7۰ روز محدوديت؛اينترنت پشت درهاي بسته
در حالي كه بيش از دو ماه از محدوديت گسترده اينترنت در ايران ميگذرد، حالا حتي مقامهاي وزارت ارتباطات هم از ناتواني در تعيين زمان بازگشايي سخن ميگويند؛ وضعيتي كه شكاف ميان روايت رسمي و واقعيت زندگي ديجيتال مردم را عميقتر از هميشه كرده است.
در حالي كه بيش از دو ماه از محدوديت گسترده اينترنت در ايران ميگذرد، حالا حتي مقامهاي وزارت ارتباطات هم از ناتواني در تعيين زمان بازگشايي سخن ميگويند؛ وضعيتي كه شكاف ميان روايت رسمي و واقعيت زندگي ديجيتال مردم را عميقتر از هميشه كرده است. احسان چيتساز، معاون وزير ارتباطات، ميگويد زيرساختها براي اتصال مجدد آمادهاند اما تصميم نهايي در اختيار نهادهاي امنيتي است؛ اظهارنظري كه عملاً تأييد ميكند وزارت ارتباطات، با وجود تمام وعدهها درباره «حق دسترسي آزاد»، اختيار چنداني بر وضعيت اينترنت ندارد. همزمان آمار خسارتهاي چندصد ميليون دلاري، زيان اپراتورها، ركود اقتصاد ديجيتال و گسترش اينترنت پرو، تصويري از بحراني را ترسيم ميكند كه ديگر فقط يك اختلال فني نيست؛ بلكه به يكي از جديترين چالشهاي اجتماعي، اقتصادي و حتي حكمراني ديجيتال در كشور تبديل شده است.
احسان چيتساز، معاون سياستگذاري و برنامهريزي توسعه فاوا و اقتصاد ديجيتال وزير ارتباطات، در نشست خبري «آسيبهاي واردشده به اقتصاد ديجيتال در جنگ رمضان»، كه در اين وزارتخانه برگزار شد، ضمن تشريح زيانهاي مختلفي كه حوزه اقتصاد ديجيتال از قطعي جنگ و قطعي اينترنت ديده، به موضوع قطعي دسترسي مردم به اينترنت و همچنين طرح اينترنت پرو اشاره كرد. او در پاسخ به سوال زوميت در خصوص زمان بازگشايي اينترنت صرفا ابراز اميدواري كرد كه نهادهاي تصميمگيرنده در اين خصوص (بهطور مشخص شوراي عالي امنيت ملي) دستور بازگشايي اينترنت را صادر كنند. معاون وزير ارتباطات هيچ تخميني از زمان بازگشايي اينترنت ندارد و صرفا ميگويد زيرساختها براي اتصال مجدد آماده است اما در مورد زمان اتصال صرفا شوراي عالي امنيت ملي تصميمگيرنده است: سطوح امنيتي كشور را ما تعيين نميكنيم؛ ما متولي فراهم كردن زيرساخت ارتباطي هستيم كه در حال حاضر اين زيرساخت وجود دارد و به محض اينكه امنيت برقرار شود زيرساخت آماده است و اينترنت وصل ميشود. او معتقد است كه سياست قطع اينترنت فقط براي بازههاي زماني كوتاه ميتواند كمككننده باشد اما براي مدت طولاني تبعات بسيار زيادي دارد: «قطع اينترنت در طولانيمدت ايجادكننده تهديدهاي امنيتي است و ميتواند پيامدهاي منفي مختلفي داشته باشد. در واقع، قطع اينترنت براي يك مدت طولاني بيشتر يك اقدام ضدامنيتي است تا امنيتي. براي مثال، به محض اينكه اينترنت برقرار شود حتي يك سري كاربر مبتدي هم ميتوانند زيرساختهاي ما را مورد حمله قرار دهند.»
خسارت ۳۳۵ ميليون دلاري حوزه فاوا در جنگ
همين حالا هم جنگ و قطعي اينترنت مجموعا خسارتهاي زيادي به بخشهاي مختلف حوزه ارتباطات و فناوري اطلاعات وارد كرده است: حوزه فاوا در ۴۰ روز جنگ آسيبهاي متعددي ديده است. بيش از ۵۰۰ سايت ارتباطي كشور در جريان جنگ رمضان مورد حمله دشمن قرار گرفت و جزاير ما بهصورت مداوم ارتباطشان قطع شد و به سرعت ارتباط برقرار ميشد تا پايداري شبكه حفظ شود. جنگ خسارتهاي متعددي به بار آورد. از يك سو حملات موشكي و چالشهايي كه ايجاد كرده بود و زيرساختهاي فضايي ما مورد حمله قرار گرفتند. به گفته معاون وزير ارتباطات، ۴۲.۶ همت خسارت بخش دولتي در جنگ بوده و در بخش غيردولتي نيز خسارتها ۸.۴ همت برآورد شده است. چيتساز در خصوص مجموع اين خسارتها ميگويد: «۳۳۵ ميليون دلار خسارت مستقيم بخش ارتباطات و فناوري اطلاعات بود. اين بهجز خسارتهايي بود كه بهواسطه قطعي اينترنت ايجاد شد.»
