بازگشت صنعت اوره پس از زمستان سخت
صنعت اوره و آمونياك ايران در زمستان ۱۴۰۴ ابتدا با افت شديد توليد بهدليل محدوديتهاي گازي مواجه شد، اما در اسفندماه با بهبود شرايط تأمين گاز، با رشدي قابلتوجه در توليد و فروش شركتها به مدار بازگشت و يكي از پرنوسانترين دورههاي خود را پشت سر گذاشت.
صنعت اوره و آمونياك ايران در زمستان ۱۴۰۴ ابتدا با افت شديد توليد بهدليل محدوديتهاي گازي مواجه شد، اما در اسفندماه با بهبود شرايط تأمين گاز، با رشدي قابلتوجه در توليد و فروش شركتها به مدار بازگشت و يكي از پرنوسانترين دورههاي خود را پشت سر گذاشت.
براساس گزارش اكوايران، در قلب صنعت پتروشيمي ايران، يكي از مهمترين و سودآورترين زنجيرههاي توليد يعني صنعت اوره و آمونياك قرار دارد؛ صنعتي كه با اتكا به گاز طبيعي ارزانقيمت، هم نياز داخلي كشور را تأمين ميكند و هم سهم قابلتوجهي در ارزآوري از طريق صادرات دارد.اوره به عنوان يك محصول استراتژيك، نقش كليدي در بخش كشاورزي و بازارهاي صادراتي ايفا ميكند و به همين دليل همواره يكي از اركان مهم اقتصاد پتروشيمي ايران محسوب ميشود. با اين حال، زمستان ۱۴۰۴ براي اين صنعت دورهاي متفاوت و پرچالش بود.
اوره قلب تپنده
اوره به عنوان اصليترين كود شيميايي، تأثير مستقيمي بر توليد محصولات غذايي و امنيت غذايي جهان دارد و به همين دليل بازار آن هميشه مورد توجه است.
چين با ظرفيت توليد ۴۳ ميليون تن بزرگترين توليدكننده دنياست و پس از آن هند قرار دارد. ايران نيز با توليد حدود ۱۰ ميليون تن، در رتبه چهارم توليد جهاني جاي گرفته و با صادرات نزديك به ۴ ميليون تن، سومين صادركننده جهان محسوب ميشود.
مزيت اصلي صنعت اوره، دسترسي به گاز طبيعي ارزان به عنوان خوراك توليد است كه براي كشورهايي مثل ايران اهميت استراتژيك دارد. در بازار سرمايه ايران، نمادهايي مانند شپديس، كرماشا، شيراز و خراسان بازيگران اصلي اين صنعت هستند و هركدام استراتژي متفاوتي ميان فروش داخلي و صادرات دارند. عملكرد مالي اين شركتها نيز در سال جاري رشد قابل توجهي داشته و سودآوري صنعت افزايش يافته است.
برخي از بازيگران اصلي صنعت اوره عبارتند از: QAFCO، SABIC، OCI NV، Yara، KOCH، CF Industries Holdings Inc، Acron. پنج بازيگر برتر جهاني حدود ۲۰ درصد سهم دارند.
بر اساس كاربرد، بخش كشاورزي در حدود ۷۵ درصد از سهم درآمد را در سال ۲۰۲۲ به خود اختصاص داد و پس از آن بخش صنعت قرار ميگيرد.
كمبود خوراك پروتئيني و هزينه بالاي مكمل پروتئين، اوره را به يك مكمل جايگزين براي خوراك دام تبديل كرده است. انتظار ميرود كاهش در دسترس بودن زمينهاي مرتعي و افزايش قيمت خوراك دام متعارف باعث رشد بخش خوراك دام شود. پيشبيني ميشود كه بخش سنتز شيميايي نشاندهنده سريعترين رشد در بازار باشد.
كاربردهاي اوره عبارتند از ساخت سيال اگزوز ديزل، به عنوان عامل يخ زدايي، عامل ضد شعله، عامل بارورسازي ابرها، ماده مغذي پلانكتون در آزمايشات تغذيه اقيانوس، تقويتكننده حلاليت، منبع هيدروژن، جداسازي پارافين، و غيره.
بيش از ۹۰ درصد از توليد اوره در جهان به عنوان كود آزادكننده نيتروژن استفاده ميشود. كودهاي نيتروژن روشي مناسب براي افزايش عملكرد و سودآوري محصول، به ويژه در مناطق مرطوب هستند كه بهطور خاص به عنوان مكمل براي محصولات زراعي استفاده ميشوند و عمدتاً در صنعت كشاورزي براي برداشت استفاده ميشوند.
