غلبه ترس در بورس
چند روزي مي‌شود كه بازار سهام روند نوساني دارد و نمي‌تواند شرايط خوبي را تجربه كند. در اصل بازار سهام به واسطه ريسك‌هاي موجود نمي‌تواند يك‌روند مشخص را پشت سر بگذارد و در ساعات و روزهاي مختلف مي‌تواند مثبت يا منفي باشد. اين درحالي است كه ساير بازارها تقريباً روند روبه بالا دارند؛ اما بورس تهران طي روز گذشته منفي بود و نتوانست مجدداً رخت سبز بر تن كند.
چند روزي مي‌شود كه بازار سهام روند نوساني دارد و نمي‌تواند شرايط خوبي را تجربه كند. در اصل بازار سهام به واسطه ريسك‌هاي موجود نمي‌تواند يك‌روند مشخص را پشت سر بگذارد و در ساعات و روزهاي مختلف مي‌تواند مثبت يا منفي باشد. اين درحالي است كه ساير بازارها تقريباً روند روبه بالا دارند؛ اما بورس تهران طي روز گذشته منفي بود و نتوانست مجدداً رخت سبز بر تن كند.
اين شرايط بازار سهام درحالي رخ مي‌دهد كه بازار سهام همچنان رشد قابل‌توجهي دارد. به بيان ساده صورت مالي شركت‌ها نشان مي‌دهد كه همچنان سهام اغلب شركت‌ها ارزنده هستند و از ظرفيت بالايي براي سودآوري برخوردارند. با اين‌حال، فضاي معاملاتي بورس نشان مي‌دهد كه در مقطع فعلي، عملكرد بنيادي شركت‌ها به‌تنهايي نمي‌تواند اعتماد سرمايه‌گذاران را تقويت كند. آنچه بيش از هر عامل ديگري بر رفتار معامله‌گران سايه انداخته، افزايش نگراني‌ها درباره آينده اقتصادي و سياسي و ترديد نسبت به پايداري شرايط فعلي است.
مهم‌ترين عاملي كه مي‌تواند فضاي معاملات بازار سهام را منفي كند، تداوم ابهامات سياسي و نگراني از تحولات نظامي است. بورس بازاري است كه به انتظارات آينده واكنش نشان مي‌دهد؛ بنابراين، حتي پيش از آنكه يك اتفاق سياسي يا اقتصادي آثار مستقيم خود را بر فعاليت شركت‌ها بگذارد، احتمال وقوع آن مي‌تواند رفتار سرمايه‌گذاران را تغيير دهد.
گزارش‌هاي مالي مناسب مي‌توانند چشم‌انداز سودآوري شركت‌ها را تقويت كنند، اما اثرگذاري آنها بر قيمت سهام به شرايط عمومي بازار نيز وابسته است. زماني كه نگراني‌هاي سياسي افزايش مي‌يابد، سرمايه‌گذاران ممكن است به‌جاي تمركز بر ظرفيت سودسازي شركت‌ها، احتمال زيان ناشي از تشديد ريسك‌ها را در اولويت قرار دهند.
همچنين بازار معمولاً پيش از انتشار گزارش‌هاي مالي، بخشي از انتظارات خود را در قيمت سهام منعكس مي‌كند؛ بنابراين، حتي انتشار عملكرد مطلوب نيز لزوماً به افزايش تقاضا منجر نمي‌شود؛ به‌ويژه زماني كه معامله‌گران نسبت به پايداري سودآوري يا شرايط آينده اقتصاد اطمينان كافي ندارند و به‌نوعي با ترس نسبت به آينده به بازار نگاه مي‌كنند.
