چهار تعهد براي تقويت تابآوري كسبوكارها
معاون وزير ارتباطات با تاكيد بر اينكه تصميم كسبوكارها در شرايط جنگي نبايد صرفا در دوگانه «ماندن يا رفتن» خلاصه شود، گفت: ماندن در مسووليت، به معناي حفظ انسان، اعتماد و قابليت خلق ارزش است و براي تحقق آن بايد امكان تصميمگيري، انتخاب و تداوم فعاليت را براي كسبوكارها فراهم كرد.
معاون وزير ارتباطات با تاكيد بر اينكه تصميم كسبوكارها در شرايط جنگي نبايد صرفا در دوگانه «ماندن يا رفتن» خلاصه شود، گفت: ماندن در مسووليت، به معناي حفظ انسان، اعتماد و قابليت خلق ارزش است و براي تحقق آن بايد امكان تصميمگيري، انتخاب و تداوم فعاليت را براي كسبوكارها فراهم كرد. به گزارش ايسنا، احسان چيتساز، معاون سياستگذاري و برنامهريزي توسعه فاوا و اقتصاد ديجيتال وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات، در پنل «ماندن يا رفتن؛ تصميمهايي كه جنگ براي كسبوكارها رقم زد» كه در استيج نمايشگاه اينوتكس ۲۰۲۶ برگزار شد، با اشاره به آثار جنگ بر كسبوكارها اظهار كرد: جنگ هميشه نخستين ضربه خود را به خانه و كارخانه وارد نميكند، بلكه گاهي پيش از آن، سيستم عصبي سازمان، اعتماد كاركنان، جريان اطلاعات و توان تصميمگيري مديران را تحت تاثير قرار ميدهد. وي افزود: در چنين شرايطي، دو گزينه ظاهرا پيش روي كسبوكارها قرار دارد؛ ماندن يا رفتن، اما پرسش حرفهايتر اين است كه در شرايط بحران چه چيزي بايد از خطر دور شود و چه چيزي بايد حفظ شود تا امكان تصميمگيري براي آينده باقي بماند.
ماندن و رفتن، تصميمهايي بدون قضاوت
معاون سياستگذاري و برنامهريزي توسعه فاوا و اقتصاد ديجيتال وزارت ارتباطات با تاكيد بر ضرورت پرهيز از قضاوت درباره انتخاب افراد و كسبوكارها در شرايط بحراني گفت: برخي افراد براي حفظ جان و خانواده خود از محيط خطر دور شدند، برخي به دليل احساس مسووليت ماندند و برخي نيز اساسا امكان رفتن نداشتند و هيچيك از اين انتخابها نبايد بهسادگي مورد قضاوت قرار گيرد. چيتساز ادامه داد: ماندن زماني فضيلت است كه حق انتخاب وجود داشته باشد و رفتن براي حفظ جان يا تداوم يك كسبوكار نيز ميتواند تصميمي كاملا مسوولانه باشد. وي با اشاره به نظريه «خروج، صدا و وفاداري» آلبرت هيرشمن توضيح داد: در مواجهه با نااطمينانيهاي محيطي، دو واكنش اصلي خروج از وضعيت موجود يا تلاش براي اصلاح آن از درون است و وفاداري زماني ميتواند مفيد باشد كه به «صدا» و امكان اثرگذاري فرصت داده شود.
تمركز تصميمگيري نبايد به فرسايش سازمان منجر شود
معاون وزير ارتباطات با اشاره به آثار روانشناختي و مديريتي بحران بر سازمانها تصريح كرد: در شرايط تهديد شديد، ميدان توجه كوچكتر، جريان اطلاعات محدودتر و قدرت تصميمگيري متمركزتر ميشود و مديران ممكن است به پاسخهايي پناه ببرند كه پيشتر براي آنها آشنا بوده است، حتي اگر محيط كاملا تغيير كرده باشد. وي افزود: تمركز فرماندهي در ساعات نخست بحران ممكن است ضروري باشد، اما اگر براي ماهها ادامه پيدا كند، سازمان را از اطلاعات، ابتكار و صداي مخالف محروم ميكند؛ بنابراين تصميمي كه براي عبور از بحران گرفته ميشود نبايد بدون بازبيني به تصميمي بلندمدت تبديل شود. چيتساز همچنين با اشاره به مفهوم «اختيار واقعي» گفت: در شرايطي كه سطح عدماطمينان بالاست و تصميمها برگشتناپذيرند، حفظ امكان انتخاب خود داراي ارزش اقتصادي است. به گفته وي، تعليق يك سرمايهگذاري بزرگ، انتقال موقت بخشي از عمليات، ورود آزمايشي به يك بازار جديد يا نگهداري نسخه پشتيبان از دادهها، به معناي انفعال نيست، بلكه خريدن فرصت براي اتخاذ تصميم بهتر است.