عملكرد اورهسازها
در بهمنماه، محدوديت در تأمين گاز باعث شد بخش قابلتوجهي از ظرفيت توليد شركتهاي اورهساز از مدار خارج شود. اين موضوع افت محسوسي در سطح توليد ايجاد كرد و بسياري از شركتها با كاهش عملكرد مواجه شدند؛ بهگونهاي كه صنعت در برخي موارد به حداقل سطح عملياتي خود نزديك شد.
در همين شرايط، از ۹ اسفند با افزايش تنشهاي نظامي در منطقه، ريسكهاي جديدي نيز به فضاي اين صنعت اضافه شد. نگرانيهايي درباره تداوم توليد، وضعيت صادرات و اختلال در حملونقل مطرح شد. با اين حال، برخلاف اين فضاي نگرانكننده، اسفندماه به دوره بازگشت صنعت اوره تبديل شد. با بهبود نسبي تأمين گاز، واحدهاي توليدي مجدداً وارد مدار شدند و در نتيجه، رشد قابلتوجهي در توليد و فروش شركتها ثبت شد.
در بهمنماه، سطح توليد در اغلب شركتها بهشدت كاهش يافت. براي مثال، شركتهاي خراسان و كرمانشاه با توليد حدود ۷,۹۱۰ و ۷,۹۶۹ تن، در سطوحي بسيار پايينتر از ظرفيت اسمي خود فعاليت كردند. فروش نيز متناسب با اين افت توليد، در سطح محدودي باقي ماند.اما در اسفندماه، با رفع نسبي محدوديتهاي گازي، صنعت وارد فاز بازيابي شد و تقريباً تمامي شركتها رشد در توليد و فروش را تجربه كردند. شركت پتروشيمي خراسان يكي از بيشترين نرخهاي رشد را ثبت كرد. توليد از حدود ۷,۹۱۰ تن در بهمن به ۹۷,۰۵۴ تن در اسفند رسيد كه نشاندهنده جهشي بيش از ۱۱۰۰ درصدي است. فروش نيز از ۳۸۳ به ۹۰۸ افزايش يافت. اين رشد بيانگر توقف يا محدوديت جدي توليد در بهمن و بازگشت كامل ظرفيت در اسفند است.
شركت پتروشيمي كرمانشاه نيز عملكردي مشابه داشت. توليد از حدود ۷,۹۶۹ تن به ۸۲,۱۸۶ تن افزايش يافت. در بخش فروش نيز رشد بسيار چشمگيري از ۴۱ به ۶۷۴ ثبت شد كه ميتواند ناشي از افزايش تقاضا يا آزادسازي موجودي انبار باشد.
شركت پتروشيمي شيراز نسبت به ساير شركتها عملكرد باثباتتري داشت. توليد از ۸۷,۴۶۲ تن به ۱۸۱,۹۰۶ تن رسيد (رشد حدود ۱۰۸ درصدي) و فروش نيز از ۱,۳۲۴ به ۲,۸۴۲ افزايش يافت. اين روند نشاندهنده مديريت متعادلتر توليد و فروش و وابستگي كمتر به نوسانات مقطعي است.
شركت پتروشيمي پرديس (شپديس) همچنان بزرگترين توليدكننده صنعت از نظر حجم توليد باقي ماند. توليد اين شركت از ۱۸۵,۷۷۸ تن به ۲۳۵,۱۸۲ تن رسيد (رشد حدود ۲۶ درصدي) . با اين حال، جهش چشمگير فروش از ۱,۲۸۲ به ۸,۸۳۸ نشان ميدهد كه شركت علاوه بر توليد جاري، از موجودي انبار نيز براي پاسخ به تقاضا استفاده كرده و استراتژي فروش فعالي داشته است. شركت پتروشيمي اوره لردگان (شلرد) در بهمنماه توليدي ثبت نكرد، اما در اسفندماه با توليد ۵۶,۳۳۷ تن به مدار بازگشت. فروش نيز از ۳۴۲ به ۴۰۴ افزايش يافت كه نشاندهنده تمركز اصلي بر احياي توليد پس از توقف كامل است. در مجموع، اسفند ۱۴۰۴ را ميتوان نقطه عطفي براي صنعت اوره ايران دانست؛ ماهي كه در آن، شركتها پس از يك دوره محدوديت شديد، دوباره به مدار توليد بازگشتند و حتي در شرايط پرريسك منطقهاي، عملكردي فراتر از انتظار ثبت كردند. با اين حال، بايد توجه داشت بخشي از اين رشد ناشي از افت قابلتوجه در بهمنماه است و نميتوان آن را بهتنهايي نشانه يك روند پايدار دانست. آينده صنعت اوره همچنان به عواملي مانند تأمين پايدار گاز، شرايط صادرات و تحولات سياسي وابسته خواهد بود.
