تلاش براي توسعه بازار شركت‌هاي ايراني و ايجاد كريدور ديجيتال منطقه‌اي
ديدارهاي وزير ارتباطات ايران با همتايان خود از عراق، ساحل عاج و غنا و همچنين توافق اوليه با تركمنستان و قزاقستان براي ايجاد يك كريدور ديجيتال منطقه‌اي، از محورهاي مهم رايزني‌هاي هيات ايراني در اجلاس سران مختار اتحاديه بين‌المللي ارتباطات در دوحه بوده است.
ديدارهاي وزير ارتباطات ايران با همتايان خود از عراق، ساحل عاج و غنا و همچنين توافق اوليه با تركمنستان و قزاقستان براي ايجاد يك كريدور ديجيتال منطقه‌اي، از محورهاي مهم رايزني‌هاي هيات ايراني در اجلاس سران مختار اتحاديه بين‌المللي ارتباطات در دوحه بوده است. اين مذاكرات با تمركز بر توسعه زيرساخت‌هاي ارتباطي، گسترش همكاري در حوزه‌هايي همچون فيبر نوري، هوش مصنوعي و دولت ديجيتال و تسهيل حضور شركت‌هاي فناور ايراني در بازارهاي خارجي دنبال شده است؛ رويكردي كه مي‌تواند به توسعه صادرات خدمات و محصولات فناوري اطلاعات و تقويت جايگاه ايران در شبكه ارتباطي منطقه كمك كند. توسعه همكاري‌هاي بين‌المللي در حوزه ارتباطات و فناوري اطلاعات، در شرايطي كه زيرساخت‌هاي ديجيتال به يكي از مولفه‌هاي اصلي رشد اقتصادي و تعاملات تجاري كشورها تبديل شده‌اند، اهميت فزاينده‌اي پيدا كرده است. در اين ميان، حضور در بازارهاي منطقه‌اي و بين‌المللي، علاوه بر ايجاد فرصت براي صادرات محصولات و خدمات فناورانه، مي‌تواند زمينه انتقال دانش فني، جذب سرمايه‌گذاري و مشاركت در پروژه‌هاي زيرساختي كشورهاي ديگر را فراهم كند. بر همين اساس، مجموعه ديدارهاي دوجانبه و چندجانبه وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات ايران در حاشيه اجلاس سران مختار اتحاديه بين‌المللي ارتباطات در دوحه را مي‌توان بخشي از تلاش براي تقويت ديپلماسي فناوري و گسترش مناسبات اقتصادي ايران در اين حوزه ارزيابي كرد. سيدستار هاشمي، وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات، در جريان اين اجلاس با وزيران ارتباطات عراق، ساحل عاج و غنا ديدار كرد و در نشستي سه‌جانبه با مقام‌هاي تركمنستان و قزاقستان نيز درباره ايجاد يك كريدور ديجيتال منطقه‌اي به توافق اوليه رسيد. بررسي ظرفيت‌هاي همكاري در توسعه زيرساخت‌هاي ارتباطي، انتقال تجربيات فني، گسترش خدمات ديجيتال و مشاركت شركت‌هاي ايراني در پروژه‌هاي خارجي، از محورهاي مشترك اين رايزني‌ها بود.
