بهار متفاوت براي اقتصاد ايران
توليد ناخالص داخلي ايران طي بهار امسال در شرايطي تحتتاثير فشارهاي منطقهاي ۱۰درصد افت كرد كه بخش كشاورزي ۲.۳درصد مثبت شد، اما بخش خدمات، صنعت و نفت با افت همراه بود.
توليد ناخالص داخلي ايران طي بهار امسال در شرايطي تحتتاثير فشارهاي منطقهاي ۱۰درصد افت كرد كه بخش كشاورزي ۲.۳درصد مثبت شد، اما بخش خدمات، صنعت و نفت با افت همراه بود.به گزارش ايسنا، گزارش حسابهاي ملي فصلي مركز آمار ايران از عملكرد اقتصاد در بهار ۱۴۰۵ نشان ميدهد توليد ناخالص داخلي كشور با احتساب نفت ۱۰.۱درصد و بدون احتساب نفت ۴.۶درصد كاهش يافته است؛ افتي كه همزمان با كاهش شديد فعاليت در صنايع و معادن، افت خدمات، كاهش سرمايهگذاري و سقوط صادرات ثبت شده است و بهطور قطع جنگ، تحريم و فشارهاي منطقهاي در كاهش سهم نفت و صنعت در رشد اقتصادي ايران موثر بوده است.براساس آخرين نتايج حسابهاي ملي فصلي مركز آمار ايران، محصول ناخالص داخلي كشور به قيمتهاي ثابت سال ۱۴۰۰ در سهماهه نخست سال ۱۴۰۵ با احتساب نفت به ۲۱ هزار و ۷۹۵ هزار ميليارد ريال رسيد. اين رقم در بهار ۱۴۰۴ معادل ۲۴ هزار و ۲۵۵ هزار ميليارد ريال بود. به اين ترتيب، توليد ناخالص داخلي با نفت در يك سال ۱۰.۱درصد كاهش يافته است.اقتصاد بدون نفت نيز از افت در امان نمانده است. GDP بدون نفت از ۱۸هزار و ۴۹ هزار ميليارد ريال در بهار ۱۴۰۴ به ۱۷ هزار و ۲۲۶ هزار ميليارد ريال در بهار ۱۴۰۵ كاهش يافته و رشد اقتصادي بدون نفت به منفي ۴.۶درصد رسيده است.
سه گروه اصلي اقتصاد چه وضعيتي داشتند؟
بررسي سمت توليد نشان ميدهد افت اقتصادي در همه بخشها يكسان نبوده است. در ميان سه گروه عمده اقتصاد، كشاورزي تنها گروهي است كه در بهار ۱۴۰۵ رشد مثبت داشته؛ در مقابل، صنايع و معادن با افت دو رقمي و خدمات با كاهش قابل توجه ارزش افزوده مواجه شدهاند.اين ارقام نشان ميدهد موتور اصلي افت اقتصاد در بهار امسال، تنها نفت نبوده است؛ زيرا حتي با كنار گذاشتن نفت، اقتصاد با كاهش ۴.۶درصدي مواجه شده و صنايع و معادن بدون نفت نيز رشد منفي ۵.۲درصدي داشتهاند.گروه صنايع و معادن با ثبت رشد منفي ۱۴.۷درصدي بيشترين كاهش را در ميان گروههاي عمده اقتصادي تجربه كرده است. بررسي زيرگروههاي اين بخش نيز از گستردگي افت حكايت دارد. به اين ترتيب، افت گروه صنايع و معادن تنها به نفت محدود نبوده و بخش صنعت، ساختمان، انرژي و معدن نيز همگي رشد منفي را ثبت كردهاند.
