فعالسازي كريدور جديد وارداتي
پس از سالها توقف در اجراي توافقنامه حملونقل ميان ايران و پاكستان، اسلامآباد با صدور مجوز عبور كالاهاي كشورهاي ثالث از خاك خود به مقصد ايران، نخستين گام عملي در فعالسازي كريدور ترانزيتي دوجانبه را برداشت.
تعادل|
پس از سالها توقف در اجراي توافقنامه حملونقل ميان ايران و پاكستان، اسلامآباد با صدور مجوز عبور كالاهاي كشورهاي ثالث از خاك خود به مقصد ايران، نخستين گام عملي در فعالسازي كريدور ترانزيتي دوجانبه را برداشت. اين تصميم در حالي اتخاذ شده كه مسيرهاي سنتي واردات ايران از جنوب، بهويژه از طريق امارات، با چالشهاي امنيتي و سياسي روبرو شدهاند. كارشناسان معتقدند مسير زميني پاكستان با بنادر گوادر، كراچي و قاسم ميتواند تا ۳۰ درصد نياز وارداتي كشور را پوشش دهد و در صورت تقويت زيرساختها و همكاري ديپلماتيك، به گزينهاي راهبردي در تجارت منطقهاي ايران تبديل شود.
فعالسازي كريدور ترانزيتي پاكستان با ايران
پس از سالها تلاش ديپلماتيك، پاكستان رسميترين گام را در جهت فعالسازي كريدور ترانزيتي با ايران برداشت.دستور صادرشده از سوي وزارت بازرگاني پاكستان، مجوز عبور كالاهاي كشورهاي ثالث از طريق خاك اين كشور به مقصد ايران را ميدهد و مسيرهاي جادهاي از بنادر گوادر، كراچي و بندر قاسم به مرزهاي گبد و تفتان را تعيين ميكند.اين تصميم، اجرايي از توافقنامه حملونقل بينالمللي مسافر و كالا ميان دو كشور (مصوب ۲۹ ژوئن ۲۰۰۸) است. اهميت اين اقدام در شرايط جاري بيش از پيش ميشود: ايران در سالهاي اخير، بخش قابل توجهي از واردات و ترانزيت خود را از طريق بنادر امارات (بهويژه جبلعلي) انجام داده است؛ مسيري كه اكنون با تشديد محاصره دريايي و تغييرات سياسي در منطقه، ناپايدار شده است. در شرايط كنوني، فعالسازي مسير پاكستان نهتنها به تنوعبخشي مسيرهاي تجاري ايران كمك ميكند، بلكه امنيت و پايداري زنجيره تأمين كشور را نيز تقويت خواهد كرد. بندر گوادر به دليل نزديكي به مرزهاي شرقي ايران و اتصال مستقيم به مسير گبد، ميتواند براي كالاهاي حساس به زمان و هزينه، گزينهاي كوتاهتر و مقرونبهصرفهتر فراهم كند. در مقابل، كراچي و بندر قاسم با برخورداري از زيرساختهاي گسترده بندري، سابقه طولاني در تجارت دريايي و ارتباط با شبكههاي حملونقل جهاني، ظرفيت ايفاي نقش مكمل و پشتيبان را دارند. از آنسو، هدفگذاري افزايش تجارت دوجانبه تا سقف ۱۰ ميليارد دلار نشاندهنده عزم دو كشور است. با اين حال، موفقيت اين كريدور به عواملي چون تأمين امنيت مسيرهاي زميني، تسهيل و تسريع تشريفات گمركي، هماهنگي ميان دستگاههاي ذيربط، ارتقاي كيفيت زيرساختهاي جادهاي و استقبال عملي فعالان تجاري و شركتهاي حملونقل وابسته خواهد بود. در نهايت، اين كريدور علاوه بر كاهش هزينهها و افزايش سرعت جابهجايي كالا، با اتصال به پروژه ۶۰ ميليارد دلاري كريدور اقتصادي چين-پاكستان (CPEC) و ابتكار كمربند و جاده (BRI)، ميتواند به پلي راهبردي ميان جنوب آسيا و اوراسيا تبديل شود و بار ديگر اهميت ژئوپليتيكي ايران را در مواجهه با محدوديتهاي اقتصادي برجسته سازد.
