سونامي سالمندي و تغيير آرايش در سناريوهاي ۱۴۳۰
نرخ باروري كه در دهه ۶۰ حدود ۶.۰۵ فرزند به ازاي هر زن بود، در سال ۱۴۰۲ به ۱.۰۶ و در سال ۱۴۰۴ به ۱.۳۵ رسيده است، در حالي كه نرخ جانشيني جمعيت در دنيا حدود ۲.۱ تعريف ميشود.
تعادل|
نرخ باروري كه در دهه ۶۰ حدود ۶.۰۵ فرزند به ازاي هر زن بود، در سال ۱۴۰۲ به ۱.۰۶ و در سال ۱۴۰۴ به ۱.۳۵ رسيده است، در حالي كه نرخ جانشيني جمعيت در دنيا حدود ۲.۱ تعريف ميشود.
عليرضا رييسي، معاون بهداشت وزير بهداشت درمان و آموزش پزشكي با بيان مطلب فوق در نشست خبري روز جمعيت گفت: اگر كشوري سالخورده باشد، خودش نياز به مراقبت دارد بنابراين جواني جمعيت اگر بيشتر از جنگ اهميت نداشته باشد، كمتر هم نيست. ميتوان به صراحت اعلام كرد كه ملت مقاوم ايران در جنگ نظامي پيروز خواهد شد، اما نميتوان با صراحت گفت كه در جنگ كاهش جمعيت ما پيروز ميشويم.
واكاوي آمارهاي ولادت و مرگ در سال ۱۴۰۴
رييسي افزود: مساله جمعيت همواره يكي از دغدغههاي رهبر شهيد بوده است و ايشان با درك عميق، مساله جمعيت را با حساسيت پيگيري و به افزايش جمعيت توصيه ميكردند. همچنين در سال ۱۴۰۴، تعداد ۸۶ ميليون و ۵۶۴ هزار نفر جمعيت داشتيم كه شامل ۴۳ ميليون و ۶۵۸ هزار مرد و ۴۲ ميليون و ۹۰۶ هزار نفر زن هستند. او خاطرنشان كرد: نرخ باروري كه در دهه ۶۰ حدود ۶.۵ فرزند به ازاي هر زن بود، در سال ۱۴۰۲ به ۱.۶ و در سال ۱۴۰۴ به ۱.۳۵ رسيده است، در حالي كه نرخ جانشيني جمعيت در دنيا حدود ۲.۱ تعريف ميشود. معاون بهداشت وزير بهداشت، درمان و آموزش پزشكي با بيان اينكه سال ۱۴۰۳ تعداد ۹۷۹ هزار و ۹۲۳ نفر ولادت و ۴۵۷ هزار و ۸۵۳ مرگ داشتيم، تصريح كرد: در سال ۱۴۰۴، حدود ۸۹۲ هزار و ۲۶۸ تولد داشتيم اما در مقابل آن، ۴۵۱ هزار و ۶۸۲ مرگ ثبت شد.
كاهش آمار ازدواج و طلاق و چالش ۶۰ درصدي سزارين
او درباره آمار ازدواج و طلاق اظهار كرد: تعداد ازدواجها از حدود ۴۷۹ هزار و ۳۷۲ در سال ۱۴۰۳ به ۴۳۱ هزار و ۶۶۴ در سال ۱۴۰۴ رسيده است. همچنين در آمار طلاق شاهد كاهش بوديم و از ۱۹۳ هزار و ۷۸ طلاق در سال ۱۴۰۳ به ۱۸۰ هزار و ۷۲۱ طلاق در سال ۱۴۰۴ رسيديم. رييسي درباره نرخ سزارين نيز گفت: در سال ۱۴۰۴، ۶۰ درصد زايمانها سزارين بوده و ۳۸.۵ درصد از كل اين موارد، سزارين اوليها بودهاند. همچنين در سال ۱۴۰۴، تعداد ۱۵ هزار و ۷۵۹ بارداري به روشهاي مختلف منجر به فرزندآوري شده است. سال گذشته نيز ۱۸ هزار و ۳۹۲ مورد دوقلو، ۷۰۹ مورد سهقلو، ۲۹ مورد چهارقلو و يك مورد پنج قلو داشتيم .