بازار از دريچه معاملات
طي چهارمين روز معاملات هفته بازار سهام سرخ‌پوش شد و نتوانست روندي سبز داشته باشد. بازار سهام در پايان معاملات روز سه‌شنبه با افت قابل‌توجه شاخص‌هاي اصلي و افزايش فشار فروش به كار خود پايان داد. در جريان معاملات، شاخص كل بورس تهران با كاهش ۱۴۲ هزار و ۸۶۷ واحدي به سطح ۷ ميليون و ۹۲۶ هزار واحد رسيد و افت ۱.۷۷درصدي را ثبت كرد. شاخص كل هم‌وزن نيز همسو با شاخص كل، روند نزولي را تجربه كرد و با افت ۲۶ هزار و ۸۱۵ واحدي در محدوده ۲ ميليون و ۲۰۲ هزار واحد ايستاد؛ به‌اين‌ترتيب، اين شاخص نيز كاهش ۱.۲درصدي را به ثبت رساند. افت همزمان شاخص كل و شاخص هم‌وزن نشان مي‌دهد كه فشار فروش در معاملات روز اخير تنها به چند سهم بزرگ و شاخص‌سازي محدود نبوده و بخش گسترده‌اي از بازار سهام را تحت‌تأثير قرار داده است. كاهش شاخص هم‌وزن نيز از فراگيري روند نزولي در ميان نمادهاي مختلف بازار حكايت دارد؛ موضوعي كه در كنار افزايش تعداد نمادهاي منفي، تصوير روشني از وضعيت معاملات در پايان روز ارايه مي‌كند. ازسوي ديگر، تغيير مسير شاخص كل از رشد ابتدايي به افت سنگين در پايان معاملات، نشان داد كه تقاضاي موجود در بازار نتوانست در برابر افزايش عرضه‌ها مقاومت كند.
خروج ادامه‌دار نقدينگي از بازار
يكي از مهم‌ترين نكات معاملات روز سه‌شنبه، خروج قابل‌توجه نقدينگي از سهام، حق‌تقدم و صندوق‌هاي سهامي بود. براساس آمار ثبت‌شده، در مجموع ۷ هزار و ۵۴۰ ميليارد تومان پول از اين بخش خارج شد. اين ميزان خروج نقدينگي در كنار افت شاخص‌هاي اصلي، از افزايش فشار فروش و عقب‌نشيني بخشي از سرمايه‌گذاران حقيقي از بازار سهام حكايت دارد. بررسي سرانه معاملات نيز از برتري فروشندگان حكايت مي‌كند. سرانه خريد در پايان معاملات به ۸۰ ميليون تومان رسيد، درحالي كه سرانه فروش ۱۲۰ ميليون تومان ثبت شد؛ بنابراين، ميانگين سرانه فروش به شكل محسوسي بالاتر از سرانه خريد قرار گرفت. همچنين قدرت خريد منفي ۱.۵ نشان داد كه در معاملات روز اخير، كفه فروشندگان سنگين‌تر بوده است. همزماني خروج سنگين پول از سهام با بالاتر بودن سرانه فروش نسبت به سرانه خريد، نشان مي‌دهد كه فشار عرضه تنها در تغييرات شاخص‌ها منعكس نشده و در جريان نقدينگي و رفتار معاملاتي سرمايه‌گذاران نيز قابل‌مشاهده بوده است.
