اينترنت ماهواره‌اي جايگزين اينترنت زميني نمي‌شود
وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات با تأكيد بر اينكه اينترنت ماهواره‌اي قرار نيست جايگزين شبكه‌هاي زميني شود، گفت در شرايطي كه ارتباطات پايدار، پرسرعت و باكيفيت از طريق فيبر نوري در دسترس باشد، شبكه‌هاي سيار و ماهواره‌اي در اولويت نخست قرار نمي‌گيرند.
وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات با تأكيد بر اينكه اينترنت ماهواره‌اي قرار نيست جايگزين شبكه‌هاي زميني شود، گفت در شرايطي كه ارتباطات پايدار، پرسرعت و باكيفيت از طريق فيبر نوري در دسترس باشد، شبكه‌هاي سيار و ماهواره‌اي در اولويت نخست قرار نمي‌گيرند. به گفته سيدستار هاشمي، نقش اصلي ارتباطات ماهواره‌اي در مناطقي است كه توسعه زيرساخت زميني در آنها دشوار يا زمان‌بر است؛ رويكردي كه همزمان با توسعه فيبر نوري در شهرها و مناطق برخوردار، در برنامه فضايي كشور نيز با حركت از ماهواره‌هاي منفرد به سمت منظومه‌ها دنبال مي‌شود. بر همين اساس، سه ماهواره از منظومه ۲۴ فروندي «شهيد سليماني» آماده پرتاب شده‌اند و قرار است تا پايان سال در مدار قرار گيرند.
اينترنت ماهواره‌اي در سال‌هاي اخير به يكي از مهم‌ترين گزينه‌ها براي توسعه دسترسي ارتباطي در نقاطي تبديل شده كه ايجاد زيرساخت زميني در آنها دشوار، پرهزينه يا زمان‌بر است؛ با اين حال، وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات معتقد است اين فناوري قرار نيست جايگزين شبكه‌هاي زميني شود. سيدستار هاشمي در مراسم گراميداشت هفته جهاني فضا تأكيد كرد كه در شرايط برابر، اگر ارتباطي پايدار، پرسرعت و باكيفيت بر بستر فيبر نوري در دسترس باشد، شبكه سيار يا ماهواره‌اي انتخاب نخست نخواهد بود. به گفته هاشمي، توسعه ارتباطات فضايي بايد در كنار توسعه زيرساخت‌هاي زميني دنبال شود، نه در رقابت با آن. از نگاه وزير ارتباطات، كاربرد اصلي شبكه‌هاي ماهواره‌اي در مناطقي است كه امكان ايجاد ارتباط زميني با كيفيت مناسب وجود ندارد يا توسعه چنين زيرساختي به زمان زيادي نياز دارد. بر همين اساس، سياست ارتباطي كشور بايد تركيبي از توسعه فيبر نوري، شبكه‌هاي سيار و استفاده هدفمند از ظرفيت ماهواره‌ها باشد. اين اظهارات در شرايطي مطرح مي‌شود كه وزارت ارتباطات همزمان توسعه شبكه فيبر نوري را دنبال مي‌كند و تلاش دارد سهم شبكه ثابت در سبد مصرف اينترنت كشور افزايش پيدا كند. هاشمي با اشاره به وضعيت فعلي ترافيك اينترنت در ايران گفت سهم شبكه ثابت در مقايسه با شبكه سيار حدود ۲۵ به ۷۵ درصد است، در حالي كه اين نسبت در بسياري از كشورهاي دنيا معكوس است و بخش عمده ترافيك از طريق شبكه‌هاي ثابت مبتني بر فيبر نوري منتقل مي‌شود.
