سهم هوش مصنوعي، انرژي و صادرات از كارنامه ۱۴۰۴
عملكرد معاونت علمي، فناوري و اقتصاد دانشبنيان رياستجمهوري در سال ۱۴۰۴ در حالي در قالب اجراي شش ماموريت اصلي منتشر شده كه بخش قابلتوجهي از اين گزارش به توسعه فناوريهاي راهبردي، هوش مصنوعي، حمايت از شركتهاي دانشبنيان و گسترش تعاملات بينالمللي اختصاص دارد.
عملكرد معاونت علمي، فناوري و اقتصاد دانشبنيان رياستجمهوري در سال ۱۴۰۴ در حالي در قالب اجراي شش ماموريت اصلي منتشر شده كه بخش قابلتوجهي از اين گزارش به توسعه فناوريهاي راهبردي، هوش مصنوعي، حمايت از شركتهاي دانشبنيان و گسترش تعاملات بينالمللي اختصاص دارد. بر اساس اين گزارش، راهاندازي مركز ملي زيرساخت پردازش سريع با ظرفيت عملياتي ۹۰ پتافلاپس در فاز نخست، اجراي پنج پروژه ملي مشترك ميان دانشگاه و صنعت در حوزه هوش مصنوعي، ايجاد سامانه ملي ارزيابي الگوريتمها و توسعه پايگاههاي داده بومي از جمله اقدامات انجامشده در اين حوزه بوده است. در كنار اين اقدامات، توسعه فناوري در بخشهايي مانند هوافضا، حملونقل، انرژي، معدن و صنايع دفاعي نيز در دستور كار قرار گرفته و براي نمونه، هدف كاهش ۷۰ درصدي تلفات شبكه برق و ساخت داخل دامپتراك ۱۵۰ تني در گزارش مطرح شده است. در بخش بينالملل نيز ۲۵۰ ميليارد تومان كمك بلاعوض و ۹۲ ميليارد تومان تسهيلات براي توسعه صادرات دانشبنيان اختصاص يافته است. با اين حال، گزارش بيش از آنكه ميزان اثربخشي پروژهها را نشان دهد، بر تعداد اقدامات و پروژههاي اجراشده تمركز دارد و براي ارزيابي دقيقتر عملكرد معاونت علمي، اطلاعات بيشتري درباره هزينهها، ميزان پيشرفت، بهرهبرداري و خروجي واقعي اين طرحها مورد نياز است. گزارش عملكرد معاونت علمي در سال ۱۴۰۴، از اجراي ۶ ماموريت اصلي در حوزههاي مرجعيت علمي، فناوريهاي راهبردي، توسعه كسبوكارهاي دانشبنيان، زنجيره ارزش بخشهاي اولويتدار، تعاملات بينالمللي و هوشمندسازي سياستگذاري خبر ميدهد؛ گزارشي كه در آن از مشاركت ۴ هزار و ۱۰۰ استاد دانشگاه در چالشهاي علمي، حضور ۸ هزار نفر در المپيك فناوري ۲۰۲۵، رشد ۶۰ درصدي فروش شركتهاي دانشبنيان و پرداخت ۲۵۰ ميليارد تومان كمك بلاعوض براي توسعه صادرات دانشبنيانها توضيح داده شده است. بر اساس اين گزارش، يكي از اقدامات انجامشده در اين حوزه، راهاندازي مركز ملي زيرساخت پردازش سريع با ظرفيت عملياتي ۹۰ پتافلاپس در فاز اول بوده است. اين اقدام در صدر فهرست اقدامات معاونت علمي در حوزه زيرساختهاي هوش مصنوعي قرار گرفته است. در كنار توسعه زيرساخت پردازشي، معاونت علمي از راهاندازي پنج پروژه ملي مشترك بين دانشگاه و صنعت براي كاربرد هوش مصنوعي خبر داده است. اين پروژهها بخشي از برنامه گزارششده براي توسعه كاربردهاي هوش مصنوعي در كشور هستند.