بازار عراق فرصتي براي حضور شركت‌هاي فناور ايراني
يكي از محورهاي مهم رايزني‌هاي وزير ارتباطات ايران در دوحه، توسعه همكاري با عراق و پيگيري توافقات پيشين دو كشور بود. هاشمي در ديدار با مصطفي جبار سند، وزير ارتباطات عراق، ضمن مرور تفاهم‌هاي حاصل‌شده، بر ضرورت تسريع در اجراي آنها تأكيد كرد. در اين نشست، ظرفيت‌هاي موجود براي گسترش مناسبات ارتباطي و فناورانه و همچنين راهكارهاي تبديل توافقات قبلي به پروژه‌هاي عملياتي مورد بررسي قرار گرفت. نكته قابل توجه در اين ديدار، اختصاص بخشي از مذاكرات به وضعيت حضور و فعاليت شركت‌هاي فناور ايراني در بازار عراق بود. با توجه به ظرفيت‌هاي موجود در صنعت فناوري اطلاعات و ارتباطات ايران، بازار عراق مي‌تواند يكي از مقاصد مهم براي توسعه فعاليت شركت‌هاي داخلي در حوزه خدمات ارتباطي، تجهيزات و راهكارهاي ديجيتال باشد. در همين راستا، دو طرف درباره تسهيل همكاري‌هاي تجاري و فني، ايجاد فرصت مشاركت شركت‌هاي ايراني در پروژه‌هاي ارتباطي و ديجيتال عراق و تقويت ارتباط ميان فعالان بخش خصوصي دو كشور گفت‌وگو كردند. اين مذاكرات در ادامه سفر پيشين وزير ارتباطات عراق به تهران انجام شد؛ سفري كه طي آن، زمينه‌هاي همكاري در بخش‌هاي مختلف ارتباطات و فناوري اطلاعات و توانمندي شركت‌هاي ايراني براي مشاركت در پروژه‌هاي اين كشور مورد توجه قرار گرفته بود. با اين حال، اهميت رايزني اخير را بايد در تأكيد مجدد دو طرف بر ضرورت پيگيري تفاهم‌ها و عملياتي‌كردن آنها جست‌وجو كرد. چراكه توسعه همكاري‌هاي اقتصادي در حوزه فناوري، صرفا با امضاي تفاهمنامه محقق نمي‌شود و نيازمند تعريف پروژه‌هاي مشخص، ايجاد سازوكارهاي اجرايي و فراهم‌كردن شرايط فعاليت شركت‌ها در بازار مقصد است.
فيبر نوري، امنيت سايبري و هوش مصنوعي در همكاري با آفريقا
بخش ديگري از برنامه‌هاي ديپلماتيك وزير ارتباطات در دوحه به توسعه مناسبات با كشورهاي آفريقايي اختصاص داشت. در ديدار با جيبريل اواتارا، وزير انتقال ديجيتال و نوآوري فناورانه ساحل عاج، ظرفيت‌هاي همكاري دو كشور در حوزه زيرساخت‌هاي ارتباطي، فيبر نوري، امنيت سايبري و هوش مصنوعي بررسي شد. هاشمي در اين ديدار با تشريح برخي پروژه‌هاي مهم ارتباطي ايران، از جمله پروژه سوآپ و برنامه مهاجرت از شبكه مسي به فيبر نوري، آمادگي كشورمان را براي انتقال تجربيات و گسترش همكاري‌هاي مشترك در زمينه توسعه زيرساخت‌هاي ارتباطي اعلام كرد. فيبر نوري به دليل ظرفيت بالاي انتقال داده و نقش آن در ارتقاي كيفيت و پايداري ارتباطات، يكي از زيرساخت‌هاي اساسي توسعه اقتصاد ديجيتال محسوب مي‌شود و تجربه ايران در اجراي پروژه‌هاي مرتبط با اين فناوري مي‌تواند زمينه‌اي براي همكاري با كشورهاي علاقه‌مند به توسعه شبكه‌هاي ارتباطي فراهم كند. امنيت سايبري نيز از ديگر موضوعات مطرح‌شده در اين نشست بود. با گسترش خدمات ديجيتال و افزايش وابستگي فعاليت‌هاي اقتصادي و اداري به زيرساخت‌هاي ارتباطي، حفاظت از شبكه‌ها و مقابله با حملات سايبري به يكي از دغدغه‌هاي مشترك كشورها تبديل شده است. وزير ارتباطات ايران با تأكيد بر اهميت اين