فيبر نوري در اولويت، ماهواره براي نقاط دورافتاده
وزير ارتباطات براي توضيح بهتر جايگاه ارتباطات ماهواره‌اي، آن را با تجربه شبكه‌هاي سيار مقايسه كرد. به گفته او، همانطور كه توسعه شبكه موبايل باعث حذف شبكه ثابت نشد، توسعه منظومه‌هاي ماهواره‌اي نيز به معناي حذف يا جايگزيني شبكه‌هاي زميني نخواهد بود. منطق اين رويكرد آن است كه در شرايطي كه فيبر نوري با كيفيت و پايداري مناسب در دسترس باشد، استفاده از زيرساخت زميني همچنان اولويت دارد. اما در مناطق صعب‌العبور، روستاهاي دورافتاده و نقاطي كه توسعه كابل و تجهيزات زميني هزينه‌بر يا زمان‌بر است، فناوري فضايي مي‌تواند بخشي از شكاف ارتباطي را پوشش دهد. هاشمي با اشاره به تكليف قانوني براي ايجاد پوشش ارتباطي در روستاهاي بالاي ۲۰ خانوار گفت توسعه ارتباطات زميني در برخي روستاهاي صعب‌العبور زمان‌بر است و به همين دليل بايد در كنار توسعه زيرساخت زميني، ظرفيت فضايي نيز مورد استفاده قرار گيرد. در همين چارچوب، رويكرد كشور از توسعه ماهواره‌هاي منفرد به سمت ايجاد منظومه‌هاي ماهواره‌اي تغيير كرده است. وزير ارتباطات اعلام كرد از منظومه ۲۴ فروندي «شهيد سليماني»، سه ماهواره آماده شده‌اند و قرار است اين سه ماهواره تا پايان سال در مدار قرار گيرند. به گفته او، دستاوردهاي مربوط به اين پروژه نيز در ايام دهه فجر رونمايي خواهد شد. اين تغيير رويكرد مي‌تواند از نظر فني اهميت قابل توجهي داشته باشد؛ چراكه منظومه‌هاي ماهواره‌اي به جاي اتكا به يك ماهواره، از مجموعه‌اي از ماهواره‌ها استفاده مي‌كنند كه با قرارگيري در مدارهاي مشخص، امكان پوشش گسترده‌تر و ارايه خدمات مستمرتر را فراهم مي‌كنند. به اين ترتيب، فضا مي‌تواند به بخشي از زنجيره ارتباطي كشور تبديل شود، بدون آنكه الزاماً جاي زيرساخت‌هاي زميني را بگيرد.
اقتصاد ۱.۸ تريليون دلاري فضا
هاشمي در بخش ديگري از سخنان خود تلاش كرد بحث توسعه فضايي را از زاويه اقتصادي بررسي كند. او با استناد به برآوردهاي مجمع جهاني اقتصاد و موسسه مك‌كنزي، اندازه اقتصاد فضايي را حدود ۱.۸ تريليون دلار تا سال ۲۰۳۵ عنوان كرد و گفت نرخ رشد سالانه اين صنعت در جهان حدود ۹ درصد برآورد مي‌شود؛ رقمي كه تقريباً دو برابر رشد اسمي اقتصاد جهاني است. از نگاه وزير ارتباطات، چنين ارقامي نشان مي‌دهد صنعت فضايي ديگر صرفاً يك حوزه علمي و فناورانه نيست، بلكه به يك بازار اقتصادي بزرگ تبديل شده است. بنابراين ايران نيز براي توسعه اين صنعت نمي‌تواند تنها بر توليد فناوري و ساخت تجهيزات تمركز كند و بايد همزمان به ايجاد بازار و تقاضا براي خدمات فضايي توجه داشته باشد. هاشمي تأكيد كرد سياست‌گذاري در اين حوزه بايد از توسعه صرف علم و فناوري به سمت نوآوري و تقاضامحوري حركت كند. به بيان ديگر، فناوري زماني مي‌تواند ارزش اقتصادي واقعي ايجاد كند كه در كنار متخصص و توسعه‌دهنده فناوري، بهره‌بردار نيز در فرآيند طراحي و توسعه حضور داشته باشد. اين رويكرد به معناي آن است كه پروژه‌هاي فضايي از ابتدا بر اساس نيازهاي مشخص دستگاه‌ها، صنايع و كاربران طراحي شوند. در چنين مدلي، به جاي آنكه ابتدا يك فناوري توليد شود و سپس براي آن كاربرد پيدا شود، مساله يا نياز مشخص در مركز قرار مي‌گيرد و فناوري براي پاسخ به آن توسعه پيدا مي‌كند.