واقعيتهايي از آمار سقط و تركيب سني جمعيت
معاون بهداشت وزير بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در خصوص آمار سقطهاي ثبت شده كه عدد ۶۷ هزار و ۴۰۵ مورد را نشان ميدهد، گفت: ۷۷ درصد اين موارد سقط خودبهخودي، ۱۴ درصد سقط قانوني، ۵ درصد بارداري خارج از رحم و حدود ۳ درصد سقط عمدي بوده است؛ ضمن اينكه سالانه ۹ تا ۱۰ هزار سقط قانوني داريم.
به گفته او ۱۴ درصد سقطهاي قانوني با مجوزهاي پزشكي و قضايي انجام شده كه عمدتاً مربوط به ناهنجاريهاي ژنتيكي و كروموزومي بوده و پس از طي مراحل قانوني و تأييد پزشك قانوني و هياتهاي قضايي، مجوز سقط براي آنها صادر شده است. معاون وزير درباره تركيب سني و جنسي جمعيت اظهار كرد: سن ۱۵ تا ۶۵ سال جمعيت مولد كشور است و اكنون ۶۹ درصد جمعيت در اين سن قرار دارد كه بايد حفظ شود. در حال حاضر ۲۲ درصد جمعيت زير ۱۵ سال و ۸ درصد بالاي ۶۵ سال داريم؛ هرچه نسبت زير ۱۵ سال بيشتر باشد، جامعه مولدتر خواهد بود، همچنين ۲۰ ميليون زن بين ۱۵ تا ۴۵ سال و در سن باروري قرار دارند.
سونامي سالمندي و تغيير آرايش در سناريوهاي ۱۴۳۰
عليرضا رييسي با بيان اينكه سهم جمعيت سالمندي اكنون بالاي ۱۱ درصد است، هشدار داد: تا سال ۱۴۵۰، سهم جمعيت سالمندي به ۳۰ درصد ميرسد و اين يعني از هر سه نفر يك نفر سالمند است. يكي از دلايل اين افزايش، بالا رفتن اميد به زندگي است و جمعيت سالمند بايد سالم و فعال باشد. او با تاكيد بر توزيع نامتوازن جمعيت گفت: ۲۰ درصد مساحت كشور ۵۰ درصد جمعيت را جاي داده است و در كلانشهرها مسكن و اقتصاد مشكلاتي براي ازدواج پيش ميآورد. رييسي نرخ شهرنشيني را ۷۶ درصد و روستايي را ۲۴ درصد اعلام كرد و افزود: هرچه شهرنشيني بالاتر رفته نرخ باروري كاهش يافته است؛ قم و تهران با ۹۵.۲ و ۹۵.۳ درصد بيشترين و سيستان و بلوچستان و گلستان كمترين ميزان شهرنشيني را دارند. معاون وزير همچنين مهاجرت را عاملي جهاني دانست و گفت: براي آينده ايران تا سال ۱۴۳۰، ۶ سناريو پيشبيني شده كه در بدترين حالت، حداكثر جمعيت حدود ۹۰ ميليون نفر خواهد بود. در پيشبينيهاي مهرماه ۱۴۰۰ براي جبران كاهش باروري دوران كرونا، جمعيت كل كشور حدود ۹۳ ميليون نفر لحاظ شده بود. او با بيان اينكه حدود ۲۰ ميليون زن در بازه سني ۱۵ تا ۴۵ سال در كشور زندگي ميكنند، گفت: اين بازه از نظر علمي و فيزيولوژيك، سن باروري محسوب ميشود و منظور از سن باروري صرفاً قابليت فيزيولوژيك است و نبايد با مباحث اجتماعي مانند كودكهمسري اشتباه گرفته شود، چرا كه اين تعريف، علمي و بينالمللي و مبتني بر منابع پزشكي است. معاون وزيرافزود: با اشاره به روند سالمندي جمعيت كشور اظهار كرد: بر اساس برخي شاخصها افراد بالاي ۶۰ سال و در برخي ديگر افراد بالاي ۶۵ سال سالمند محسوب ميشوند و اكنون حدود ۱۱ درصد جمعيت كشور بالاي ۶۰ سال سن دارند. همچنين پيشبينيها نشان ميدهد تا سال ۱۴۵۰ سهم جمعيت سالمندي كشور به حدود ۲۱ تا ۳۰ درصد برسد، به اين معنا كه از هر سه نفر، يك نفر سالمند خواهد بود .