سكوي ملي هوش مصنوعي متنباز
بخش ديگري از اقدامات گزارششده به حكمراني هوش مصنوعي مربوط است. معاونت علمي در اين گزارش از ايجاد سامانه ملي ارزيابي الگوريتمها و تشكيل مركز ملي ثبت و پايش مدلهاي هوش مصنوعي خبر داده است. در كنار توسعه ظرفيت پردازش و اجراي پروژههاي كاربردي، ايجاد سازوكارهايي براي ارزيابي الگوريتمها و ثبت و پايش مدلهاي هوش مصنوعي نيز در فهرست اقدامات اين معاونت قرار گرفته است. در بخش ديگري از اين محور، گزارش از ايجاد پايگاههاي داده بومي خبر داده است. اين پايگاهها شامل پايگاه داده سلامت، پايگاه داده كشاورزي هوشمند و پايگاه داده زبان فارسي هستند. از ديگر پروژههاي اين بخش، توسعه پروژه «سكوي ملي هوش مصنوعي متنباز» با همكاري دانشگاه صنعتي شريف است. اين پروژه در گزارش به عنوان يكي از اقدامات مشخص معاونت علمي در حوزه توسعه زيرساختها و كاربردهاي هوش مصنوعي آمده است و در كنار مركز ملي زيرساخت پردازش سريع، پروژههاي مشترك دانشگاه و صنعت و ايجاد پايگاههاي داده بومي قرار گرفته. در بخش سختافزار نيز گزارش از بوميسازي سختافزارهاي پردازشي بهمنظور تكميل زنجيره ارزش فناوري با مشاركت چهار شركت دانشبنيان خبر ميدهد. اين اقدام در ادامه برنامههاي مربوط به توسعه زيرساخت هوش مصنوعي قرار گرفته و در گزارش به عنوان بخشي از تلاش براي تكميل زنجيره ارزش اين فناوري معرفي شده است. البته گزارش فعلي بيشتر نشاندهنده تعداد و عنوان پروژههاي معاونت علمي در حوزه هوش مصنوعي است تا ميزان اثربخشي و نتيجه آنها و براي ارزيابي عملكرد اين معاونت، دادههاي دقيقتري درباره هزينه، پيشرفت، بهرهبرداري و خروجي هر يك از اين اقدامات مورد نياز است.
هدفگذاري
براي كاهش ۷۰ درصدي تلفات شبكه
در حوزه هوافضا، گزارش از توسعه پروژههاي ماهوارهاي، طراحي و ساخت ماهوارهها و حمايت از شركتهاي دانشبنيان فعال در اين حوزه خبر ميدهد. همچنين پروژههايي براي توسعه زيرساختهاي فضايي، ارتباطات ماهوارهاي و توسعه فناوريهاي مرتبط با ماهواره در گزارش ثبت شده است. در حوزه حملونقل نيز پروژههايي مانند توليد ناوگان ريلي، توسعه سامانههاي نظارت و مديريت ترافيك و طراحي و ساخت تجهيزات مرتبط با حملونقل ريلي اجرا شده است. گزارش همچنين به طراحي و ساخت سامانه راداري اشاره كرده است. در بخش دفاعي، گزارش توسعه قابليتهاي راهبردي و پاسخ به نيازهاي نيروهاي مسلح را يكي از محورهاي اين ماموريت عنوان كرده و از توسعه سامانههاي شناسايي و مقابله با تهديدها، سامانههاي ارتباطي و برخي فناوريهاي پيشرفته دفاعي خبر داده است. در حوزه انرژي، گزارش از طرحهايي براي توسعه فناوريهاي مرتبط با انرژي پاك، كاهش مصرف و افزايش بهرهوري خبر ميدهد. يكي از اعداد درجشده در گزارش، هدف كاهش ۷۰ درصدي تلفات شبكه نسبت به شرايط فعلي با استفاده از فناوري است. طبق اين گزارش، در حوزه معدن نيز گزارش از توسعه فناوريهاي مورد نياز صنايع معدني، هوشمندسازي فرآيندهاي معدني و اجراي پروژههاي فناورانه خبر ميدهد. يكي از پروژههاي معرفيشده، ساخت داخل و بهرهبرداري از دستگاه دامپتراك معدني با ظرفيت حمل ۱۵۰ تن است كه در گزارش به عنوان يكي از اقدامات فناورانه حوزه معدن معرفي شده است.