غلبه نمادهاي منفي
و افزايش صف‌هاي فروش
بررسي وضعيت نمادها در پايان معاملات نيز از گستردگي افت قيمت‌ها حكايت دارد. در مجموع، ۲۶۱ نماد در محدوده مثبت قرار گرفتند، اما ۶۷۹ نماد با كاهش قيمت مواجه شدند. فاصله قابل‌توجه ميان تعداد نمادهاي مثبت و منفي نشان مي‌دهد كه بخش عمده بازارروزي منفي را پشت سر گذاشته است. در پايان روز، تعداد صف‌هاي خريد به ۱۵۱ مورد رسيد، درحالي كه ۲۹۳ صف فروش در بازار شكل گرفت. بيشتر بودن تعداد صف‌هاي فروش نسبت به صف‌هاي خريد، از تداوم فشار عرضه در بخش قابل‌توجهي از نمادها حكايت دارد. ارزش سفارش‌هاي ثبت‌شده نيز تصوير مشابهي را نشان مي‌دهد. ارزش سفارش‌هاي خريد در پايان معاملات ۴ هزار و ۷۵۶ ميليارد و ۶۰۰ ميليون تومان بود، درحالي كه ارزش سفارش‌هاي فروش به ۷ هزار و ۳۵۶ ميليارد و ۶۰۰ ميليون تومان رسيد. براين‌اساس، برآيند سفارش‌هاي خريدوفروش منفي ۲ هزار و ۶۰۰ ميليارد تومان ثبت شد. به بيان ديگر، ارزش سفارش‌هاي فروش حدود ۲ هزار و ۶۰۰ ميليارد تومان بيشتر از سفارش‌هاي خريد بود. اين اختلاف نشان مي‌دهد كه باوجود حضور خريداران در بخشي از نمادها، ارزش سفارش‌هاي سمت عرضه همچنان بر تقاضاي ثبت‌شده در بازار برتري داشته است. در بخش معاملات سهام، حق‌تقدم و صندوق‌هاي سهامي، حجم دادوستدها در پايان روز به ۷۰ ميليارد سهم رسيد. همچنين ارزش معاملات اين بخش ۴۸ هزار و ۵۲۰ ميليارد تومان ثبت شد؛ رقمي كه از گردش قابل‌توجه معاملات در بازار سهام حكايت دارد. بااين‌حال، حجم و ارزش معاملات بالا نتوانست مانع افت شاخص‌هاي اصلي و خروج سنگين نقدينگي شود. در واقع، باوجود انجام دادوستدهاي گسترده، نتيجه نهايي معاملات با كاهش شاخص‌ها، افزايش تعداد نمادهاي منفي و برتري سفارش‌هاي فروش همراه بود. در كنار تأثيرگيري بازار از اخبار منفي و خروج نقدينگي از بازار، صندوق‌هاي درآمد ثابت نيز خروج نقدينگي را تجربه كردند. براساس آمار معاملات، ۲ هزار و ۲۳۲ ميليارد و ۱۰۰ ميليون تومان پول از اين صندوق‌ها خارج شد. البته خروج همزمان نقدينگي از صندوق‌هاي درآمد ثابت و سهام به معناي انتقال مستقيم پول از يك بخش به بخش ديگر نيست. آمار ثبت‌شده براي سهام، حق‌تقدم و صندوق‌هاي سهامي به‌طور مشخص از خروج ۷ هزار و ۵۴۰ ميليارد تومان نقدينگي حكايت دارد و نمي‌توان صرفاً براساس خروج پول از صندوق‌هاي درآمد ثابت، انتقال اين منابع به بازار سهام را نتيجه گرفت. به‌طوركلي بررسي معاملات نشان مي‌دهد كه بازار سهام به واسطه ترس از ريسك‌ها روند نزولي را تجربه مي‌كند و به‌نوعي نتوانسته تا به امروز روند روبه‌بالاي را تجربه كند. به بيان ساده‌تر ترس در بازار غلبه كرده است و سرمايه‌گذاران به واسطه اين موضوع نمي‌توانند سرمايه‌گذاري يا خريد درستي انجام دهند، درنتيجه نقدينگي وارد بازار نمي‌شود و حتي شاهد خروج سنگين نقدينگي نيز از بازار سهام نيز هستيم. در اصل سرمايه‌گذاران به واسطه ريسك‌هاي موجود ترس از جنگ دارند درنتيجه ترجيح مي‌دهند كه سرمايه خود را نقد كنند و به‌نوعي از سرمايه‌گذاري در بازارهاي پرريسك پرهيز كنند تا در ابتدا با زيان مواجه نشوند و پس از آن نيز اصل سرمايه خود را حذف كنند. به بيان ديگر استراتژي سرمايه‌گذاران در زمان ريسك و خطر متفاوت است و نمي‌توان در چنين شرايطي انتظار سرمايه‌گذاري در اين بازار را داشت.