۵۰ درصد جمعيت كشور تنها در ۲۰ درصد مساحت ايران متمركز شده اند
او با تاكيد بر لزوم نگاه جامع به مسائل جمعيتي گفت: در تحليل مسائل جمعيتي بايد همه ابعاد اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي را در كنار يكديگر در نظر گرفت. از سوي ديگر حدود ۵۰ درصد جمعيت كشور تنها در ۲۰ درصد مساحت ايران، بهويژه در كلانشهرهايي مانند تهران، اصفهان، مشهد، شيراز و كرج متمركز شدهاند كه اين تمركز علاوه بر مشكلات حوزه سلامت، موجب افزايش فشار در بخش مسكن، اشتغال و هزينههاي زندگي شده و ميتواند بر كاهش ازدواج و فرزندآوري نيز تأثيرگذار باشد. معاون بهداشت وزير بهداشت با اشاره به روند شهرنشيني اظهار كرد: در حال حاضر نرخ شهرنشيني در ايران به حدود ۷۶ درصد رسيده و تنها ۲۴ درصد جمعيت در روستاها زندگي ميكنند، در حالي كه متوسط جهاني شهرنشيني حدود ۵۷ درصد است. در دهه ۶۰ تركيب جمعيتي كشور برعكس امروز بود و بخش عمده جمعيت در روستاها زندگي ميكردند، اما اكنون روند شهرنشيني بهشدت افزايش يافته است. رييسي ادامه داد: استان تهران با حدود ۹۵ درصد بيشترين نرخ شهرنشيني را دارد و استانهاي سيستان و بلوچستان و گلستان به ترتيب با حدود ۴۸ و ۵۴ درصد كمترين ميزان شهرنشيني را به خود اختصاص دادهاند. اين در حالي است كه امروز كشورهايي مانند ژاپن با چالشهاي جدي سالمندي دستوپنجه نرم ميكنند و حتي پديدههايي مانند «خانواده اجارهاي» در اين كشورها شكل گرفته است. او تاكيد كرد: مساله جمعيت تنها وظيفه وزارت بهداشت نيست و همه نهادها بايد در اين زمينه مشاركت كنند. در سياستگذاري جمعيتي بايد به هزينهاثربخشي اقدامات توجه شود و گاهي اقداماتي مانند ساخت مهدكودك در محل كار بانوان شاغل يا تأمين خوابگاه متأهلي براي دانشجويان، تأثير بيشتري بر ازدواج و فرزندآوري دارد.
تجرد قطعي يك ميليون و ۲۰۰ هزار دختر و پسر ايراني
رضا سعيدي رييس مركز جواني جمعيت وزارت بهداشت نيز در اين نشست با اشاره به هفته ملي جمعيت كه از ۲۴ تا ۳۰ ارديبهشت برگزار ميشود، اظهار كرد: نرخ باروري كلي در كشور به حدود ۱.۳۵ فرزند به ازاي هر زن رسيده و اين ميزان به زير سطح جايگزيني كاهش يافته است.
او با بيان اينكه در ايران فرزندآوري عمدتاً در بستر ازدواج اتفاق ميافتد، تصريح كرد: اگر نرخ باروري را فقط در ميان زنان متأهل محاسبه كنيم، اين نرخ بالاتر از ۲ فرزند و در سطح جايگزيني قرار دارد؛ بنابراين مساله اصلي كشور كاهش تمايل به فرزندآوري نيست، بلكه كاهش ازدواج است. رييس مركز جواني جمعيت وزارت بهداشت ادامه داد: بر اساس آمارها، در كشور حدود ۷.۵ ميليون مرد و ۴.۵ ميليون زن بالاي ۲۰ سال وجود دارند كه هرگز ازدواج نكردهاند. او همچنين با اشاره به آمار تجرد قطعي گفت: حدود ۸۲۰ هزار مرد بالاي ۵۰ سال و ۳۴۰ هزار زن بالاي ۴۵ سال در كشور هرگز ازدواج نكردهاند كه در مجموع نزديك به يك ميليون و ۲۰۰ هزار نفر را شامل ميشود. سعيدي با بيان اينكه بررسيها نشان ميدهد اغلب زوجهاي ايراني پس از ازدواج تمايل به فرزندآوري دارند و طبق پيمايش سال ۱۴۰۴، ميانگين مطلوب فرزند در خانوادههاي ايراني ۲.۶ فرزند اعلام شده است، گفت: بيش از ۷۰ تا ۸۰ درصد خانوادههاي ايراني تمايل دارند حداقل يك تا دو فرزند داشته باشند، اما مشكلات اقتصادي، اجتماعي و دشواريهاي ازدواج موجب شده نرخ باروري كلي كشور كاهش پيدا كند.