تابآوري، محصول شبكه است
معاون سياستگذاري و برنامهريزي توسعه فاوا و اقتصاد ديجيتال وزارت ارتباطات با اشاره به تجربه كسبوكارها در دوره بحران اظهار كرد: كسبوكارها الزاما ميان رفتن و ماندن يكي را انتخاب نكردند، بلكه اجزاي مختلف سازمان خود را دوباره چيدند. وي تاكيد كرد: «قهرمانبازي» مدل كسبوكار نيست و تابآوري محصول شبكه است. چيتساز با اشاره به پژوهش بانك جهاني درباره بنگاهها در ۸۹ كشور افزود: جنگ معمولا موجب كاهش فروش و توليد بنگاهها ميشود و بنگاههاي باقيمانده براي كنترل هزينهها، از خريد مواد اوليه و هزينه نيروي انساني ميكاهند و در برخي موارد حتي نيروي ماهر خود را از دست ميدهند. وي ادامه داد: ممكن است سود بنگاههاي باقيمانده در صورتهاي مالي كاهش چشمگيري نداشته باشد، اما ظرفيت توليد، مهارت و آينده آنها كوچك شده باشد؛ بنابراين ترازنامهاي كه با حذف توانمندي متعادل شده، لزوما نشانه سلامت كسبوكار نيست.
ماندن در مسووليت، نه ماندن در يك نقطه
معاون وزير ارتباطات با بيان اينكه تعريف ماندن بايد از «حضور فيزيكي در يك نقطه» فراتر رود، گفت: ماندن، ماندن در يك نقطه مشخص نيست، بلكه ماندن در مسووليت است و به معناي حفظ سه سرمايه اصلي شامل انسان، اعتماد و قابليت خلق ارزش است. وي افزود: ممكن است براي حفظ اين سه سرمايه، كاركنان را از منطقه خطر دور كنيم، دادهها را در چند نقطه نگهداري كنيم، بخشي از عمليات را منتقل كنيم، بازار تازهاي در خارج از منطقه ايجاد كنيم يا يك سرمايهگذاري بزرگ را بهطور موقت متوقف كنيم؛ هيچيك از اين اقدامات الزاما به معناي ترك كسبوكار نيست. چيتساز تصريح كرد: گاهي براي اينكه كسبوكار بماند، بايد بخشي از آن را جابهجا كرد و «ماندن يعني ريشه داشتن، نه زنجير شدن».
چهار تعهد براي تقويت تابآوري كسبوكارها
معاون سياستگذاري و برنامهريزي توسعه فاوا و اقتصاد ديجيتال وزارت ارتباطات در ادامه، چهار تعهد را براي ايجاد شرايط مناسبتر براي تداوم فعاليت كسبوكارها در شرايط بحراني ضروري دانست. وي نخستين تعهد را «جان پيش از جريان» عنوان كرد و گفت: هيچ برنامه تداوم كسبوكاري كه كاركنان را براي حضور در محل كار به خطر بيندازد، واقعا برنامه تداوم نيست. چيتساز افزود: تعريف مسير تماس امن، تعيين جانشين مدير، مشخصكردن تكليف حقوق و مرخصي و حمايت از خانواده كاركنان، هزينه اضافي نيست، بلكه زيرساخت اعتماد است. وي مرحلهايكردن تصميمها را دومين تعهد دانست و توضيح داد: در ۷۲ ساعت نخست بايد جان، نقدينگي، داده و ارتباط حفظ شود؛ در ۳۰ روز، عمليات و مسيرهاي جايگزين تثبيت شود و در ۹۰ روز، بازار، تيم، فناوري و جغرافياي فعاليت بازطراحي شود. به گفته چيتساز، هر تصميم اضطراري بايد داراي تاريخ بازبيني و تاريخ انقضا باشد تا راهكارهاي موقت به تصميمهاي دايمي و فرسايشي تبديل نشوند. وي سومين تعهد را پاياندادن به «توهم تابآوري انفرادي» عنوان كرد و گفت: هيچ بنگاهي بهتنهايي نميتواند برق، اينترنت، پرداخت، حملونقل و امنيت زنجيره تامين خود را تضمين كند. معاون وزير ارتباطات افزود: تشكلهاي كسبوكار بايد فهرست تامينكنندگان جايگزين، ظرفيتهاي قابل اشتراك، كانال ارتباط اضطراري و حافظه مستند رخدادها را ايجاد كنند تا تابآوري از سطح بنگاه به سطح شبكه ارتقا پيدا كند.
