بحران سوخت در آستانه زمستان
ناترازي انرژي در آستانه زمستان، ابعاد نگران‌كننده‌تري به خود گرفته است؛ از يك‌سو محدوديت منابع ارزي و آسيب‌ديدگي زيرساخت‌ها، تأمين بنزين و نياز به واردات آن را به چالشي جدي تبديل كرده و از سوي ديگر، كاهش احتمالي روزانه ۲۰۰ ميليون مترمكعبي تزريق گاز به شبكه، صنايع و مصرف‌كنندگان را در معرض محدوديت‌هاي تازه قرار داده است. در چنين شرايطي، فعالان اقتصادي خواستار اصلاح حكمراني انرژي و استفاده از ظرفيت بخش خصوصي براي عبور از بحران هستند.
تعادل|
ناترازي انرژي در آستانه زمستان، ابعاد نگران‌كننده‌تري به خود گرفته است؛ از يك‌سو محدوديت منابع ارزي و آسيب‌ديدگي زيرساخت‌ها، تأمين بنزين و نياز به واردات آن را به چالشي جدي تبديل كرده و از سوي ديگر، كاهش احتمالي روزانه ۲۰۰ ميليون مترمكعبي تزريق گاز به شبكه، صنايع و مصرف‌كنندگان را در معرض محدوديت‌هاي تازه قرار داده است. در چنين شرايطي، فعالان اقتصادي خواستار اصلاح حكمراني انرژي و استفاده از ظرفيت بخش خصوصي براي عبور از بحران هستند.
۲۰۰ ميليون مترمكعب گاز كمتر زمستان سخت
در شانزدهمين نشست كميسيون انرژي و محيط زيست اتاق بازرگاني تهران، نمايندگان بخش خصوصي و مديران ارشد حوزه انرژي، ضمن بررسي چشم‌انداز تأمين گاز در زمستان پيش‌رو، بر ضرورت تغيير رويكرد مديريت ناترازي تأكيد كردند. در اين نشست كه با حضور حميد بورد، سرپرست وزارت نفت، سعيد توكلي، مديرعامل شركت ملي گاز ايران و محمدصادق عظيمي‌فرد، مديرعامل شركت ملي پالايش و پخش فرآورده‌هاي نفتي ايران برگزار شد، اصلاح سازوكارهاي تنظيم‌گري، مشاركت سرمايه‌گذاران و توسعه طرح‌هاي بهينه‌سازي از مهم‌ترين محورهاي مورد بحث بود. محمود نجفي‌عرب، رييس اتاق تهران، با اشاره به انباشت مشكلات حوزه انرژي و آسيب‌هاي واردشده به زيرساخت‌ها در جريان جنگ، شفاف‌سازي درباره وضعيت تأمين انرژي در ماه‌هاي آينده را از مطالبات جدي فعالان اقتصادي دانست. به گفته وي، صنايع براي برنامه‌ريزي توليد به اطلاعات روشن درباره ميزان و نحوه تخصيص انرژي نياز دارند. او همچنين بر اصلاح الگوي مصرف در بخش خانگي و مراكز تجاري، پيش‌بيني سوخت جايگزين، تكميل ذخاير سوخت مايع واحدهاي صنعتي و تأمين پايدار انرژي استان‌هاي شمالي كشور تأكيد كرد. نجفي‌عرب در عين حال خواستار رفع موانع حضور شركت‌هاي خصوصي در مناقصه‌هاي توسعه ميادين نفت و گاز شد تا سرمايه و توان فني اين شركت‌ها در خدمت منافع ملي قرار گيرد. سعيد تاجيك، رييس كميسيون انرژي و محيط زيست اتاق تهران، با اشاره به آسيب‌ديدگي بخشي از ظرفيت‌هاي توليد گاز در جريان جنگ، اعلام كرد برآوردهاي اوليه از احتمال كاهش روزانه حدود ۲۰۰ ميليون مترمكعبي تزريق گاز به شبكه در زمستان امسال نسبت به سال گذشته حكايت دارد. وي با تأكيد بر ضرورت اطلاع‌رساني درباره نحوه تخصيص گاز به صنايع، كيفيت سوخت را نيز يكي از دغدغه‌هاي بخش خصوصي دانست و خواستار تدوين سناريوهاي جايگزين براي مواجهه با احتمال تشديد محدوديت‌ها شد. تاجيك همچنين از آمادگي بخش خصوصي براي مشاركت در طرح‌هاي كارور گاز و بهينه‌سازي مصرف خبر داد.
