عبور بيبازگشت از مرزهاي سنتي نفت و گاز!
بازارهاي انرژي جهان ديگر هرگز به آرامش پيش از طوفان بازنخواهند گشت. انتشار گزارش «چشمانداز انرژي جهان در سال ۲۰۲۶» ازسوي آژانس بينالمللي انرژي، پرده از حقيقتي تلخ و در عين حال راهگشا برميدارد؛ درگيريهاي اخير خاورميانه و بحران بيسابقه در تنگه هرمز، بزرگترين و عميقترين اختلال تاريخ تجارت جهاني نفت و گاز را رقم زدهاند؛ تكانهاي سخت كه نهتنها نقشه عرضهوتقاضا را در كوتاهمدت دگرگون كرده، بلكه شالودههاي گذار انرژي را تا افق ۲۰۳۵ و ۲۰۵۰ ميلادي شتابي خيرهكننده بخشيده است.
بازارهاي انرژي جهان ديگر هرگز به آرامش پيش از طوفان بازنخواهند گشت. انتشار گزارش «چشمانداز انرژي جهان در سال ۲۰۲۶» ازسوي آژانس بينالمللي انرژي، پرده از حقيقتي تلخ و در عين حال راهگشا برميدارد؛ درگيريهاي اخير خاورميانه و بحران بيسابقه در تنگه هرمز، بزرگترين و عميقترين اختلال تاريخ تجارت جهاني نفت و گاز را رقم زدهاند؛ تكانهاي سخت كه نهتنها نقشه عرضهوتقاضا را در كوتاهمدت دگرگون كرده، بلكه شالودههاي گذار انرژي را تا افق ۲۰۳۵ و ۲۰۵۰ ميلادي شتابي خيرهكننده بخشيده است. تنگه هرمز به عنوان شريان حياتي صادرات كشورهاي حوزه خليجفارس و گذرگاه حدود يكپنجم از عرضه جهاني نفت و گاز طبيعي مايعشده (الانجي)، سالي پرالتهاب را از سر گذرانده است. برآوردهاي رسمي حاكي از آن است كه اين تنشها و نااطمينانيهاي ژئوپليتيك، درمجموع ۲ ميليارد و ۸۰۰ ميليون بشكه نفت و ۶۰ ميليارد مترمكعب گاز را از سبد عرضه منطقه خليجفارس كسر كردهاند. اين عدد، فراتر از يك نوسان قيمتي مقطعي، زنگ خطري جدي براي امنيت انرژي كشورهايي است كه سالها وابستگي خود را به اين شاهراه حياتي مديريت نكرده بودند.
براساس سناريوي مبتني بر سياستهاي اعلامشده كنوني، تقاضاي روزانه نفت جهان در سال ۲۰۳۵ ميلادي اندكي بيش از ۱۰۱ ميليون بشكه برآورد ميشد، اما زير سايه سنگين بحران خاورميانه و واكنشهاي دفاعي دولتها در حوزه بهرهوري، برقيسازي و تنوعبخشي به سبد سوخت، معادله به كلي تغيير كرده است. اگر كشورها شتاب برنامههاي امنسازي انرژي خود را حفظ كنند، تقاضاي جهاني نفت در سال ۲۰۳۵ بيش از ۴ درصد (معادل ۴ ميليون و ۴۰۰ هزار بشكه در روز كمتر از سناريوي مرجع) كاهش مييابد و به ۹۷ ميليون بشكه در روز ميرسد؛ روندي نزولي كه تا افق ۲۰۵۰ تقاضاي روزانه را تا مرز ۸۵ ميليون بشكه عقب خواهد راند. در بخش گاز طبيعي نيز اين واژگوني مشهود است؛ بهطوريكه تقاضاي گاز در اين سناريو بيش از ۳۰۰ ميليارد مترمكعب كمتر از پيشبينيهاي قبلي ثبت خواهد شد. در اين ميان، نقش خودروهاي برقي خيرهكننده است. اين ناوگان در حال گسترش، بهتنهايي جايگزين بيش از ۱۱ ميليون بشكه نفت از تقاضاي روزانه جهان تا سال ۲۰۳۵ خواهد شد. تحليل اين تحولات نشان ميدهد كه روند «برقيكردن» در بخشهاي وسيعي از حملونقل، گرمايش و صنايع، اكنون در نقطه مزيت اقتصادي و رقابتي قرار گرفته است. دولتها بهجاي تحمل ريسك سنگين واردات سوختهاي فسيلي، ايجاد ظرفيتهاي توليد داخلي برق را به عنوان سنگبناي امنيت ملي خود برگزيدهام. براساس دادههاي اين گزارش، سهم برق در مصرف نهايي انرژي جهان از ۲۳درصد كنوني، به حدود ۳۰درصد در سال ۲۰۳۵ بالغ خواهد شد. با اين همه، مسير گذار فاقد مانع نيست. افت توان شبكههاي انتقال، محدوديت زيرساختهاي شارژ و چالشهاي تأمين پايدار انرژي، از مهمترين موانع اين شتاب به شمار ميروند. نكته جالبتوجه در سبد مصرف جديد برق، ظهور پيشرانهاي نوظهور است. افزون بر اشتها سيريناپذير مراكز داده، تقاضا براي سرمايش و تهويه مطبوع در ساختمانها تحت تأثير گرمايش زمين و افزايش درآمدها براي نخستينبار در تاريخ از تقاضاي گرمايش پيشي گرفته و به يكي از قدرتمندترين محركهاي مصرف برق تبديل شده است. براي اقتصادهايي كه شريان حياتيشان بر پايه درآمدهاي نفت و گاز استوار است، پيام گزارش جديد آژانس بينالمللي انرژي صريح و بدون تعارف است: بازارهاي سنتي انرژي در حال كوچكشدن و مقاومتر شدن در برابر شوكها هستند. هرچه تنشها و اختلالات ژئوپليتيك طولانيتر شوند، انگيزه مصرفكنندگان بزرگ براي قطع وابستگي، سرعت بيشتري به خود ميگيرد. بازيگران صنعت انرژي امروز بيش از هر زمان ديگري نيازمند بازنگري در راهبردهاي كلان، بهينهسازي زنجيره ارزش و آمادهسازي براي دنيايي هستند كه در آن تقاضاي هيدروكربنها مسيري رو به افقهاي پايينتر را براي هميشه انتخاب كرده است.