيه بود و رتبه نيز ۱۳۷ اعلام شده بود. بنابراين اگرچه سرعت اندكي افزايش يافته، اما اين رشد براي بهبود جايگاه جهاني كافي نبوده است. مقايسه اين عدد با ميانه جهاني ۱۱۸.۰۲ مگابيت بر ثانيه نشان مي‌دهد فاصله ايران با استانداردهاي بين‌المللي در حوزه اينترنت ثابت بسيار چشمگير است. در شرايطي كه بسياري از كشورها به‌سمت توسعه گسترده فيبر نوري و شبكه‌هاي پرظرفيت حركت كرده‌اند، زيرساخت اينترنت ثابت در ايران همچنان با چالش‌هايي مانند محدوديت سرمايه‌گذاري، هزينه بالاي توسعه و پيچيدگي‌هاي اجرايي روبرو است. كاربران خانگي و كسب‌وكارهاي كوچك بيشترين وابستگي را به اينترنت ثابت دارند. پايين بودن سرعت و كيفيت اين بخش، به‌ويژه در حوزه‌هايي مانند آموزش آنلاين، توليد محتوا، بازي‌هاي آنلاين و خدمات ابري، تأثير مستقيمي بر بهره‌وري ديجيتال مي‌گذارد.

     صدرنشينان اينترنت موبايل  شكاف عميق منطقه‌اي

در رتبه‌بندي ژانويه ۲۰۲۶، جايگاه‌هاي اول تا نهم اينترنت تلفن همراه نسبت به دسامبر تغييري نكرده است. امارات متحده عربي با ميانه سرعت ۶۸۶.۱۲ مگابيت بر ثانيه در صدر قرار دارد؛ عددي كه بيش از ۱۲ برابر سرعت ثبت‌شده براي ايران است. پس از آن، قطر با ۵۹۳.۳۴ و كويت با ۳۹۹.۸۳ مگابيت بر ثانيه در رتبه‌هاي دوم و سوم ايستاده‌اند. حضور پررنگ كشورهاي حوزه خليج فارس در صدر جدول، نشان‌دهنده سرمايه‌گذاري گسترده آنها در توسعه شبكه‌هاي نسل پنجم (5G) و زيرساخت‌هاي پيشرفته مخابراتي است. در ادامه فهرست، كشورهايي مانند كره جنوبي و امريكا نيز با سرعت‌هاي بالاي ۲۰۰ مگابيت بر ثانيه قرار دارند. امريكا با ميانه سرعت ۲۰۹.۱۷ مگابيت بر ثانيه در رتبه دهم ايستاده و يك پله صعود كرده است. اين ارقام نشان مي‌دهد رقابت جهاني در حوزه اينترنت همراه به مرحله‌اي رسيده كه حتي سرعت‌هاي بالاي ۲۰۰ مگابيت بر ثانيه نيز براي حضور در جمع ده كشور نخست كافي است، در حالي كه ايران هنوز در محدوده كمتر از ۶۰ مگابيت بر ثانيه قرار دارد.

    پيشتازان اينترنت ثابت؛ سلطه آسيا و اروپا

در بخش اينترنت ثابت نيز رتبه‌هاي نخست بدون تغيير باقي مانده است. سنگاپور با ميانه سرعت ۴۱۶.۱۰ مگابيت بر ثانيه در جايگاه اول قرار دارد. پس از آن، امارات متحده عربي با ۳۹۷.۴۱ و فرانسه با ۳۴۸.۴۴ مگابيت بر ثانيه در رتبه‌هاي دوم و سوم ايستاده‌اند. در ادامه، كشورهايي مانند ايسلند، شيلي، سويیس و ويتنام نيز با سرعت‌هاي بالاي ۲۸۰ تا ۳۴۰ مگابيت بر ثانيه در ميان ده كشور نخست ديده مي‌شوند. اين كشورها طي سال‌هاي اخير توسعه فيبر نوري تا منازل (FTTH) را به‌صورت گسترده اجرا كرده‌اند؛ پروژه‌اي كه در ايران نيز مطرح است اما هنوز به پوشش سراسري و اثرگذاري محسوس در شاخص‌هاي جهاني نرسيده است.

     تأثير قطعي‌ها  بر شاخص‌هاي جهاني

هرچند گزارش اوكلا صرفاً بر اساس داده‌هاي سنجش سرعت كاربران تهيه مي‌شود و مستقيماً به دلايل افت يا رشد سرعت اشاره نمي‌كند، اما هم‌زماني افت رتبه ايران در اينترنت موبايل با گزارش‌هاي داخلي درباره قطعي‌هاي مقطعي و محدوديت‌هاي دسترسي، اين پرسش را تقويت مي‌كند كه تا چه اندازه پايداري شبكه در كاهش جايگاه كشور نقش دارد. كارشناسان حوزه ارتباطات معتقدند شاخص «ميانه سرعت» تنها بخشي از تصوير كيفيت اينترنت را نشان مي‌دهد. عواملي مانند پينگ، جيتر، ميزان قطعي، و دسترسي پايدار به سرويس‌هاي بين‌المللي نيز در تجربه كاربري اهميت دارد. در صورتي كه شبكه با اختلال‌هاي مكرر روبرو باشد، حتي اگر سرعت اسمي در سطح متوسط باقي بماند، رتبه كشور ممكن است در مقايسه با رقبا كاهش يابد.

     چشم‌انداز پيش‌رو

ثبات رتبه ايران در اينترنت ثابت را مي‌توان نشانه‌اي از توقف روند نزولي دانست، اما باقي ماندن در جايگاه ۱۳۷ جهان به‌هيچ‌وجه رضايت‌بخش نيست. در بخش موبايل نيز سقوط يك‌پله‌اي شايد در كوتاه‌مدت بحراني به نظر نرسد، اما تداوم اين روند مي‌تواند فاصله كشور را با ميانگين جهاني بيشتر كند. برنامه‌هاي توسعه فيبر نوري، ارتقاي سايت‌هاي نسل چهارم و پنجم، و افزايش ظرفيت پهناي باند بين‌الملل، از جمله اقداماتي است كه مي‌تواند در ماه‌هاي آينده بر شاخص‌ها اثر بگذارد. با اين حال، تجربه نشان داده كه علاوه بر توسعه زيرساخت، ثبات سياستگذاري و پرهيز از محدوديت‌هاي ناگهاني نيز نقش تعيين‌كننده‌اي در بهبود جايگاه جهاني دارد. گزارش ژانويه ۲۰۲۶ اوكلا در مجموع تصويري روشن ارايه مي‌دهد: ايران در حوزه اينترنت ثابت در وضعيتي ايستا و در نيمه پاييني جدول جهاني قرار دارد و در اينترنت موبايل نيز با وجود سرعتي بالاتر از اينترنت ثابت، از رقابت با كشورهاي پيشرو فاصله معناداري دارد. اگر روند كنوني ادامه يابد، شكاف ديجيتال ميان ايران و كشورهاي پيشتاز عميق‌تر می‌شود؛ شكافي كه پيامدهاي آن تنها به حوزه فناوري محدود نمي‌ماند و بر اقتصاد ديجيتال، آموزش، كسب‌وكارهاي آنلاين و كيفيت زندگي شهروندان نيز اثر مستقيم دارد.