۴۷۳ همت عدم‌النفع صنايع در سال ۱۴۰۴
در همين زمينه، سعيد شجاعي، معاون امور برنامه‌ريزي، نوآوري و هوشمندسازي وزارت صمت، از افزايش خسارت ناشي از توقف توليد در بخش صنعت و معدن خبر داد. به گفته وي، عدم‌النفع اين بخش از محل عدم توليد در سال ۱۴۰۳ حدود ۳۰۳ همت و در سال ۱۴۰۴ حدود ۴۷۳ همت بوده و در شش‌ماهه نخست سال جاري نيز به ۳۲۲ همت رسيده است كه ۱۲۲ همت آن ناشي از ناترازي انرژي است. شجاعي همچنين از كاهش حاشيه سود صنعت فولاد از ۳۳ درصد در سال ۱۴۰۰ به كمتر از ۶ درصد خبر داد و گفت براي دوره محدوديت گاز از آذر تا نيمه اسفند، تخصيص روزانه ۱۶۱ ميليون مترمكعب گاز به صنعت پيش‌بيني شده است. وي اولويت‌بندي صنايع، حمايت از واحدهاي ارزآور و كوچك، بازنگري در فرمول قيمت‌گذاري گاز و فراهم‌كردن امكان واردات گاز توسط صنايع را از راهكارهاي مديريت شرايط دانست. فريدون اسعدي، نايب‌رييس كميسيون انرژي و محيط زيست اتاق تهران، نبود سياست يكپارچه در عرضه خوراك و محصولات زنجيره انرژي را از مشكلات ساختاري اين بخش برشمرد. به اعتقاد وي، در حالي كه برخي پالايشگاه‌ها و توليدكنندگان موظف به عرضه محصولات در بورس هستند، در بخش‌هايي از زنجيره پايين‌دستي همچنان سازوكارهاي غيرشفاف و غيررقابتي وجود دارد. او اصلاح نحوه اجراي قانون هدفمندي يارانه‌ها و ايجاد نظام تنظيم‌گري كارآمد را براي فراهم‌شدن زمينه مشاركت بخش خصوصي در مديريت ناترازي ضروري دانست. آرش نجفي، رييس كميسيون انرژي اتاق ايران، نيز با تأكيد بر ضرورت طراحي سازوكار تأمين سوخت جايگزين استاندارد هشدار داد كه نبود راهكار مشخص در شرايط قطع گاز مي‌تواند مصرف‌كنندگان را به استفاده از روش‌هاي غيراصولي سوق دهد. وي همچنين ايجاد نظام رگولاتوري براي پايش آثار افزايش قيمت انرژي بر صنايع و جلوگيري از تضعيف زنجيره توليد را ضروري دانست و پيشنهاد تشكيل اتاق فكر مشترك ميان وزارت نفت و اتاق بازرگاني را مطرح كرد.
