سینمای ایران نگاهی سطحی به مسائل اجتماعی دارد
«سینمای ایرانی آینه جامعه است ولی سینماگران باید بیشتر به عمق و چرایی مسائل اجتماعی بپردازند و به سطح رویین مسائل اکتفا نکنند.» اینها نه نظرات یک منتقد ایرانی سینما بلکه دیدگاههای الکساندر سوکوروف کارگردان اهل روسیه است. این کارگردان روس علیرغم محدودیتهایی که در دوران اتحاد جماهیر شوروی برای او ایجاد شده بود، ساخت فیلمهایی چون «مادر و پسر»، «پدر و پسر»، «کشتی روسی» و «فاوست» را در کارنامه سینمایی خود دارد. از جمله دستاوردهای سینمایی سوکوروف، میتوان به دریافت شیر طلایی جشنواره فیلم ونیز برای کارگردانی «فاوست» اشاره کرد که تحسین منتقدان را برانگیخت. با این حال، همهچیز به جوایزی که او در جشنوارههای بینالمللی دریافت کرده، ختم نمیشود. سوکوروف در سال 1975 وارد یکی از شرکتهای سینمایی VGIK (موسسه سینمایی گراسیموف) و در آنجا با آندری تارکوفسکی کارگردان و فیلمساز برجسته روسی آشنا شد و عمیقا تحت تاثیر فیلم «آینه» او قرار گرفت. این آشنایی تاثیر بسزایی بر سبک فیلمسازی او گذاشت که خود نیز بارها بر آن اذعان داشته است. سوکوروف در دوره اولیه کارش مستندهای بسیاری ساخت که بیشتر فیلمهای آغازین او توسط مقامات
اتحادیه شوروی ممنوع شده و اجازه پخش نمییافتند.
این کارگردان مشهور روس همزمان با سیوچهارمین جشنواره جهانی فیلم فجر به ایران دعوت شد. سوکوورف در زمان حضورش در ایران نشستی را در این جشنواره برگزار کرد که با استقبال خوبی هم مواجه شد. این کارگردان سرشناس روس اخیرا در گفتوگو با مهر به تبیین دیدگاههای خود درباره سینمای ایران پرداخته است. از نظر او، جایی که تاریخ وجود داشته باشد و هنر و استعداد کارگردان دخیل باشد، سینما میتواند هر مخاطبی را به خود جذب کند. او که دیدن فیلمهای ایرانی را به همه توصیه میکند، عنوان میکند که تاکنون فیلم بدی از ایران ندیده است.
سوکوروف در توصیف صحنه یا سکانس مورد علاقهاش در سینما به خصوص در فیلمهای ایرانی میگوید: «نکته مختص به سینمای ایران این است که آدمها در فیلمها خودشان هستند و عکسالعملهای جالبی دارند. همچنین در مقابل اتفاقاتی که رخ میدهد، رفتارهای احساسی زیبایی دارند.»
با این حال، از نظر این کارگردان روس، استفاده بیش از حد موضوعات اجتماعی، نقطه ضعف فیلمهای سینمایی است. او بر این باور است که صرفا انعکاس مسائل اجتماعی ویژگی و کارکرد خاصی نداشته و زمانی این آثار اجتماعی جالبتر میشوند که عمیقتر و درونگرایانهتر باشند. او با انتقاد از اینکه سینمای اجتماعی ایران، نگاهی سطحی به مسائل دارد، سینماگران ایرانی را به داشتن نگاهی زیرپوستیتری به مسائل اجتماعی دعوت میکند. از نظر این فیلمساز، اگر در صحنهای از فیلم دعوا یا مشاجرهیی رخ دهد، نمایش علت و چرایی وقوع این جدال مهمتر از به تصویر کشیدن آن است. به اعتقاد سوکوروف، سینما باید به این بپردازد که آیا در کشور مشکلی وجود دارد که باعث این تنش و دعوا شده یا این جدال مربوط به مساله کلانتر روابط انسانی مانند اختلاف نسلهاست.
سوکوروف در ادامه در خصوص ارتباط و نزدیکی سینمای ایران به جامعه ایران، با اشاره به اینکه قرابتی چشمگیر میان فیلمها و جامعه ایران وجود دارد، میگوید: «فیلمهای ایرانی به من نشان میدهند که انسانها بیهدف زندگی نمیکنند. از این فیلمها میتوان فهمید که ایرانیها اهل فکر و زحمتکش هستند و در شرایط خیلی آسانی هم زندگی نمیکنند.»
این کارگردان برجسته روس درباره امکان تعامل سینمای ایران و روسیه، با بیان اینکه در صورت وجود موضوعات و فیلمنامههای مشترک این امر امکانپذیر خواهد بود، میگوید: «فکر میکنم اشتراکات تاریخی زیادی بین دو کشور وجود دارد که میتوان درباره آنها فیلم ساخت.»
