بازگشايي بورس در سايه ريسكها
در روزهاي اخير اخباري منتشر شده كه از احتمال بازگشايي بازار سرمايه در هفته جاري حكايت دارد.
در روزهاي اخير اخباري منتشر شده كه از احتمال بازگشايي بازار سرمايه در هفته جاري حكايت دارد. اين خبر در حالي مطرح ميشود كه بازار طي يك دوره پرتنش و متاثر از شرايط اقتصادي و سياسي، مدتي با محدوديت يا توقف مواجه بوده و اكنون پرسش اصلي فعالان بازار اين است كه آيا زيرساختها و شرايط براي بازگشت آرام معاملات فراهم شده است يا خير؟
بهطور طبيعي تجربه بازارهاي مالي نشان ميدهد كه پس از دورههاي بحران يا تعطيلي، نخستين روزهاي بازگشايي معمولا با افزايش فشار فروش همراه است. سرمايهگذاراني كه در فضاي نااطميناني قرار دارند، تلاش ميكنند داراييهاي خود را نقد كنند و همين موضوع ميتواند در كوتاهمدت باعث افزايش عرضه در بازار شود. در بورس تهران نيز احتمالا در روزهاي ابتدايي بازگشايي با چنين شرايطي روبهرو خواهيم بود، بهويژه آنكه برخي صنايع بزرگ و شاخصساز نقش مهمي در جهتدهي به كليت بازار دارند و رفتار آنها ميتواند موجي از هيجان را به ديگر نمادها منتقل كند. در چنين فضايي به نظر ميرسد سياستگذار بازار بايد مجموعهاي از تمهيدات فني و مديريتي را براي كنترل هيجانات اوليه در نظر بگيرد. يكي از پيشنهادهايي كه مطرح ميشود، تغيير در سازوكار حجم مبناست. افزايش يا به اصطلاح «گشايش» حجم مبنا ميتواند مانع از آن شود كه يك سهم صرفا با تعداد محدودي معامله به سرعت به كف قيمتي روزانه برسد. اين موضوع بهويژه در روزهاي نخست بازگشايي اهميت دارد، زيرا در صورت پايين بودن حجم معاملات، امكان ايجاد نوسانات شديد قيمتي افزايش مييابد. از سوي ديگر، مديريت دامنه نوسان نيز ميتواند ابزار مهمي براي كنترل هيجان بازار باشد. كاهش موقت دامنه نوسان براي مثال محدود كردن آن در بازه منفي يك تا مثبت يك درصد ميتواند از شكلگيري صفهاي سنگين فروش جلوگيري كند و به بازار فرصت دهد تا در فضايي آرامتر به تعادل برسد. چنين تصميماتي معمولا در شرايط خاص و براي دورههاي كوتاهمدت اتخاذ ميشود تا از شوكهاي ناگهاني جلوگيري شود. مساله مهم ديگر نحوه بازگشايي نمادهاست. بازگشايي همزمان همه نمادها ممكن است فشار مضاعفي بر بازار وارد كند. در مقابل برخي تحليلگران پيشنهاد ميكنند نمادهايي كه اخيرا افشاي اطلاعات يا گزارشهاي مهم منتشر كردهاند، در اولويت بازگشايي قرار گيرند. اين دسته از شركتها به دليل انتشار اطلاعات جديد ميتوانند با شفافيت بيشتري وارد معاملات شوند و تا حدي از هيجانهاي غيرمنطقي در بازار بكاهند. البته دستهبندي نمادها در فرآيند بازگشايي، همواره با چالشهايي همراه است و بايد با دقت و ملاحظات فني انجام شود.
با اين حال نبايد از نقش متغيرهاي بيروني نيز غافل شد. در حال حاضر ريسكهاي سياسي و تحولات ژئوپليتيك همچنان بر فضاي اقتصادي كشور سايه انداخته است. انتشار اخبار مختلف در روزهاي اخير نيز نشان ميدهد كه سطح نااطميناني در محيط كلان همچنان بالاست. به همين دليل برخي كارشناسان معتقدند شايد تصميمگيري براي بازگشايي كامل بازار هنوز زود باشد و لازم است سياستگذار با احتياط بيشتري عمل كند. در عين حال بايد توجه داشت كه طي هفتههاي گذشته بازارهاي موازي مانند ارز و طلا رشد قابل توجهي را تجربه كردهاند. همين مساله باعث شده برخي تحليلگران از «عقبماندگي» بازار سرمايه نسبت به ساير بازارها سخن بگويند. اگر اين تحليل درست باشد، ميتوان انتظار داشت كه پس از عبور از شوك اوليه و فروكش كردن فشار فروش، سرمايهگذاران بلندمدت و اصلي دوباره در بازار فعال شوند و روند معاملات به تدريج به سمت تعادل حركت كند. يكي ديگر از نگرانيهاي مطرح در روزهاي نخست بازگشايي، وضعيت نمادهاي كممعامله است. در چنين نمادهايي حتي حجم پايين معاملات ميتواند تغييرات قيمتي قابل توجهي ايجاد كند. به همين دليل ممكن است برخي سهمها با تعداد محدود سفارش دچار نوسانات شديد شوند. براي كاهش اين ريسك، اعمال محدوديت در حجم سفارشهاي خريد و فروش ميتواند يكي از گزينههاي قابل بررسي باشد تا از ايجاد فشارهاي ناگهاني در بازار جلوگيري شود. در مجموع به نظر ميرسد بازگشايي بورس تهران اگرچه گامي مهم در بازگشت بازار به شرايط عادي محسوب ميشود، اما موفقيت آن تا حد زيادي به نحوه مديريت روزهاي ابتدايي بستگي دارد. اتخاذ سياستهاي كنترلي موقت، افزايش شفافيت اطلاعاتي و توجه به ريسكهاي بيروني ميتواند كمك كند تا بازار سرمايه با كمترين تنش ممكن از اين مرحله عبور كند و دوباره به مسير طبيعي خود بازگردد.