موضوع، بر ضرورت تبادل تجربه و راهكارهاي تخصصي ميان دو كشور براي مقابله با تهديدات سايبري تأكيد كرد. در حوزه هوش مصنوعي نيز هاشمي با اشاره به ظرفيت‌هاي علمي و دانشگاهي ايران و برنامه‌هاي كشور براي توسعه زيرساخت‌هاي مورد نياز اين فناوري، آمادگي تهران را براي گسترش همكاري‌هاي تخصصي با ساحل عاج اعلام كرد. استقبال از انعقاد تفاهمنامه در زمينه‌هاي تخصصي ارتباطات و فناوري اطلاعات و تأكيد بر تدوين برنامه‌اي راهبردي براي پيگيري همكاري‌ها نيز از ديگر محورهاي اين ديدار بود. وزير انتقال ديجيتال و نوآوري فناورانه ساحل عاج نيز با تأكيد بر اراده دو كشور براي توسعه مناسبات، پيگيري توافقات و زمينه‌هاي همكاري از طريق سفارت اين كشور را مورد توجه قرار داد. همچنين موضوع ميزباني ايران از يك هيات تخصصي ساحل عاج براي بررسي جزييات همكاري‌ها و تدوين برنامه‌هاي اجرايي مشترك مطرح شد. ديدار با ساموئل نارتي جورج، وزير ارتباطات، فناوري ديجيتال و نوآوري غنا، يكي ديگر از بخش‌هاي رايزني‌هاي وزير ارتباطات ايران با كشورهاي آفريقايي بود. در اين نشست، دو طرف درباره توسعه همكاري در حوزه هوش مصنوعي، زيرساخت‌هاي ديجيتال، دولت الكترونيك و انتقال دانش فني گفت‌وگو كردند. يكي از پيشنهادهاي مطرح‌شده از سوي ايران، همكاري در زمينه اتصال مدارس، مراكز درماني و ساير مراكز عمومي در مناطق روستايي و كم‌برخوردار غنا بود. اين پيشنهاد مي‌تواند زمينه مشاركت شركت‌هاي ايراني در پروژه‌هاي توسعه شبكه‌هاي ارتباطي اين كشور را فراهم كند. بر اساس محورهاي مطرح‌شده، همكاري در زمينه توسعه شبكه‌هاي فيبر نوري و ارتباطات بي‌سيم، تأمين تجهيزات، انتقال دانش فني و آموزش نيروي انساني از جمله مسيرهاي احتمالي اين مشاركت خواهد بود. توسعه خدمات دولت ديجيتال نيز در اين مذاكرات جايگاه ويژه‌اي داشت. دولت ديجيتال با فراهم‌كردن امكان ارايه خدمات عمومي بر بستر زيرساخت‌هاي ارتباطي، علاوه بر افزايش دسترسي شهروندان به خدمات، مي‌تواند به بهبود فرايندهاي اداري و كاهش هزينه‌هاي ارائه خدمات منجر شود. در همين چارچوب، هاشمي آمادگي ايران را براي همكاري در اين زمينه اعلام كرد و پيشنهاد بررسي امكان سرمايه‌گذاري مشترك براي توليد كابل فيبر نوري و تجهيزات مورد نياز شبكه‌هاي ارتباطي را مطرح كرد. همكاري‌هاي علمي و پژوهشي نيز بخش ديگري از پيشنهادهاي ايران به غنا بود. وزير ارتباطات با اشاره به ظرفيت‌هاي دانشگاهي و پژوهشي كشور، بر گسترش تعامل ميان مراكز علمي و تحقيقاتي دو طرف در حوزه‌هايي همچون هوش مصنوعي، امنيت سايبري، فناوري‌هاي نوين ارتباطي و دولت هوشمند تأكيد كرد. همچنين پژوهشگاه ارتباطات و فناوري اطلاعات به عنوان يكي از ظرفيت‌هاي تخصصي ايران براي پيشبرد همكاري‌هاي آموزشي و پژوهشي معرفي شد. دعوت از وزير ارتباطات غنا براي سفر به تهران و بازديد از توانمندي‌هاي ايران در حوزه هوش مصنوعي، دولت ديجيتال و شركت‌هاي دانش‌بنيان نيز در همين راستا صورت گرفت. وزير غنايي ضمن استقبال از پيشنهادهاي مطرح‌شده، بر ضرورت پيگيري زمينه‌هاي مشترك و تبديل ظرفيت‌هاي موجود به برنامه‌هاي اجرايي تأكيد كرد.
