اصلاح قيمت بنزين لازم است، اما نه در هر شرايطي
يك اقتصاددان با تاكيد بر اينكه اصلاح قيمت بنزين ممكن است در بلندمدت ضروري باشد، گفت: اجراي اين سياست به زمان و شرايط اقتصادي كشور بستگي دارد و در شرايطي كه مردم با تورم، كاهش قدرت خريد و فشارهاي ناشي از جنگ مواجهاند، افزايش قيمت بنزين ميتواند پيامدهاي اجتماعي و اقتصادي به همراه داشته باشد.
يك اقتصاددان با تاكيد بر اينكه اصلاح قيمت بنزين ممكن است در بلندمدت ضروري باشد، گفت: اجراي اين سياست به زمان و شرايط اقتصادي كشور بستگي دارد و در شرايطي كه مردم با تورم، كاهش قدرت خريد و فشارهاي ناشي از جنگ مواجهاند، افزايش قيمت بنزين ميتواند پيامدهاي اجتماعي و اقتصادي به همراه داشته باشد. مرز ميان «سياست اضطراري» و «سياستي كه خودش بحران اقتصادي جديد ايجاد ميكند» كجاست؟ اين پرسشي است كه در شرايط جنگي و در حالي كه خانوارها همزمان با تورم، كاهش قدرت خريد و افزايش هزينههاي زندگي مواجهاند، درباره سياست بنزيني دولت اهميت بيشتري پيدا ميكند. در همين زمينه، آلبرت بغزيان - اقتصاددان و استاد دانشگاه تهران - در گفتوگو با ايسنا، با انتقاد از زمان و شيوه مطرحشدن افزايش قيمت بنزين، معتقد است اگر قرار است قيمت اين حامل انرژي اصلاح شود، اين اقدام بايد در شرايط باثباتتر و با يك سياست قابل پيشبيني انجام شود، نه در شرايطي كه اقتصاد و خانوارها با مجموعهاي از فشارهاي همزمان مواجهاند.
بغزيان با اشاره به تجربه افزايش قيمت بنزين در سالهاي گذشته اظهار كرد: افزايش قيمت بنزين پيش از اين نيز در زمان مناسبي انجام نشده و تجربه آن نشان داده كه انتخاب زمان نامناسب ميتواند پيامدهاي اجتماعي و اقتصادي به همراه داشته باشد. وي با اشاره به شرايط فعلي گفت: اكنون نيز كه دوباره بحث تغيير قيمت بنزين مطرح شده، نبايد صرفاً به دليل مشكلات موجود، هزينه سياستگذاريهاي گذشته را بر دوش مردم گذاشت. اين اقتصاددان با بيان اينكه مشكلات مربوط به مصرف بنزين و قاچاق را بايد از يكديگر تفكيك كرد، گفت: اگر مساله مصرف بالاي بنزين است، ميتوان از ابزارهايي مانند سهميهبندي براي مديريت مصرف استفاده كرد؛ اما اگر مساله قاچاق است، بايد با قاچاق مقابله شود. بغزيان درباره قاچاق بنزين گفت: اگر دولت معتقد است بنزين قاچاق ميشود، بايد جلوي قاچاق را بگيرد، نه اينكه براي حل مساله قاچاق، قيمت بنزين را براي مردم افزايش دهد. وي با اشاره به گستردگي قاچاق سوخت اظهار كرد: قاچاق بنزين در مقياس گسترده نميتواند صرفاً با ابزارهايي مانند حمل مقدار كمي سوخت در ظروف انجام شود و اگر قاچاق گسترده وجود دارد، بايد سازمانيافته باشد. در چنين شرايطي بايد بررسي شود كه اين سوخت چگونه از مبادي مختلف خارج ميشود و چرا با وجود نظارتها امكان قاچاق وجود دارد. بغزيان تأكيد كرد: اگر دولت مشكل را قاچاق ميداند، بايد با قاچاقچي برخورد كند و نميتوان هر بار براي حل اين مساله، هزينه بيشتري بر مصرفكننده تحميل كرد. اين مشكل مردم نيست كه الان بنزين قاچاق ميشود؛ اين وضعيت نتيجه تغييرات نرخ ارز و اختلاف قيمت بنزين در ايران با كشورهاي همسايه است. اين اقتصاددان با اشاره به اختلاف قيمت بنزين در ايران و كشورهاي همسايه گفت: پايينتر بودن قيمت بنزين در ايران، در مقايسه با كشورهاي همجوار، انگيزه قاچاق را افزايش ميدهد؛ با اين حال، راهحل اين مساله نبايد صرفاً افزايش قيمت براي مصرفكننده باشد. اين اقتصاددان در ادامه با اشاره به استدلالهاي مربوط به مصرف بالاي بنزين گفت: اگر مساله مصرف بالاست، ميتوان از سياستهايي مانند سهميهبندي استفاده كرد تا مصرف مديريت شود و افراد به سمت استفاده بيشتر از حملونقل عمومي سوق پيدا كنند.