كشاورزي؛ تنها بخش با رشد مثبت
در نقطه مقابل، گروه كشاورزي در سهماهه نخست امسال ۲.۳درصد رشد داشته است. اين گروه شامل زراعت و باغداري، دامداري، جنگلداري و ماهيگيري است.با وجود رشد مثبت كشاورزي، وزن اين بخش در اقتصاد به اندازهاي نيست كه بتواند كاهش صنايع و معادن و افت خدمات را جبران كند. ضمن آنكه رشد واقعي توليد بايد از تغييرات قيمتها تفكيك شود.گروه خدمات نيز كه سهم قابل توجهي از فعاليت اقتصادي كشور را دربر ميگيرد، در بهار ۱۴۰۵ با كاهش ۴.۸درصدي ارزش افزوده مواجه شد. اين گروه طيف گستردهاي از فعاليتها شامل عمدهفروشي و خردهفروشي، حملونقل و انبارداري، اطلاعات و ارتباطات، خدمات مالي و بيمه، مستغلات، آموزش، سلامت و ساير خدمات عمومي و شخصي را شامل ميشود.با اين حال، عملكرد درون گروه خدمات يكسان نبوده است. بر اساس گزارشهاي منتشرشده از جزييات حسابهاي ملي، واسطهگري مالي رشد ۲درصدي داشته و ساير خدمات عمومي، اجتماعي و شخصي نيز در محدوده رشد مثبت قرار گرفتهاند.در روش هزينه، توليد ناخالص داخلي از اجزاي تقاضاي نهايي تشكيل ميشود. بررسي عملكرد اين اجزا در سهماهه نخست ۱۴۰۵ نشان ميدهد افت اقتصادي فقط از سمت توليد رخ نداده و اجزاي تقاضا نيز عمدتاً با كاهش مواجه بودهاند.اين ارقام نشان ميدهد هم مصرف داخلي و هم سرمايهگذاري كاهش يافتهاند و تجارت خارجي نيز با افت شديد مواجه شده است. در اين ميان، افت ۳۵.۷درصدي صادرات كالا و خدمات بزرگترين كاهش در ميان اجزاي اصلي تقاضاي نهايي بوده است.
سرمايهگذاري يكي از نقاط مهم گزارش
تشكيل سرمايه ثابت ناخالص در بهار ۱۴۰۵ با رشد منفي ۸.۴درصدي مواجه شده است. اين شاخص يكي از متغيرهاي مهم براي ارزيابي روند سرمايهگذاري و ظرفيت توليد آينده اقتصاد است. كاهش سرمايهگذاري در شرايطي رخ داده كه اقتصاد همزمان با افت توليد صنعتي، كاهش فعاليت ساختماني و محدوديتهاي تجاري مواجه بوده است. براساس جزييات منتشرشده، سرمايهگذاري در ماشينآلات نيز در اين فصل حدود ۹.۷درصد كاهش داشته است.در بخش خارجي اقتصاد، صادرات كالا و خدمات در بهار امسال ۳۵.۷درصد كاهش يافته، اين درحالي است كه در بهار ۱۴۰۴ نيز صادرات رشد منفي داشت. كاهش صادرات در كنار افت توليد نفت، كاهش فعاليت صنعتي و اختلال در تجارت خارجي، از مهمترين عواملي است كه بر عملكرد اقتصادي فصل نخست امسال اثر گذاشته است.واردات كالا و خدمات نيز در بهار ۱۴۰۵ با رشد منفي ۱۴.۸درصدي مواجه شده است. كاهش همزمان صادرات و واردات، تصويري از كوچكشدن حجم مبادلات خارجي در اين دوره ارايه ميكند.
فاصله ۲۱ درصدي ميان GDP با نفت و بدون نفت
مقايسه GDP با نفت و بدون نفت در بهار ۱۴۰۵ نكته مهم ديگري را آشكار ميكند. توليد ناخالص داخلي با نفت ۲۱هزار و ۷۹۵ هزار ميليارد ريال بوده، درحالي كه رقم بدون نفت ۱۷ هزار و ۲۲۶ هزار ميليارد ريال ثبت شده است.به بيان ساده، حدود ۴ هزار و ۵۶۹ هزار ميليارد ريال از GDP اين فصل مربوط به بخش نفتي بوده است؛ يعني معادل حدود ۲۱درصد از GDP با نفت در اين محاسبه قيمتي. اين اختلاف همچنين نشان ميدهد چرا افت توليد نفت اثر قابل توجهي بر نرخ رشد كل اقتصاد داشته است.
سري زماني رشد اقتصادي؛ از نوسانهاي دهه ۱۳۹۰ تا افت بهار ۱۴۰۵
بررسي سري زماني رشد اقتصادي ايران از سال ۱۳۹۱ نشاندهنده اقتصادي با نوسانهاي شديد و چندين دوره افت قابل توجه است. در اين دوره، شوكهاي تحريمي، افت درآمدهاي نفتي، ركود سالهاي ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸، همهگيري كرونا و سپس دورههاي رونق و ركود متفاوت، مسير رشد فصلي اقتصاد را تغيير دادهاند.دادههاي تاريخي منتشرشده درباره سري زماني رشد GDP نيز نشان ميدهد رشد فصلي در دهه ۱۳۹۰ بارها ميان محدودههاي مثبت و منفي جابهجا شده است و دورههاي افت در سالهاي ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ يكي از مهمترين نقاط اين مسير بودهاند.