كاهش ريسك ماندن، مسووليت سياستگذار است
چيتساز چهارمين تعهد را پذيرش اين واقعيت دانست كه ماندن يك قرارداد دوسويه است و گفت: نميتوان از كارآفرين خواست بماند، اما همه هزينههاي نااطميناني، قطعي و تغييرات ناگهاني را از او انتظار داشت. وي تاكيد كرد: اگر سياستگذار ماندن كسبوكار را ميخواهد، بايد ريسك ماندن را كاهش دهد و براي اين منظور به صلح و تنشزدايي، اينترنت و انرژي قابل اتكا، پرداخت پايدار، اطلاعات معتبر، مقررات قابل پيشبيني، اعتبار اضطراري و سازوكار منصفانه جبران خسارت نياز است. معاون سياستگذاري و برنامهريزي توسعه فاوا و اقتصاد ديجيتال وزارت ارتباطات افزود: با توصيه اخلاقي نميتوان سرمايه و استعداد را نگه داشت، بلكه بايد امكان ماندن را ايجاد كرد.
پيشنهاد تهيه برنامه يكصفحهاي
تداوم كسبوكار
وي در ادامه پيشنهاد كرد: هر يك از كسبوكارها در كوتاهترين زمان، يك برنامه يكصفحهاي تداوم فعاليت تهيه كنند و در آن افراد حياتي سازمان، جانشين تصميمگير، ميزان نقدينگي قابل دسترس، محل نگهداري دادهها و مسيرهاي جايگزين در صورت قطع همزمان برق، اينترنت و پرداخت مشخص شود. چيتساز بر ضرورت برگزاري مانور واقعي براي آزمودن اين برنامهها نيز تاكيد كرد و گفت: پس از اجراي مانور بايد دستكم يك نقطه شكست از زنجيره فعاليت حذف شود و نتيجه اقدامات با چهار شاخص شامل زمان بازيابي خدمت، استمرار پرداخت حقوق، دسترسي به داده و توان پاسخگويي به مشتري سنجيده شود.
معاون وزير ارتباطات در جمعبندي سخنان خود با بازگشت به مثال مديري كه در ابتداي سخنانش مطرح كرده بود، گفت: ممكن است يك مدير در شرايط بحراني نتواند درباره پنج سال آينده تصميم بگيرد، اما ميتواند تصميم بگيرد كه هيچكس براي آمدن به محل كار جان خود را به خطر نيندازد، در چند روز آينده نقدينگي، داده و ارتباط حفظ شود و ۳۰ روز بعد، تصميمها با استفاده از اطلاعات تازه مورد بازبيني قرار گيرد.
وي تصريح كرد: چنين مديري جنگ را متوقف نكرده است، اما چيزي را كه جنگ قصد داشت از او بگيرد، پس گرفته است؛ «توان تصميمگرفتن». چيتساز در پايان تاكيد كرد: پاسخ به پرسش «ماندن يا رفتن» اين نيست كه همه بايد بمانند، بلكه بايد شرايطي ايجاد شود كه ماندن براي كساني كه آن را انتخاب ميكنند، عقلاني، ايمن و باكرامت باشد و اگر فردي يا بخشي از يك شركت نيز از محيط خارج شد، پل ارتباط آن با دانش، بازار، سرمايه و آينده ايران از بين نرود. وي خاطرنشان كرد: هدف از ماندن صرفا تحمل بيشتر نيست، بلكه بايد امكان زندگي، كار و انتخاب بيشتر شود؛ ماندن يعني ريشه داشتن، نه زنجير شدن و ساختن يعني تبديل اضطراب به اختيار.