ماهواره‌هاي سنجشي در خدمت آب، معدن و كاداستر
يكي از حوزه‌هايي كه مي‌تواند اين پيوند ميان فناوري و نياز واقعي را شكل دهد، ماهواره‌هاي سنجشي است. وزير ارتباطات با اشاره به ظرفيت اين ماهواره‌ها گفت داده‌هاي سنجش از دور مي‌توانند در مديريت زمين، پايش منابع و پيكره‌هاي آبي، اكتشاف معادن و اجراي طرح كاداستر مورد استفاده قرار گيرند. در همين زمينه، هاشمي به همكاري وزارت ارتباطات با وزارت صنعت، معدن و تجارت اشاره كرد و گفت استفاده از فناوري‌هاي فضايي در اكتشاف و بهره‌برداري معادن، نمونه‌اي از همكاري ميان بهره‌بردار و توسعه‌دهنده فناوري است؛ الگويي كه بايد در ساير حوزه‌ها نيز دنبال شود. كاربرد داده‌هاي ماهواره‌اي در مديريت منابع آب نيز اهميت ويژه‌اي دارد. پايش تغييرات پهنه‌هاي آبي، شناسايي روندهاي خشكسالي و كمك به مديريت منابع، از جمله حوزه‌هايي است كه اطلاعات ماهواره‌اي مي‌تواند در آن به تصميم‌گيري دقيق‌تر كمك كند. به اين ترتيب، نگاه اقتصادي به فضا تنها به درآمد حاصل از پرتاب ماهواره يا فروش تجهيزات محدود نمي‌شود. ارزش اصلي مي‌تواند در زنجيره‌اي شكل بگيرد كه از توليد داده آغاز مي‌شود و پس از پردازش، به اطلاعات قابل استفاده براي دولت، صنعت و كسب‌وكار تبديل مي‌شود.
از كودكي تا اقتصاد فضا
وزير ارتباطات همچنين بر ضرورت ايجاد علاقه و شناخت نسبت به فناوري فضايي از سنين پايين تأكيد كرد و به نقش آموزش و نهادهاي فرهنگي در شكل‌گيري نسل آينده متخصصان اين حوزه اشاره كرد.
انقلاب ماهواره‌برها براي كاهش هزينه‌ها
هاشمي در پايان به يكي از مهم‌ترين چالش‌هاي اقتصادي صنعت فضايي يعني هزينه پرتاب اشاره كرد. به گفته او، شعار امسال هفته جهاني فضا درباره تحول و انقلاب در حوزه ماهواره‌برها انتخاب شده و اين موضوع ارتباط مستقيمي با اقتصادي‌سازي صنعت فضا دارد. بخش قابل توجهي از هزينه ماموريت‌هاي فضايي به فرآيند پرتاب و ماهواره‌بر مربوط مي‌شود. از همين رو، در سطح جهان توسعه پرتابگرهايي كه قابليت استفاده مجدد دارند يا امكان قرار دادن چندين ماهواره در يك پرتاب را فراهم مي‌كنند، به يكي از مسيرهاي اصلي كاهش هزينه‌ها تبديل شده است. از نگاه وزير ارتباطات، اگر قرار باشد اقتصاد فضا در ايران نيز به يك فعاليت پايدار تبديل شود، كاهش هزينه‌هاي اين زنجيره اهميت اساسي دارد. توسعه منظومه‌هاي ماهواره‌اي، افزايش كاربرد داده‌هاي فضايي، گسترش مشاركت بخش خصوصي و حركت از پروژه‌هاي صرفاً فناورانه به سمت پروژه‌هاي تقاضامحور، همگي بخشي از همين مسير هستند. در نهايت، تصويري كه وزير ارتباطات از آينده ارتباطات و صنعت فضايي ارايه مي‌كند، نه حذف شبكه‌هاي زميني به نفع ماهواره، بلكه شكل‌گيري يك شبكه چندلايه است؛ فيبر نوري براي ارتباطات پرظرفيت و پايدار، شبكه سيار براي تحرك و دسترسي گسترده و ماهواره براي مناطقي كه زيرساخت زميني پاسخگوي نياز آنها نيست. در كنار اين ساختار ارتباطي، داده‌هاي سنجشي و خدمات فضاپايه نيز مي‌توانند به يكي از پايه‌هاي اقتصاد ديجيتال و مديريت منابع كشور تبديل شوند.
