۲۱۸۷ ساخت‌وساز غيرمجاز در حريم تهران
شناسايي ۲۱۸۷ مورد ساخت‌وساز غيرمجاز در حريم تهران طي هفت ماه ابتدايي سال ۱۴۰۵، در كنار رفع اثر از ۱۷۱۳ مورد تخلف، تصويري از ابعاد چالش حفاظت از حريم پايتخت ارايه مي‌دهد؛ چالشي كه حالا مديريت شهري براي مقابله با آن، علاوه بر نيروهاي ميداني، به دوربين‌هاي هوشمند، تجهيزات خودرويي، دوربين‌هاي البسه و حتي پهپادها متوسل شده است.
شناسايي ۲۱۸۷ مورد ساخت‌وساز غيرمجاز در حريم تهران طي هفت ماه ابتدايي سال ۱۴۰۵، در كنار رفع اثر از ۱۷۱۳ مورد تخلف، تصويري از ابعاد چالش حفاظت از حريم پايتخت ارايه مي‌دهد؛ چالشي كه حالا مديريت شهري براي مقابله با آن، علاوه بر نيروهاي ميداني، به دوربين‌هاي هوشمند، تجهيزات خودرويي، دوربين‌هاي البسه و حتي پهپادها متوسل شده است. برنامه‌اي كه قرار است نظارت بر محدوده‌هاي دشوارگذر و مستعد تخلف را تقويت كند، اما موفقيت آن بيش از تعداد تجهيزات نصب‌شده، به ميزان پيشگيري از تخلفات و پايداري برخوردها وابسته است.در همين راستا داود معظمي گودرزي، مدير اداره حريم شركت شهربان و حريم‌بان شهرداري تهران، در گفت‌وگو با ايسنا، با اشاره به آمار ساخت‌وسازهاي غيرمجاز در حريم پايتخت اظهار كرد: در اين مدت، حدود ۲۱۸۷ مورد ساخت‌وساز غيرمجاز شناسايي شده كه ۱۷۱۳ مورد، شامل فنس‌كشي، ديواركشي، خشكه‌چيني، كربندي و حتي ساخت‌وساز، رفع اثر شده است. در مجموع نيز اقدامات انجام شده در حوزه صيانت و پيشگيري طي هفت ماه سال جاري به حدود ۳۹۰۰ مورد رسيده است.اين آمار در نگاه نخست از فعاليت گسترده نيروهاي نظارتي حكايت دارد، اما همزمان پرسش‌هايي درباره ميزان اثربخشي اين اقدامات مطرح مي‌كند. شناسايي بيش از ۲ هزار تخلف در هفت ماه نشان مي‌دهد كه حريم تهران همچنان با فشار فعاليت‌هاي غيرمجاز مواجه است. از سوي ديگر، براي ارزيابي عملكرد شهرداري بايد مشخص شود چه تعداد از تخلفات به‌طور كامل برطرف شده‌اند و چه ميزان از آنها پس از مداخله دوباره تكرار شده‌اند.همچنين نمي‌توان بدون تفكيك آماري، تعداد ۱۷۱۳ مورد رفع اثر را مستقيماً با ۲۱۸۷ مورد ساخت‌وساز غيرمجاز مقايسه كرد؛ چراكه موارد رفع اثرشده شامل انواع مختلف تخلف بوده و لزوماً تماماً متعلق به همان مجموعه تخلفات شناسايي‌شده نيستند. بنابراين، انتشار آمار تفكيكي و قابل راستي‌آزمايي مي‌تواند تصوير دقيق‌تري از عملكرد مديريت شهري ارايه كند.
حريم تهران محدوده‌اي دشوار براي نظارت مستمر
يكي از مهم‌ترين موانع حفاظت از حريم پايتخت، گستردگي جغرافيايي و دشواري دسترسي به برخي محدوده‌هاست. مناطق كوهستاني، روستاها و مسيرهاي محدود دسترسي، نظارت ميداني را دشوار مي‌كنند و در صورت نبود پايش مستمر، امكان شكل‌گيري تخلفات جديد افزايش مي‌يابد.معظمي گودرزي با اشاره به اين شرايط گفت: در حال حاضر، ۱۴ منطقه در حوزه حريم فعاليت دارند كه برخي از آنها داراي نواحي كوهستاني هستند و دسترسي به آنها از طريق يك جاده امكان‌پذير است؛ از جمله محدوده دربند و منطقه ۲۲ كه چند روستا نيز در اين مناطق وجود دارند. بر همين اساس، حركت به سمت هوشمندسازي در اين مناطق در دستور كار قرار گرفته است.اين توضيحات نشان مي‌دهد كه مديريت حريم با يك محدوده يكپارچه و هم‌سطح مواجه نيست و هر منطقه، متناسب با شرايط جغرافيايي خود، به شيوه نظارتي متفاوتي نياز دارد. با اين حال، دشواري دسترسي نمي‌تواند توجيهي براي استمرار تخلفات باشد. در چنين شرايطي، فناوري بايد به عنوان مكمل حضور ميداني عمل كند و امكان شناسايي سريع‌تر تغييرات را فراهم آورد.