۱۲ ميليارد دلار برآورد اوليه هزينه واردات بنزين
حميد بورد، سرپرست وزارت نفت، با اشاره به خسارت‌هاي واردشده به زيرساخت‌هاي انرژي، اعلام كرد برنامه اين وزارتخانه بر دو محور بازگرداندن ظرفيت‌هاي آسيب‌ديده و افزايش توليد از يك‌سو و كاهش مصرف از سوي ديگر متمركز است. وي از پيگيري مشاركت صنايع بزرگي مانند فولاد مباركه در توسعه ميادين گازي خبر داد و گفت امكان واگذاري ميادين كوچك به سرمايه‌گذاران بخش خصوصي نيز وجود دارد. بورد همچنين طرح كارورهاي انرژي را فرصتي براي توسعه همكاري با شركت‌هاي خصوصي دانست و از حمايت وزارت نفت از مجموعه‌هايي كه امكان واردات گاز داشته باشند خبر داد. محمدصادق عظيمي‌فرد، مديرعامل شركت ملي پالايش و پخش فرآورده‌هاي نفتي ايران، نيز تاب‌آوري را محور اصلي برنامه‌ريزي در شرايط جديد دانست. به گفته وي، آسيب‌ديدگي پالايشگاه‌ها، تأسيسات ذخيره‌سازي و شبكه انتقال سوخت، در كنار محدوديت منابع ارزي و رشد مصرف، ضرورت اتكا به توليد داخلي و مديريت تقاضا را افزايش داده است. وي اعلام كرد با استفاده از ظرفيت خالي پالايشگاه‌ها و همكاري با پالايشگاه‌هاي كوچك، بخشي از كاهش توليد جبران شده است. همچنين اقدامات مديريت مصرف موجب شد رشد ۶ درصدي مصرف بنزين كه در سال‌هاي گذشته روند معمول بود، در شش تا هفت ماه نخست سال جاري به صفر برسد و در آبان‌ماه به منفي ۲ درصد كاهش پيدا كند. عظيمي‌فرد همچنين از اجراي سازوكار سهميه مبتني بر پيمايش براي ناوگان حمل‌ونقل اينترنتي و قرارگرفتن خودروهاي دوگانه‌سوز و ظرفيت CNG در اولويت برنامه‌هاي مديريت مصرف خبر داد. وي درباره بنزين سوپر نيز اعلام كرد اين محصول در حدود ۶۰ تا ۷۰ جايگاه عرضه مي‌شود و برنامه افزايش تعداد جايگاه‌هاي عرضه‌كننده به حدود ۲۰۰ جايگاه تا پايان آبان‌ماه در دستور كار قرار دارد. او اشاره كرده بود كه برآورد اوليه براي واردات بنزين در شرايط جديد، حدود ۱۲ ميليارد دلار بوده است؛ اما با توجه به محدوديت منابع ارزي، دشواري واردات و رشد مصرف، اتكا به واردات به‌تنهايي امكان‌پذير نبوده است.
سعيد توكلي، مديرعامل شركت ملي گاز ايران، با اشاره به وابستگي حدود ۷۳ درصدي سبد انرژي فسيلي كشور به گاز، مديريت مصرف را براي عبور از زمستان پيش‌رو ضروري دانست. به گفته وي، حدود ۱۳۰ ميليون مترمكعب از ظرفيت گازي آسيب‌ديده هنوز به مدار بازنگشته است. او همچنين از احتمال تأثير محدوديت توليد بر حدود 3.5 ميليون مشترك در استان‌هاي مازندران، گلستان و خراسان شمالي و بخش‌هايي از هشت استان ديگر خبر داد. توكلي با استقبال از ورود بخش خصوصي به طرح‌هاي كارور انرژي و واردات گاز اعلام كرد تاكنون ۲۷ درخواست و نامه مرتبط با واردات گاز از سوي بخش خصوصي دريافت شده است.