۶،۴ هزار ميليارد تومان؛ زيان اپراتورها از قطعي اينترنت
معاون وزير ارتباطات در ادامه برآوردي از خسارتهاي واردشده به اقتصاد ديجيتال ناشي از قطع اينترنت بينالملل در ۴۰ روز جنگ نيز ارايه كرد: ۶.۴ همت همت عدمالنفع و كاهش درآمد مستقيم براي مخابرات بود و در بخش پست هم آسيب ۰.۷۸۶هزار ميليارد توماني داشتيم. در بخش لجستيك ۱.۹ همت خسارت ثبت شد و آسيب واردشده به حوزه تجارت الكترونيك نيز ۲.۳ همت برآورد شده است. همچنين، كسبوكارهاي بزرگمقياس نيز ۵.۵ همت خسارت مستقيم ديدهاند. بنابراين، ۱۶.۳۲ همت مجموع عدمالنفع بخش اقتصاد ديجيتال ناشي از قطعي اينترنت بينالملل بوده است. حكميخواه، مديركل تامين منابع و سرمايهگذاري وزارت ارتباطات نيز زيان وارده به اپراتورها را اعلام كرد: «ارقام و اعداد در اين بخش دقيقا مستند و براساس مكاتبهاي به دست آمده كه از زيان قطعي ايترنت بر درآمد اپراتورها، توسط خود اپراتورها اعلام شده است و به اين ترتيب، ۶.۴ همت خسارت واردشده به اپراتورهاي ارتباطي و FCPها در جريان جنگ ۴۰ روزه و قطعي اينترنت بوده است.» چيتساز ميگويد اين آسيبها در حالي به حوزه اقتصاد ديجيتال وارد شده كه در سالهاي گذشته در اين حوزه سرمايهگذاري چنداني هم انجام نشده و حالا در جريان جنگ و قطعي اينترنت متحمل زيان و خسارت هم شده است.
كسبوكار در هر شرايطي بايد اينترنت داشته باشد، حتي در بحران
با در نظر داشتن همين آسيبها و خسارتهاست كه معاون وزير ارتباطات تاكيد ميكند كسبوكارهاي اقتصاد ديجيتال در همه شرايط، حتي شرايط بحراني بايد به اينترنت دسترسي داشته باشند: «باور داريم كه حتي در شرايط بحراني هم نبايد اتصال كسبوكارها به اينترنت قطع شود.» او ميگويد وزارت ارتباطات در جلسه با نهادهاي تصميمگيرنده نيز بر اين موضوع تاكيد كرده است: «در آخرين جلسات با نهادهاي ذيربط در خصوص مسائل امنيتي اشاره كرديم كه كسبوكارها سرورها، پايگاه داده، ابزارهاي پشتيباني و... دارند كه بايد همواره به اينترنت دسترسي داشته باشند. سامانههاي امنيت كسبوكارها بايد بهصورت پيوسته بهروزرساني شوند و به منابع جهاني متكي هستند و بنابراين، در همه شرايط بخش امنيت كسبوكارها به اينترنت بينالملل ضروري است و نيازمند تا امنيت را تضمين كند.»
ترافيك اينترنت كشور به ۷،۵ پتابايت افزايش يافت
معاون وزير ارتباطات در ادامه با بيان اينكه «اينترنت مثل آب است؛ زماني كه مسير يك آب جاري بسته شود بهنوعي مسير خودش را پيدا ميكند» از افزايش سطح دسترسي به اينترنت در كشور گفت: «نكته قابل توجه اين است كه ميبينيم حجم ترافيك اينترنت بينالملل ما افزايش پيدا كرده و به ۷.۵ پتابايت رسيده است. اين موضوع نشان ميدهد مسيري كه بسته شده راه خودش را پيدا كرده است و همين پيام روشني است براي سياستگذار.» البته او از ارايه آمار مربوط به اينكه ميزان دسترسي از چه عددي به ۷.۵ پتابايت رسيده است، خودداري كرد. به گفته چيتساز بخشي از اين افزايش ترافيك به ۷.۵ پتابايت با دسترسيهاي مبتني بر مجوز اينترنت پرو برگشته است. البته معاون وزير ارتباطات در ادامه بر مخالفت دولت با هرگونه ارايه دسترسي تبعيضآميز به اينترنت تاكيد كرده و ميگويد: با هر نوع تبعيض مخالفيم چراكه ميتواند نابرابري و شكاف اجتماعي ايجاد كند. نميشود همه در دفاع كردن برابر باشيم اما بعد از جنگ عدهاي برابرتر از ديگران باشند. ما با هر نوعي از اينترنت كه فاصله و تفاوتي ميان مردم ايجاد ميكند مخالفايم و آنچه براي ما مهم بوده اين است كه كسبوكارها در هر شرايطي به اينترنت متصل شوند. اما ايجاد كردن هرگونه تفاوت در دسترسي مردم به اينترنت عين ايجاد كردن بحران اجتماعي است. حتما سازمان تنطيم مقررات به موضوع تخلفات رسيدگي خواهد كرد. ما با بازتوليد نابرابري و هرچه كه تمايز ايجاد كند مخالفيم. او در ادامه با طرح اين ادعا كه «اتصال به اينترنت كمتر از ۵.۵ درصد از مسووليت ما در وزارت ارتباطات را دربرميگيرد» ميگويد: «با اين حال، مجموعه وزارت سعي كرده با تلاش و كوشش اين ارتباط را برقرار كند. ما به عنوان كساني كه خودمان را مسوول حق دسترسي مردم ميدانيم ضروري ميدانيم كه اين نياز براي همه مردم فراهم شود.»