نصب ۱۴ پايه دوربين براي كنترل مصالح ساختماني
يكي از اقدامات شهرداري در مسير هوشمندسازي، نصب دوربين‌هاي كنترل مصالح ساختماني در چهار منطقه تهران است. مدير اداره حريم شركت شهربان و حريم‌بان شهرداري تهران در اين باره افزود: در چهار منطقه شامل مناطق ۲۲، ۵، يك و ۴، استفاده از دوربين‌هاي كنترل مصالح در دستور كار قرار گرفته است. در اين مناطق، ۱۴ پايه دوربين نصب شده كه در مجموع نزديك به ۳۰ لنز روي آنها قرار دارد.اين تجهيزات با هدف كنترل ورود مصالح ساختماني و شناسايي فعاليت‌هاي مشكوك طراحي شده‌اند. اهميت اين موضوع از آن جهت است كه انتقال مصالح به محدوده‌هاي غيرمجاز مي‌تواند يكي از نشانه‌هاي آغاز يا توسعه ساخت‌وساز باشد. بنابراين، شناسايي به‌موقع اين روند، امكان مداخله پيشگيرانه را افزايش مي‌دهد.
معظمي گودرزي درباره نتايج اقدامات انجام‌شده در اين حوزه نيز گفت: تاكنون حدود ۲۰۲۱ مورد در اين حوزه ثبت شده و از ورود مصالح به حريم جلوگيري و اين موارد كنترل شده است.با وجود اين، براي سنجش ميزان موفقيت اين طرح بايد مشخص شود اين ۲۰۲۱ مورد چه ماهيتي داشته‌اند، چند مورد به جلوگيري قطعي از ورود مصالح منجر شده و چه تعداد از آنها به پرونده‌هاي تخلف رسيده‌اند. صرف ثبت موارد كنترل مصالح، لزوماً به معناي جلوگيري از شكل‌گيري ساخت‌وساز غيرمجاز نيست و بايد نتايج نهايي اين اقدامات نيز مشخص شود.
دوربين‌هاي البسه نظارت بر تخلف و عملكرد نيروها
يكي ديگر از برنامه‌هاي مديريت شهري، استفاده از دوربين‌هاي البسه براي نيروهاي شهربان، حريم‌بان و معبربان است؛ اقدامي كه علاوه بر مستندسازي عمليات، مي‌تواند زمينه افزايش پاسخگويي نيروهاي اجرايي را فراهم كند.معظمي گودرزي با اشاره به ضرورت استفاده از فناوري‌هاي جديد گفت: تا زماني كه سامانه‌هاي هوشمند به‌طور كامل فعال نشوند، با مشكلات متعددي مواجه خواهيم بود. در همين راستا، استفاده از دوربين‌هاي البسه نيز در دستور كار قرار گرفته و اجراي آن آغاز شده است.
او درباره وضعيت اجراي اين طرح نيز توضيح داد: «در حال حاضر، استفاده از دوربين‌هاي البسه در حوزه معابر، در چند منطقه و به صورت پايلوت آغاز شده است و در ادامه، اين تجهيزات در اختيار حريم‌بان‌ها نيز قرار خواهد گرفت.
مدير اداره حريم شركت شهربان و حريم‌بان شهرداري تهران درباره نحوه عملكرد اين تجهيزات بيان كرد: اين دوربين‌ها مشابه تجهيزاتي هستند كه در حال حاضر فراجا از آنها استفاده مي‌كند و در جريان عمليات نيروها، امكان ضبط همزمان صدا و تصوير را فراهم مي‌كنند. اين موضوع كمك بزرگي به مجموعه خواهد كرد تا تخلفات از ديد نيروهاي نظارتي پنهان نماند.
اگرچه ضبط همزمان صدا و تصوير مي‌تواند اختلاف روايت‌ها درباره نحوه اجراي ماموريت‌ها را كاهش دهد، اما كاركرد اين تجهيزات نبايد صرفاً به ثبت تخلفات شهروندان محدود شود. عملكرد نيروهاي اجرايي نيز بايد در معرض بررسي و ارزيابي باشد. همچنين، تعيين ضوابط نگهداري تصاوير، سطح دسترسي و نحوه رسيدگي به شكايت‌ها براي جلوگيري از نقض حريم خصوصي ضروري است.
تجهيزات خريداري‌شده در انتظار بهره‌برداري
در كنار دوربين‌هاي ثابت و البسه، خودروهاي نظارتي نيز قرار است به تجهيزات پيشرفته‌تري مجهز شوند. معظمي گودرزي در اين باره گفت: در حال حاضر، برخي از خودروهاي ما به دوربين‌هاي ۳۶۰ درجه مجهز هستند كه امكان تصويربرداري از تمام زوايا را فراهم مي‌كنند.
