قرباني خاموش جنگ
برآوردها از خسارتهاي زيستمحيطي جنگهاي اخير، تصويري نگرانكننده از هزينههاي پنهان درگيريها ارايه ميدهد؛ از تحميل حدود ۵ ميليون تن گاز گلخانهاي و تخريب ۸۴۵۰ هكتار جنگل و مرتع گرفته تا توليد نزديك به ۱۰ ميليون تن نخاله ساختماني و بيش از ۲۰ همت خسارت محيطزيستي در جنگ ۱۲ روزه.
تعادل|
برآوردها از خسارتهاي زيستمحيطي جنگهاي اخير، تصويري نگرانكننده از هزينههاي پنهان درگيريها ارايه ميدهد؛ از تحميل حدود ۵ ميليون تن گاز گلخانهاي و تخريب ۸۴۵۰ هكتار جنگل و مرتع گرفته تا توليد نزديك به ۱۰ ميليون تن نخاله ساختماني و بيش از ۲۰ همت خسارت محيطزيستي در جنگ ۱۲ روزه. در نشست تخصصي «پيامدهاي زيستمحيطي جنگ و تابآوري بنگاههاي اقتصادي»، كارشناسان و مسوولان ضمن هشدار درباره آثار بلندمدت آلودگي هوا، خاك و منابع آبي، تأكيد كردند كه محيطزيست يكي از اصليترين قربانيان جنگ است و جبران اين خسارتها، علاوه بر بازسازي زيرساختها، نيازمند مستندسازي دقيق، پيگيريهاي حقوقي بينالمللي و حركت به سمت اقتصاد چرخشي و توسعه پايدار خواهد بود.
ميراث زيستمحيطي جنگ
به گزارش«تعادل»، نشست تخصصي «پيامدهاي زيستمحيطي جنگ و تابآوري بنگاههاي اقتصادي؛ مسووليت بخش خصوصي در دوران گذار» به همت كميسيون انرژي و محيطزيست اتاق بازرگاني تهران و با همكاري سازمان حفاظت محيطزيست برگزار شد. در اين نشست كه با حضور معاون رييسجمهور و رييس سازمان حفاظت محيطزيست، رييس اتاق تهران، نمايندگان مجلس، مديران شهري، فعالان صنعتي و كارشناسان محيطزيست همراه بود، ابعاد مختلف خسارتهاي زيستمحيطي و اقتصادي ناشي از جنگ و راهكارهاي افزايش تابآوري كشور مورد بررسي قرار گرفت. سعيد تاجيك، رييس كميسيون انرژي و محيطزيست اتاق تهران، در اين نشست با اشاره به برآوردهاي اوليه خسارتهاي زيستمحيطي جنگ رمضان اعلام كرد كه اين جنگ حدود ۵ ميليون تن گاز گلخانهاي به كشور تحميل كرده است؛ رقمي كه معادل آلايندگي سالانه بيش از يك ميليون خودرو، مصرف برق حدود ۷۰۰ هزار واحد مسكوني يا نابودي ۸۰ ميليون اصله درخت برآورد ميشود. وي همچنين از آسيب يا تخريب حدود ۴۱ هزار واحد مسكوني در تهران و توليد نزديك به ۱۰ ميليون تن نخاله و پسماند ساختماني خبر داد و با انتقاد از سكوت نهادهاي بينالمللي محيطزيستي نسبت به اين رويداد، خواستار مستندسازي دقيق خسارتها براي طرح آن در مجامع جهاني از جمله اجلاس كاپ ۳۱ شد. در ادامه نشست، پيمان فلسفي، عضو هياترييسه كميسيون كشاورزي مجلس شوراي اسلامي، هم با اشاره به حملات صورتگرفته عليه پالايشگاهها و مراكز انرژي كشور، گفت اين حملات موجب آلودگي گسترده هوا، خاك و منابع آبي شده و از منظر كنوانسيونهاي بينالمللي، حمله به زيرساختهايي كه آثار زيستمحيطي عمومي دارند، مغاير با مقررات جنگي است. وي همچنين نسبت به خطرات احتمالي پسماندهاي ناشي از انفجارها هشدار داد و بر ضرورت رعايت ملاحظات ايمني و زيستمحيطي در عمليات آواربرداري تأكيد كرد. فلسفي در عين حال از آمادگي بانكها براي ارايه تسهيلات به واحدهاي آسيبديده و ضرورت توسعه صنايع سبز و دانشبنيان براي افزايش تابآوري اقتصادي سخن گفت. علي نصيري، رييس سازمان پيشگيري و مديريت بحران شهر تهران نيز با ارايه گزارشي از خسارتهاي واردشده به پايتخت، اعلام كرد كه در مجموع ۶۵۳ مورد اصابت در سطح شهر تهران ثبت شده و تمامي ۲۲ منطقه شهري تحت تأثير اين حوادث قرار گرفتهاند. به گفته وي، بيش از ۹۲۰۰ نفر از شهروندان آسيبديده در ۴۶ مركز اقامتي و هتل اسكان داده شدهاند. همچنين از حدود ۵۰ هزار واحد مسكوني آسيبديده، بخش عمده نيازمند تعميرات جزئي بوده و براي هزاران واحد ديگر نيز عمليات مقاومسازي يا بازسازي در حال انجام است.