۹۲ ميليارد تومان تسهيلات براي صادرات
ماموريت ديگر گزارش به «ارتقاي تعاملات بينالمللي علم، فناوري و نوآوري» اختصاص دارد. در اين بخش، توسعه زيرساختهاي حقوقي و نهادي همكاريهاي بينالمللي، جذب متخصصان و نخبگان ايراني خارج از كشور، توسعه صادرات محصولات دانشبنيان و حضور در بازارهاي جهاني دنبال شده است. گزارش از توسعه شبكه تعاملات با متخصصان و نخبگان ايراني خارج از كشور خبر ميدهد. در اين زمينه، پلتفرم «كانكت» براي ايجاد ارتباط ميان متخصصان و فناوران ايراني خارج از كشور با مراكز علمي، پژوهشي و فناورانه داخل كشور مورد استفاده قرار گرفته است. در گزارش آمده است كه از طريق اين پلتفرم، زمينه همكاري براي ۲۸۸ متخصص و فناور ايراني مقيم خارج از كشور فراهم شده است. همچنين ۶۶ پرونده همكاري براي متخصصان و كارآفرينان بينالمللي در اين سازوكار مطرح شده است. طبق گزارش، براي توسعه صادرات دانشبنيانها ۲۵۰ ميليارد تومان كمك بلاعوض و ۹۲ ميليارد تومان تسهيلات اختصاص داده شده است. اين حمايتها در قالب برنامههاي مختلفي از جمله برگزاري كمپهاي بينالمللي، توسعه خانههاي نوآوري و فناوري در خارج از كشور و برگزاري رويدادهاي معرفي فرصتهاي صادراتي ارايه شده است. از ديگر اقدامات اين بخش، ايجاد «خانه نوآوري و فناوري ايران» در چين و توسعه زيرساختهاي صادراتي در كشورهاي هدف عنوان شده است. بخش ديگر اين گزارش درباره موضوع هوشمندسازي سياستگذاري و تنظيمگري اقتصاد دانشبنيان است. گزارش در اين بخش از اقدامات مرتبط با قانون جهش توليد دانشبنيان، تقويت سازوكارهاي سياستگذاري، بهبود محيط كسبوكار و ايجاد سازوكارهاي حمايتي براي شركتهاي دانشبنيان سخن ميگويد. يكي از اقدامات گزارششده، فعالسازي سازوكارهاي تصميمسازي و نظارت عالي در حوزه اقتصاد دانشبنيان و همچنين تكميل چارچوب قانوني و عملياتيسازي ابزارهاي سياستي است. گزارش همچنين از اصلاح زيرساختهاي تامين مالي، اصلاح آييننامهها و مقررات و ايجاد سازوكارهاي جديد براي كاهش ريسك و تسهيل دسترسي شركتهاي دانشبنيان به منابع مالي خبر ميدهد. در بخش مالي نيز گزارش از عرضه اوليه سهام شركتهاي دانشبنيان، انتشار اوراق و استفاده از ظرفيت بازار سرمايه براي تامين مالي شركتهاي دانشبنيان خبر ميدهد. بر اساس گزارش، اين رويداد با مشاركت سازمان توسعه همكاريهاي علمي و فناورانه بينالمللي و با حضور مراكز علمي و پژوهشي كشورهاي عضو برگزار شده و موضوعاتي مانند توسعه زيرساختهاي پژوهشي، ارتباطات تحقيقاتي و ايجاد شبكههاي بينالمللي علمي در آن مورد توجه قرار گرفته است.