چرا تجارت زميني با پاكستان مهم است؟
با تشديد چالشها در تنگه هرمز و محدوديتهاي احتمالي در مسيرهاي سنتي واردات كالا از جنوب كشور، نگاهها به سمت ظرفيتهاي ترانزيتي همسايگان شرقي جلب شده است. در اين ميان، پاكستان با دارا بودن زيرساختهاي بندري و مرزهاي زميني مشترك، به عنوان يكي از جديترين گزينهها براي جايگزيني مسيرهاي دريايي مطرح است. مهدي طبيبزاده رييس اتاق بازرگاني كرمان تأكيد دارد كه امكانات فيزيكي و جغرافيايي لازم وجود دارد، اما هزينههاي حملونقل، بندرگاهي و سطح همكاري دو كشور تعيينكننده موفقيت اين مسير هستند. اما بايد توجه داشت كه از نظر تجاري، تراز ايران و پاكستان به نفع صادرات ايران است و واردات از پاكستان محدود است؛ زيرا پاكستان كالاهاي صنعتي پيشرفته ندارد و صادراتش عمدتا شامل محصولات كشاورزي و خوراكي (مثل برنج، كنجد و ميوههاي گرمسيري) است. بنابه توضيحاتي كه طبيبزاده به اقتصاد نيوز داده، در پاكستان بنادر بزرگي همچون كراچي، گوادر و بهطور خاص بندر قاسم وجود دارند كه از تجهيزات مناسبي نيز برخوردار هستند. همانطور كه عرض كردم، تمامي امكانات فيزيكي موجود است؛ اما مواردي نظير هزينه حمل و نقل، هزينههاي بندرگاهي، مفاد تفاهمنامههاي همكاري و سهولت انتقال كالا به داخل كشور، عوامل تعيينكننده هستند. از لحاظ فيزيكي، همه كشورهاي همسايه اين امكان را دارند و پاكستان نيز در اين مورد از جمله كشورهاي مهم محسوب ميشود. به گفته او، در گذشته، تفاهمنامه همكاري مرزي و ترانزيتي سال ۲۰۰۸ بهدليل عدم همكاري پاكستان اجرايي نشده بود. تنها در چند روز اخير عمليات آن آغاز شده كه نشاندهنده تغيير مثبت اما ديرهنگام در روند همكاريهاست. او وضعيت فعلي زيرساختهاي جادهاي، گمركي و لجستيكي مرزهاي ميلك و ريمدان را ضعيف ارزيابي ميكند و تأكيد دارد كه براي افزايش حجم مبادلات، ابتدا بايد زيرساختهاي فني و انساني تقويت شوند (تجهيزات گمركي، نيروهاي متخصص و نظارت موثر) .طبيبزاده معتقد است تحقق اين مسير جايگزين نيازمند ديپلماسي اقتصادي فعال و تفاهمنامههاي قدرتمند ميان دو كشور است. اگر روابط به شكل جدي و برنامهريزيشده دنبال شود، مسير زميني پاكستان ميتواند جايگزين موثر و قابل اتكايي براي واردات در شرايط محدوديتهاي دريايي باشد.
سهم ۳۰ درصدي پاكستان در تامين واردات ايران
در همين راستا، اتاق بازرگاني زاهدان اقدامات عملي براي ترانزيت كالا از طريق بندر كراچي آغاز كرده است و نتايج اوليه مطلوب بوده است. كالاها در كراچي تخليه و از طريق مرزهاي ميرجاوه و ريمدان وارد ايران ميشوند. محمدعلي نشاطي، عضو هيات نمايندگان اتاق بازرگاني زاهدان، بااشاره به اينكه مسير پاكستان ميتواند حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد مشكلات وارداتي كشور را حل كند، گفته است، زيرساختهاي ترانزيتي پاكستان در حد قابل قبول است و طرف پاكستاني نيز تمايل زيادي به همكاري دارد. اين فعال اقتصادي معتقد است كه براي افزايش مبادلات، بايد زيرساختهاي حملونقل و گمركي در مرزها بهبود يابد؛ موقعيت زاهدان و نزديكي آن به مرزها مزيت مهمي به شمار ميرود. به گفته او، ايران و پاكستان داراي كميسيون مشترك بازرگاني هستند و دو كشور هدفگذاري كردهاند حجم تجارت خود را از ۳.۵ ميليارد دلار به ۱۰ ميليارد دلار برسانند. در عين حال، نشاطي تأكيد ميكند توسعه روابط تجاري با كشورهاي همسايه بهويژه پاكستان ميتواند بخش قابل توجهي از مشكلات وارداتي ايران را در شرايط محدوديت مسيرهاي دريايي جبران كند. براساس اين گفتهها، همانطور كه در سياستهاي كلان كشور نيز بر آن تاكيد شده، ما بايد تجارت خود را با كشورهاي همسايه توسعه دهيم؛ چرا كه اين امر واقعا به نفع ماست. پاكستان كشوري با جمعيت بالاي ۲۰۰ ميليون نفر است كه همسايه ماست و به مرزهاي شرقي راه دارد. ما ميتوانيم برنامهريزيهاي دقيقي در اين حوزه داشته باشيم. در حال حاضر كالاهاي بسيار اساسي از اين مرز وارد ميشود؛ مواردي مانند برنج خوراكي، دانههاي روغني و ميوههاي گرمسيري بسيار مهم هستند. در مجموع، اگر ما روي كشورهاي همجوار از جمله پاكستان حساب باز كنيم، اين موضوع ميتواند در توسعه تجاري و عمليات بازرگاني ما نقش بسيار موثري ايفا كند.