كريدور ديجيتال اتصال آسياي ميانه به خليج فارس
در كنار ديدارهاي دوجانبه، يكي از مهم‌ترين دستاوردهاي اعلام‌شده در جريان رايزني‌هاي وزير ارتباطات ايران در دوحه، توافق اوليه با تركمنستان و قزاقستان براي ايجاد يك كريدور ديجيتال منطقه‌اي بود. در نشست سه‌جانبه سيدستار هاشمي با حاجي‌مراد خداي‌قلي‌يف، وزير ارتباطات تركمنستان، و دوسژان موسي علي‌اف، قائم‌مقام وزير هوش مصنوعي و توسعه ديجيتال قزاقستان، طرف‌ها درباره تقويت اتصال ديجيتال منطقه و توسعه همكاري‌هاي ارتباطي گفت‌وگو كردند و بر ايجاد يك كريدور ديجيتال مشترك به توافق اوليه رسيدند. هدف از اجراي اين طرح، ايجاد مسير ارتباطي براي اتصال كشورهاي آسياي ميانه به خليج فارس و فراهم‌كردن امكان ارتباط با ساير كشورهاي همسايه عنوان شده است. بر اساس توافق اوليه، قرار است جزييات همكاري‌ها در مذاكرات بعدي بررسي و توافق نهايي در آينده نزديك منعقد شود. اهميت اين طرح را مي‌توان از دو منظر بررسي كرد. نخست، توسعه مسيرهاي ارتباطي منطقه‌اي مي‌تواند ظرفيت انتقال داده ميان كشورهاي مشاركت‌كننده را افزايش بدهد و به پايداري بيشتر خدمات ديجيتال كمك كند. دوم، بهره‌گيري از موقعيت جغرافيايي و زيرساخت‌هاي ارتباطي ايران مي‌تواند زمينه تقويت نقش كشور در مسيرهاي تبادل داده ميان آسياي ميانه و مناطق جنوبي‌تر را فراهم كند. البته تحقق چنين ظرفيتي به عوامل مختلفي وابسته است؛ از جمله تعيين مسيرهاي فني و اجرايي، ميزان سرمايه‌گذاري مورد نياز، ظرفيت شبكه‌هاي ارتباطي، توافق بر سر نحوه بهره‌برداري و تدوين چارچوب‌هاي همكاري ميان كشورهاي مشاركت‌كننده. بنابراين، توافق اوليه را بايد گام نخست در مسير شكل‌گيري يك پروژه منطقه‌اي دانست كه تحقق آن به مذاكرات تكميلي و انعقاد توافقات اجرايي وابسته خواهد بود.
ديپلماسي فناوري در بستر حكمراني جهاني ارتباطات
مجموعه اين رايزني‌ها در حاشيه اجلاس سران مختار اتحاديه بين‌المللي ارتباطات (ITU PP-26) انجام شده است؛ اجلاسي كه از ۹ تا ۲۷ نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۸ آبان تا ۶ آذر ۱۴۰۵، در دوحه قطر برگزار مي‌شود. اين اجلاس عالي‌ترين مرجع تصميم‌گيري و سياستگذاري اتحاديه بين‌المللي ارتباطات به عنوان نهاد تخصصي سازمان ملل متحد در حوزه ارتباطات و فناوري اطلاعات است و هر چهار سال يك بار با حضور نمايندگان كشورهاي عضو برگزار مي‌شود.