اما نميتوان با افزايش قيمت، صرفا مصرفكننده را تنبيه كرد. بغزيان با اشاره به شرايط اقتصادي كشور گفت: در شرايطي كه هزينههاي دولت به دليل جنگ افزايش پيدا كرده، درآمدها با مشكل مواجه شده، تورم وجود دارد و مردم نيز تحت فشار هستند، منطقي نيست فشار جديدي از طريق افزايش قيمت بنزين به خانوارها وارد شود. اگر مشكل قاچاق است، بايد قاچاق را متوقف كرد. بغزيان در ادامه نسبت به آثار تورمي افزايش قيمت بنزين هشدار داد و گفت: افزايش قيمت بنزين ميتواند خود را در هزينههاي حملونقل نشان دهد و از اين مسير بر قيمت ساير كالاها و خدمات نيز اثر بگذارد. وي با اشاره به حملونقل شهري و بينشهري اظهار كرد: افزايش هزينه سوخت ميتواند به سرعت در هزينههاي حملونقل خود را نشان دهد. حتي پيش از اجراي افزايش قيمت، مطرح شدن مداوم اين موضوع ميتواند بر انتظارات مردم و فعالان اقتصادي اثر بگذارد. بغزيان با اشاره به اثر رواني و انتظاري بحث افزايش قيمت بنزين گفت: وقتي دولت اعلام ميكند كه در حال بررسي افزايش قيمت است، برخي افراد ممكن است پيش از اجراي تصميم، قيمت كالاها و خدمات خود را افزايش دهند. اگر افزايش قيمت بنزين در نهايت اجرا نشود، ممكن است افزايشهاي قبلي همچنان در قيمتها باقي بماند. بغزيان همچنين به تعدد اظهارنظرهاي مسوولان درباره قيمت بنزين اشاره كرد و گفت: يك مقام دولتي ميگويد تا پايان سال برنامهاي براي افزايش قيمت وجود ندارد، مقام ديگري از بررسي سناريوها صحبت ميكند و رييسجمهور نيز از افزايش محدود قيمت سخن ميگويد. اين پراكندگي در اظهارنظرها ميتواند انتظاراتي در جامعه ايجاد كند و خود به افزايش قيمتها دامن بزند. بغزيان با اشاره به شرايط اقتصادي و معيشتي كشور گفت: مردم در شرايط فعلي با مسائل مختلفي از جمله هزينههاي ناشي از جنگ، كاهش قدرت خريد و افزايش قيمتها مواجهاند. وقتي اقتصاد با اين حجم از مشكلات مواجه است، دولت بايد دقت كند كه با يك تصميم جديد، دغدغه ديگري به مردم اضافه نكند. اين اقتصاددان گفت: اگر قرار باشد قيمت بنزين اصلاح شود، بهتر است اين كار در زماني انجام شود كه شرايط اقتصادي باثباتتر شده باشد و مردم نيز با اين حجم از مشكلات و فشارهاي اقتصادي مواجه نباشند. بغزيان درباره شيوه اصلاح قيمت بنزين نيز گفت: اين موضوع كه قيمت يكباره افزايش پيدا كند يا به شكل تدريجي تغيير كند، به نحوه سياستگذاري بستگي دارد و برخي سياستگذاران به «شوكدرماني» اعتقاد دارند. در سياست شوكدرماني، قيمت يك كالا در يك مرحله با افزايش قابل توجه مواجه ميشود تا مصرف يا رفتار اقتصادي مردم سريعتر تغيير كند؛ اما اين شيوه ميتواند شوك قيمتي ايجاد كند. اين اقتصاددان در مقابل بر اهميت قابل پيشبيني بودن سياست قيمتگذاري تاكيد كرد و گفت: اگر قرار باشد قيمت بنزين افزايش پيدا كند، ميتوان از قبل اعلام كرد كه مثلاً در يك زمان مشخص و به ميزان مشخصي افزايش پيدا خواهد كرد تا مردم و فعالان اقتصادي بتوانند خود را با آن تطبيق دهند. بغزيان با اشاره به تجربههاي گذشته اظهار كرد: قابل پيشبيني بودن قيمت و سياست دولت، خود يك نوع سياستگذاري است؛ اما مشكل اينجاست كه گاهي دولتها به تصميمات دولت قبلي پايبند نميمانند و سياستهاي قبلي كنار گذاشته ميشود. در چنين شرايطي، مردم و فعالان اقتصادي نميدانند بايد انتظار چه تصميمي را داشته باشند و همين عدم قطعيت ميتواند به اقتصاد آسيب بزند. بغزيان در جمعبندي ديدگاه خود درباره قيمت بنزين گفت: اصلاح قيمت بنزين ممكن است در بلندمدت لازم باشد، اما زمان و بازه اجراي آن اهميت زيادي دارد. در شرايطي كه كشور با مجموعهاي از مشكلات و هزينههاي ناشي از جنگ مواجه است، اضافه كردن افزايش قيمت بنزين به اين فشارها، تصميم مناسبي نيست. اين اقتصاددان گفت: اگر شرايط اقتصادي كشور به ثبات رسيد و مشكلات و فشارهاي فعلي كاهش پيدا كرد، ميتوان درباره اصلاح قيمت بنزين تصميم گرفت؛ اما در شرايط فعلي، افزايش قيمت بنزين نبايد به عنوان راهحل مشكلات موجود بر دوش مردم گذاشته شود.