او با اشاره به موانع قبلي راه‌اندازي اين تجهيزات افزود: دوربين‌هاي خودرويي پيش از اين خريداري شده بودند، اما مشكلاتي در مسير نصب و راه‌اندازي آنها وجود داشت كه با مديريت جديد برطرف شده است و اين دوربين‌ها نصب خواهند شد. پيش از اين، از دوربين‌هاي خودرويي استفاده مي‌كرديم، اما دوربين‌هاي البسه در اختيار نيروها نبودند. استفاده از اين دوربين‌ها اقدام جديدي است كه طي اين مدت براي نيروهاي شهربان، حريم‌بان و معبربان اجرايي خواهد شد.اين اظهارات در كنار اهميت توسعه تجهيزات، يك مساله مديريتي را نيز مطرح مي‌كند: چرا دوربين‌هايي كه پيش‌تر خريداري شده بودند، براي مدتي امكان نصب و بهره‌برداري نداشتند؟ جلوگيري از تكرار چنين مشكلاتي مستلزم برنامه‌ريزي دقيق براي خريد، نصب، نگهداري و استفاده عملياتي از تجهيزات است.
پهپادها؛ برنامه‌اي كه هنوز به مرحله اجرا نرسيده است
استفاده از پهپاد نيز يكي ديگر از برنامه‌هاي اعلام‌شده براي نظارت بر حريم تهران است. معظمي گودرزي در اين باره گفت: علاوه بر دوربين‌هاي خودرويي و البسه، تصويربرداري با پهپاد نيز در برنامه‌هاي ما قرار دارد. متأسفانه به دليل وقوع جنگ، در حال حاضر امكان استفاده از پهپاد فراهم نيست، اما در نخستين فرصت ممكن، پس از انعقاد قرارداد و دريافت مجوزهاي لازم، اين برنامه را دنبال خواهيم كرد.او درباره هدف از تصويربرداري هوايي نيز اظهار كرد: هدف اين است كه علاوه بر تهيه تصاوير كلي به عنوان اسناد اصلي، بر اساس نظر كارشناسان، زمان‌بندي مشخصي براي تصويربرداري‌هاي دوره‌اي تعيين شود.تصويربرداري هوايي مي‌تواند امكان شناسايي تغييرات در اراضي وسيع و محدوده‌هاي دشوارگذر را افزايش دهد. با اين حال، اين طرح هنوز به مرحله اجرا نرسيده و تحقق آن به انعقاد قرارداد و دريافت مجوزهاي لازم وابسته است. از اين رو، بايد ميان برنامه‌هاي اعلام‌شده و اقدامات عملياتي تفكيك قائل شد.
راستي‌آزمايي رفع اثر آزمون واقعي عملكرد مناطق
در كنار توسعه تجهيزات هوشمند، قرار است طي دو هفته آينده طرحي براي راستي‌آزمايي رفع اثر از تخلفات و بررسي صحت عملكرد مناطق اجرا شود. اين طرح از آن جهت اهميت دارد كه اعلام رفع اثر از يك تخلف، بدون بررسي ميداني و مستقل، نمي‌تواند به‌تنهايي نشان‌دهنده پايان قطعي تخلف باشد.اگر اين برنامه با شاخص‌هاي روشن اجرا شود، مي‌تواند مشخص كند چه تعداد از موارد واقعاً برطرف شده‌اند، چه ميزان از تخلفات دوباره تكرار شده و عملكرد مناطق تا چه اندازه با گزارش‌هاي ارايه‌شده مطابقت دارد. انتشار نتايج اين بررسي نيز مي‌تواند به افزايش شفافيت و پاسخگويي مديريت شهري كمك كند.
فناوري كافي نيست حريم تهران به پيشگيري پايدار نياز دارد
مجموع برنامه‌هاي اعلام‌شده نشان مي‌دهد شهرداري تهران درصدد تغيير شيوه نظارت بر حريم پايتخت و حركت از بازديدهاي صرفاً ميداني به سمت پايش هوشمند است. اين تغيير رويكرد مي‌تواند در شناسايي سريع‌تر تخلفات و مديريت محدوده‌هاي دشوارگذر موثر باشد، اما نبايد فراموش كرد كه دوربين، پهپاد و سامانه‌هاي هوشمند به‌تنهايي مانع ساخت‌وساز غيرمجاز نمي‌شوند.معيار اصلي موفقيت اين برنامه‌ها، كاهش تعداد تخلفات جديد، جلوگيري از تكرار موارد قبلي و رفع اثر پايدار از تخلفات است. تا زماني كه آمار شناسايي، برخورد و نتيجه نهايي اقدامات به‌صورت شفاف و قابل مقايسه منتشر نشود، نمي‌توان درباره ميزان موفقيت سياست‌هاي جديد قضاوت قطعي كرد.
اكنون در كنار نصب تجهيزات جديد، انتظار مي‌رود شهرداري تهران درباره دلايل شكل‌گيري تخلفات، ميزان بازگشت آنها و نتايج واقعي برخوردها نيز گزارش دهد. حفاظت از حريم پايتخت زماني محقق مي‌شود كه فناوري از مرحله ثبت تخلف فراتر برود و به ابزاري براي پيشگيري، مداخله به‌موقع و پاسخگويي تبديل شود؛ چراكه مساله اصلي، نه تعداد چشم‌هاي نظارتي، بلكه ميزان تخلفاتي است كه ديگر فرصت شكل‌گيري پيدا نمي‌كنند.