آسيب ديدگي ۸۴۵۰ هكتار از جنگلها و مراتع
در بخش ديگري از اين نشست، سيدتوحيد صدرنژاد، رييس كميسيون توسعه پايدار اتاق ايران، بر ضرورت حركت به سمت اقتصاد چرخشي تأكيد كرد و گفت شرايط كنوني كشور نشان داده است كه اين رويكرد ديگر يك مفهوم صرفاً نظري نيست، بلكه به ضرورتي اجتنابناپذير براي مديريت منابع و حفظ ظرفيتهاي توليدي تبديل شده است. وي افزود در جريان جنگ اخير بخشي از ظرفيت توليد كشور در دهها گروه صنعتي كاهش يافته و در صورت استقرار سازوكارهاي اقتصاد چرخشي، امكان جبران بخشي از اين كاهش از طريق زنجيره ارزش ثانويه وجود داشت. صدرنژاد همچنين بر اصلاح ساختارهاي حكمراني، سياستگذاري و تنظيمگري براي توسعه اين رويكرد تأكيد كرد. محمدعلي طهماسبي، مشاور رييس سازمان حفاظت محيطزيست، نيز با بيان اينكه «محيطزيست همواره يكي از اصليترين قربانيان جنگهاست»، از تدوين برنامهاي براي برآورد و ارزشگذاري اقتصادي خسارتهاي زيستمحيطي جنگ خبر داد. به گفته وي، ميزان خسارتهاي واردشده به محيطزيست در دو جنگ اخير از يك ميليارد دلار فراتر رفته و سازمان حفاظت محيطزيست در حال تهيه مستندات لازم براي پيگيريهاي حقوقي در مراجع داخلي و بينالمللي است. در ادامه، سعيد تركمان، رييس انجمن ملي صنايع پليمر ايران، نقش اقتصاد چرخشي و بازيافت را در افزايش تابآوري صنعت كشور مورد توجه قرار داد و گفت توسعه بازيافت و استفاده از مواد اوليه ثانويه ميتواند وابستگي صنايع به منابع اوليه را كاهش داده و پايداري زنجيره توليد را تقويت كند. وي با اشاره به ظرفيتهاي موجود در كشور اظهار داشت كه در برخي صنايع امكان جايگزيني ۳۰ تا ۷۵ درصد مواد اوليه از طريق بازيافت وجود دارد و تحقق اين هدف مستلزم اصلاح مقررات، حمايتهاي مالياتي و مشاركت بيشتر بخش خصوصي در سياستگذاريهاست. حميد ظهرابي، معاون محيطزيست طبيعي و تنوع زيستي سازمان حفاظت محيطزيست، نيز از تداوم فعاليتهاي حفاظتي در دوران جنگ خبر داد و گفت جنگ اخير خسارتهاي قابل توجهي به جنگلها، مراتع، مناطق حفاظتشده و زيستگاههاي حياتوحش وارد كرده است. وي اعلام كرد كه در جنگ ۱۲ روزه حدود ۸۴۵۰ هكتار از جنگلها و مراتع آسيب ديده و در جنگ رمضان نيز ۱۷ منطقه حفاظتشده، يك تالاب بينالمللي و بخشي از زيرساختهاي حفاظتي و پايشي محيطزيست خسارت ديدهاند. در پايان نشست، صديقه ترابي، معاون محيطزيست انساني سازمان حفاظت محيطزيست، با اشاره به آلودگيهاي ناشي از انفجار انبارهاي نفت در تهران گفت اگرچه بخش عمده آلودگي هوا ظرف چند روز و تحت تأثير شرايط جوي كاهش يافت، اما نگرانيها درباره آلودگي آب و خاك در مناطق حادثهديده همچنان وجود دارد و پايشهاي زيستمحيطي ادامه دارد. وي همچنين خاطرنشان كرد كه بهجز روزهاي تحت تأثير انفجارهاي نفتي، تهران در دوره جنگ اخير يكي از بهترين شاخصهاي كيفيت هوا در پنج سال گذشته را تجربه كرده كه اين وضعيت عمدتا ناشي از كاهش ترددها و تعطيلي بخش قابل توجهي از فعاليتهاي شهري بوده است.
خسارت۲۰ همت محيطزيستي در جنگ ۱۲ روزه
شينا انصاري، معاون رييسجمهور و رييس سازمان حفاظت محيطزيست، هم كه در اين نشست حضور يافته بود، با تأكيد بر ضرورت توجه به ملاحظات زيستمحيطي در فرآيند بازسازي و توسعه كشور، گفت تابآوري اقتصادي و اجتماعي بدون توجه به تابآوري محيطزيستي امكانپذير نيست. وي از برآورد بيش از ۲۰ همت خسارت زيستمحيطي ناشي از جنگ ۱۲ روزه خبر داد و افزود مستندسازي اين خسارتها براي پيگيريهاي حقوقي و بينالمللي در حال انجام است. انصاري همچنين بر ضرورت طرح پيامدهاي زيستمحيطي جنگ در مجامع بينالمللي، توجه به محدوديت منابع آب و ظرفيتهاي زيستبومي در طرحهاي توسعهاي، گسترش انرژيهاي تجديدپذير و تحقق عدالت زيستمحيطي تأكيد كرد و خواستار مشاركت گسترده بخش خصوصي و تشكلهاي تخصصي در مسير توسعه پايدار شد. در جمعبندي نشست نيز رييس اتاق تهران بر ضرورت پيگيري بينالمللي خسارات زيستمحيطي جنگ تأكيد كرد و از آمادگي اتاق تهران و اتاق ايران براي طرح اين موضوع در نشستهاي منطقهاي و بينالمللي خبر داد. وي همچنين خواستار تدوين مستندات فني و كارشناسي درباره خسارات زيستمحيطي و استفاده از ظرفيت نهادهاي بينالمللي براي پيگيري اين موضوع شد.
