درس‌هاي تعطيلي 80 روزه در بورس

تسنيم| همزمان با بازگشايي معاملات بازار سرمايه پس از 80 روز توقف، نكته مهمي كه بسياري از تحليلگران و فعالان باسابقه بازار سهام روي آن تاكيد دارند اين است كه آنچه اين روزها در بازار سرمايه رخ مي‌دهد، فراتر از يك تصميم عملياتي ساده است. تجربه بازارهاي جهاني نشان مي‌دهد در دوره‌هاي جنگ، بحران‌هاي امنيتي يا شوك‌هاي سياسي، اصل اساسي نه «جلوگيري موقت از افت شاخص»، بلكه حفظ «تداوم كشف قيمت» است؛ چرا كه بازارها معمولا با ريسك سازگار مي‌شوند؛ اما ابهام و انسداد طولاني‌مدت است كه اعتماد سرمايه‌گذار را خدشه‌دار مي‌كند.بر اين اساس بايد گفت در روزهاي منتهي به بازگشايي تالار شيشه‌اي، سياست‌گذار بارها بر محورهايي چون تقويت شفافيت اطلاعاتي، هماهنگي نهادي و استفاده از ابزارهاي حمايتي تاكيد كرده است. اين رويكرد به‌خودي‌خود منطقي و قابل دفاع است، اما حالا پرسش اصلي اين است كه آيا اين تدابير براي احياي «نقدشوندگي» و «اعتماد به فرآيند معاملات» كافي است؟مرور رفتار بورس‌هاي بزرگ جهان در بحران‌هاي ژئوپليتيك، تصوير نسبتا روشني از مسير پيش‌رو ارايه مي‌دهد. براي نمونه پس از حملات 11 سپتامبر، بورس نيويورك تنها چهار روز تعطيل شد. شاخص S&P500 در هفته نخست بازگشايي حدود 12 درصد ريخت، اما به لطف تداوم معاملات و مداخله سريع بازارگردان‌ها، ظرف چند هفته به تعادل نسبي رسيد.در بحران مالي 2008 نيز با وجود سقوط‌هاي سنگين، اصل تعطيلي بازار زير سوال نرفت. سياست‌گذاران آن سال‌ها به خوبي مي‌دانستند بسته شدن بازار، ترس را متوقف نمي‌كند، بلكه آن را به آينده منتقل مي‌سازد.اما شايد ملموس‌ترين نمونه، جنگ اوكراين باشد. بورس مسكو پس از چند هفته توقف، با محدوديت‌هاي موقت فروش و حمايت گسترده نقدينگي بازگشايي شد. شاخص RTS در نخستين روزهاي بازگشايي بيش از 30 درصد نوسان را تجربه كرد، اما سياست‌گذار روسي به‌تدريج دريافت كه ادامه محدوديت‌ها، خود به عامل تشديد بي‌اعتمادي بدل مي‌شود.در شرق آسيا و طي تنش‌هاي امنيتي كره‌جنوبي نيز بازار هرگز براي دوره طولاني تعطيل نشد؛ رويكرد اصلي در آنجا «حفظ جريان معاملات» و «مديريت هيجان» بود، نه جلوگيري از نوسان.اين در شرايطي است كه براي بورس تهران نيز اكنون مهم‌ترين اولويت، رسيدن سريع و واقعي به نقطه تعادل است. تجربه تلخ سال‌هاي گذشته نشان داده صف‌هاي فروش ممتد، گاه بيشتر از افت واقعي قيمت‌ها به اعتماد سرمايه‌گذار آسيب مي‌زنند.به همين دليل برخي كارشناسان معتقدند شايد لازم باشد درباره كارآيي «دامنه نوسان محدود» در شرايط فعلي بازنگري شود. دامنه‌هاي بسته، هرچند در ظاهر از افت سريع جلوگيري مي‌كنند، اما عملا فرآيند كشف قيمت را فرسايشي و پنيك را طولاني‌تر مي‌سازند. بازاري كه چند روز متوالي در صف فروش قفل شود، نه نقدشوندگي دارد و نه قابليت تحليل!اين در شرايطي است كه در بسياري از بورس‌هاي پيشرفته جهان، در شرايط بحران به جاي بستن بازار يا محدودسازي شديد دامنه نوسان، از مكانيزم توقف‌هاي كوتاه‌مدت استفاده مي‌شود. در اين مدل، اجازه داده مي‌شود قيمت‌ها سريع‌تر به تعادل برسند، اما در صورت بروز رفتارهاي هيجاني، معاملات براي دقايقي متوقف مي‌شود تا بازار سرمايه دوباره عمق بگيرد. اين شيوه از منظر اقتصادي، كارآمدتر از انباشت صف‌هاي فروش ارزيابي مي‌شود.