وزارت ارتباطات در حوزه اينترنت پرو تنظيمگري نكرده است
با توجه به اينكه وزارت ارتباطات بر اينكه در ايجاد اينترنت پرو نقشي نداشته، چيتساز در خصوص نقش تنظيمگري يا اجرايي زيرمجموعههاي اين وزارتخانه در طرح اينترنت پرو، گفت: در قطعي ديماه با تصميم امنيتي اينترنت قطع شد و رگولاتوري نقشي در اين زمينه نداشت. اينكه اينترنت در همه شرايط بايد در دسترس كسبوكارها باشد هم توسط شوراي عالي امنيت ملي تصميمگيري شد. رگولاتوري در اين تنظيمگري هيچ نقشي نداشته و تصميمات توسط نهادهاي مسوول گرفته شد. هيچ مصوبهاي در سازمان تنظيم مقررات و ارتباطات راديويي ناظر بر اينترنت پرو وجود ندارد. او تاكيد ميكند كه وزارت ارتباطات تنظيمگيري در اين حوزه انجام نداده است؛ با اين حال قاعدتا اين وزارتخانه در اجراي اين طرح نقش ايفا كرده است. معاون وزير ارتباطات اين توضيح را هم اضافه ميكند: «دولت دسترسيهاي مختلف ايجاد كردن براي مردم را تاييد نميكند؛ شوراي عالي امنيت ملي است كه سطح امنيت را تعيين ميكند و شوراي عالي فضاي مجازي هم ميزان دسترسي را تعيين ميكند.»
افزايش ۲ برابري كاربران پيامرسانهاي داخلي در دوره قطعي اينترنت
احسان چيتساز در بخش ديگري از اين نشست خبري با اشاره به مختل شدن دسترسي مردم به اينترنت بينالملل مدعي است كه در قطعي فعلي اينترنت عملكرد شبكه داخلي كشور بهتر از قطعي طولانيمدت قبلي (در دي و بهمن ۱۴۰۴) بوده است: «وضعيت اختلال و ناپايداري شبكه ما در اين دوران قطعي اينترنت كمتر از ديماه ۱۴۰۴ است كه نشان ميدهد خدمات بهخوبي ارايه شده و در اين زمينه تابآوري ايجاد شده است. با اين حال، نميتوانيم كتمان كنيم كه مردم حق دسترسي به اينترنت دارند و ما هم اين موضوع را دنبال ميكنيم.» به گفته معاون وزير ارتباطات، «تعداد كاربران پيامرسانهاي داخلي بعضا تا ۲.۵ برابر بيشتر شده البته اين به معناي افزايش كيفيت اين پلتفرمها نيست و پيامرسانها نيازمند توسعه و بهبود هستند.»
ما نميتوانيم زيستبوم ديجيتال مستقلي مثل چين داشته باشيم
معاون سياستگذاري و برنامهريزي توسعه فاوا و اقتصاد ديجيتال وزير ارتباطات با بيان اينكه «تنها كشوري كه توانسته زيستبوم ديجيتال خود را شكل دهد چين است» به تفاوت بين چين و ايران در اين زمينه اشاره ميكند و نتيجه ميگيرد كه ايران نميتواند از اين لحاظ زيستبومي مستقل مثل چين داشته باشد: چين با ۱.۵ ميليارد نفر جمعيت يك بازار تمامعيار ساخته و كشوري است كه ۴۵ درصد از كل GDP آن را اقتصاد ديجيتال تشكيل داده است. چنين كشوري توانسته ظرفيتهايش را توسعه دهد و زيستبوم ديجيتال مختص خودش را داشته اما اين اطلاعات غيرواقعي كه در كشور ما وجود دارد كه ميگويد زيستبوم ۹۰ ميليون نفري ما هم ميتواند عينا مشابه زيستبوم چين باشد. اما عملا با ظرفيتها و امكاناتي كه ما داريم ساختن زيستبومي مشابه چين امكانپذير نيست. چيتساز معتقد است اينكه ما بتوانيم ماركتي دقيقا شبيه به چين داشته باشيم عملا غلط است و چنين ادعايي مبتني بر عدد، داده و واقعيت نيست.