بهينه‌سازي؛ فرصتي براي سرمايه‌گذاري بخش خصوصي
در بخش ديگري از نشست، فعالان اقتصادي بر ضرورت فراهم‌كردن مشوق‌هاي مالي و تضمين بازگشت سرمايه براي توسعه طرح‌هاي بهينه‌سازي تأكيد كردند. محمد ميرشمس، رييس انجمن شركت‌هاي خدمات انرژي ايران، با اشاره به آمادگي صنايع فولاد و پتروشيمي براي سرمايه‌گذاري در اين حوزه، اطمينان از بازگشت سرمايه و تخصيص هدفمند منابع حساب بهينه‌سازي را شرط تحقق اين مشاركت دانست. حميدرضا صالحي، عضو هيات نمايندگان اتاق تهران، نيز بر نقش اتاق بازرگاني در هماهنگي تشكل‌ها و شركت‌هاي تخصصي براي اجراي طرح‌هاي كارور گاز و بهينه‌سازي مصرف در بخش صنعت و ساختمان تأكيد كرد. رضا پديدار، نايب‌رييس فدراسيون صنعت نفت، نيز پيشنهاد برگزاري نشست تخصصي با شركت ملي گاز و كميسيون انرژي اتاق تهران را براي بررسي راهكارهاي كاهش اتلاف و جبران عقب‌ماندگي سرمايه‌گذاري مطرح كرد. مهراد عباد، عضو هيات نمايندگان اتاق تهران، توسعه پايش هوشمند شبكه، شناسايي نشتي‌ها، استفاده از گازهاي فلر و بررسي ظرفيت هيدروژن در برخي صنايع را از راهكارهاي كاهش اتلاف انرژي دانست. رييس انجمن CNG كشور، نيز بر تعيين تكليف شيوه‌نامه ذخيره‌سازي گاز و رفع مشكلات مالي و مطالبات جايگاه‌داران CNG تأكيد كرد. اردشير دادرس، در ادامه به مشكلات مالي جايگاه‌داران CNG اشاره كرد و گفت: كارمزد جايگاه‌ها با تاخير ابلاغ شده و بخش قابل‌توجهي از مطالبات آنها نيز پرداخت نشده است. اين مساله توان مالي جايگاه‌ها را تحت تاثير قرار مي‌دهد؛ در حالي كه اين مجموعه‌ها در شرايط بحراني مي‌توانند در تامين سوخت كشور نقش موثري ايفا كنند. احمدرضا غلامي، مديرعامل شركت پرسي ايران گاز، با اشاره به توليد سالانه بيش از ۱۴ تا ۱۵ ميليون تن LPG در كشور، خواستار استفاده بيشتر از اين ظرفيت در سبد سوخت شد تا بخشي از فشار بر شبكه گاز طبيعي، به‌ويژه در زمستان، كاهش يابد. علي پناهي، مديرعامل هلدينگ صبا انرژي، نيز پيشنهاد كرد نرخ خوراك و يوتيليتي‌ها با همكاري وزارت نفت و كميسيون انرژي اتاق تهران مورد بازبيني قرار گيرد.
۳۰۰ هزار راننده در صف همكاري با اسنپ
فشار بر ناوگان حمل‌ونقل
سيدحميد حسيني، از فعالان حوزه انرژي، شناسايي مسيرهاي سريع‌تر واردات گاز از كشورهاي منطقه را ضروري دانست و پيشنهادهايي مانند محدوديت ساعتي فعاليت اصناف و مجازي‌شدن فعاليت‌هاي آموزشي را براي مديريت مصرف مطرح كرد. كسري صادقي‌زاده، عضو هيات‌مديره شركت اسنپ، نيز با اشاره به قرارداشتن حدود ۳۰۰ هزار راننده در صف تقاضاي همكاري با اين پلتفرم، خواستار بازنگري در سهميه سوخت ناوگان حمل‌ونقل اينترنتي بر مبناي پيمايش و شرايط فعاليت رانندگان شد. محمدصادق جوكار، رييس موسسه مطالعات بين‌المللي انرژي وزارت نفت، نيز از ابلاغ سند ديپلماسي انرژي منطقه‌اي خبر داد و مشاركت بخش خصوصي در تصميم‌سازي و اجراي برنامه‌هاي اين حوزه را از ويژگي‌هاي مهم آن برشمرد. در جمع‌بندي اين نشست، محمود نجفي‌عرب بار ديگر بر ضرورت اقتصادي‌بودن طرح‌هاي بهينه‌سازي و مشاركت تشكل‌هاي مرتبط در تصميم‌گيري‌ها تأكيد كرد. مجموعه مباحث مطرح‌شده نشان مي‌دهد مديريت ناترازي انرژي نيازمند عبور از رويكردهاي مقطعي و حركت به سمت حكمراني شفاف، تنظيم‌گري موثر و استفاده از ظرفيت سرمايه‌گذاري بخش خصوصي است؛ رويكردي كه در صورت فراهم‌شدن تضمين‌هاي اقتصادي و رفع موانع ساختاري، مي‌تواند علاوه بر كاهش فشار بر شبكه انرژي، به حفظ توليد و تقويت تاب‌آوري اقتصاد نيز كمك كند.
