سهم اقتصاد ديجيتال از بازار سرمايه پايين است
حجتالله صيدي، رييس سازمان بورس گفت: امروزه اقتصاد ديجيتال به بخش جداييناپذير زندگي انسانها تبديل شده و ديگر به بحثهاي نظري درباره اهميت آن نيازي نيست. تحولات فناوري و گسترش كاربرد هوش مصنوعي نيز بر اهميت اين حوزه افزوده است.
حجتالله صيدي، رييس سازمان بورس گفت: امروزه اقتصاد ديجيتال به بخش جداييناپذير زندگي انسانها تبديل شده و ديگر به بحثهاي نظري درباره اهميت آن نيازي نيست. تحولات فناوري و گسترش كاربرد هوش مصنوعي نيز بر اهميت اين حوزه افزوده است. رييس سازمان بورس و اوراق بهادار با اشاره به سهم محدود شركتهاي اقتصاد ديجيتال در بورس گفت: يكي از پرسشهاي اساسي اين است كه چرا باوجود گسترش قابلتوجه نقش اقتصاد ديجيتال در زندگي و اقتصاد، سهم شركتهاي فعال در اين حوزه از بازار سرمايه همچنان پايين است. صيدي با تأكيد بر ضرورت شناسايي و رفع موانع حضور اين شركتها در بازار سرمايه افزود: بخشي از مسائل مطرحشده درباره پذيرش شركتهاي اقتصاد ديجيتال در بورس، به موضوع حاكميت شركتي و الزامات آن بازميگردد. ازاينرو، براي توسعه حضور اين شركتها در بازار سرمايه بايد به مجموعهاي از مسائل مرتبط با گزارشگري، مديريت ريسك و ساختار اداره شركتها توجه شود.
اهميت حاكميت شركتي در توسعه اقتصاد ديجيتال
رييس سازمان بورس با اشاره به برخي تحولات شركتهاي بزرگ بينالمللي اعلام كرد: تجربه بحرانهاي بزرگ در بازارهاي مالي نشان داده حتي اتفاقات تلخ نيز ميتوانند زمينهساز اصلاح ساختارها و ارتقاي استانداردهاي نظارتي شوند. او با يادآوري سقوط شركتهايي مانند انرون و ورلدكام در ابتداي قرن بيست ويكم گفت: اين اتفاقات از مهمترين رويدادهايي بودند كه موجب توجه بيشتر به مفهوم حاكميت شركتي شدند. سقوط اين شركتها پيامدهاي گستردهاي به همراه داشت، بهطوريكه موسسه حسابرسي آرتور اندرسن نيز در جريان اين تحولات از بين رفت. صيدي ادامه داد: اين رويدادها موجب شد موضوع حاكميت شركتي با جديت بيشتري موردتوجه قرار گيرد و فعالان بازارهاي مالي درباره دلايل وقوع چنين بحرانهايي و راههاي جلوگيري از تكرار آنها بررسيهاي گستردهتري انجام دهند. او با اشاره به تحولات اخير پيرامون شركت انويديا افزود: مسائل مطرحشده درباره شركتهاي بزرگ فناوري را ميتوان از زواياي مختلف بررسي كرد. از منظر بازار سرمايه، يكي از موضوعاتي كه در تحليل اين تحولات بايد موردتوجه قرار گيرد، حاكميت شركتي است. صيدي با اشاره به مشكلات ارزشگذاري شركتهاي اقتصاد ديجيتال گفت: موضوع ارزشگذاري تنها به شركتهاي فعال در اقتصاد ديجيتال محدود نيست و حتي در صنايع سنتي مانند فولاد، كاشي و فرش ماشيني نيز با چالشهايي در اين زمينه روبهرو هستيم. او توضيح داد: در بسياري از صنايع سنتي، ظرفيت توليد، خطوط توليد، بازارهاي فروش و حتي برخي محدوديتهاي عملياتي قابلمحاسبه است. براي مثال، در صنعت كاشي ميتوان ظرفيت توليد و آثار احتمالي محدوديت گاز بر فعاليت شركتها را برآورد كرد، بااينحال همچنان در ارزشگذاري اين شركتها اختلافنظر وجود دارد. در زمينه ارزشگذاري شركتهاي حوزه ديجيتال اين مساله بسيار پيچيدهتر است. رييس سازمان بورس با اشاره به تفاوت ارزشگذاري كارشناسي و ارزشگذاري بازار افزود: ممكن است ارزش يك شركت در زمان عرضه ۷ همت برآورد شود، اما بازار ارزش آن را ۱۲ همت تشخيص دهد. عكس اين وضعيت نيز امكانپذير است و ممكن است شركتي كه ارزشگذاري ۷ همتي براي آن انجام شده، از نگاه سرمايهگذاران فقط ۳ همت ارزش داشته باشد. صيدي تأكيد كرد: اين تفاوتها بخشي از سازوكار طبيعي بازار سرمايه است و از ويژگيهاي مثبت بازار به شمار ميرود؛ بنابراين، مساله ارزشگذاري را نيز بايد در ارتباط باكيفيت گزارشگري شركتها بررسي كرد، زيرا گزارشگري يكي از اجزاي نظام حاكميت شركتي است. رييس سازمان بورس با اشاره به تفاوت ماهيت ريسك در شركتهاي اقتصاد ديجيتال و صنايع سنتي گفت: برخي ريسكها در شركتهاي اقتصاد ديجيتال پررنگتر و برخي ديگر كماهميتتر هستند. اين تفاوتها بايد در ساختار مديريت ريسك و حاكميت شركتي موردتوجه قرار گيرند.يكي از ويژگيهاي مهم شركتهاي اقتصاد ديجيتال، وابستگي آنها به نوآوري است. اين شركتها ميتوانند با ارايه يك محصول يا خدمت جديد به سرعت توسعه پيدا كنند، اما در مقابل، توقف نوآوري يا بروز اشتباه در طراحي و توسعه محصولات ممكن است موجب ازدسترفتن بخش قابل توجهي از بازار آنها شود. صيدي با اشاره به اهميت نيروي انساني متخصص در شركتهاي فناوري اعلام كرد: در اين شركتها گاهي ازدستدادن يك يا ۲ نيروي كليدي ميتواند پيامدهاي قابل توجهي براي فعاليت و آينده شركت داشته باشد. ازاينرو، برنامهريزي براي جانشيني مديران و نيروهاي متخصص يكي از موضوعات مهم در مديريت ريسك اين شركتهاست. رييس سازمان بورس تأكيد كرد: كميته ريسك در ساختار حاكميت شركتي بايد بتواند چنين موضوعاتي را شناسايي و مديريت كند. بررسي ريسك نوآوري و برنامه جانشينپروري نيروهاي كليدي در شركتهاي فناوري اهميت ويژهاي دارد. او افزود: براي افزايش حضور شركتهاي اقتصاد ديجيتال در بازار سرمايه بايد به اين مسائل توجه بيشتري شود، زيرا بخشي از موانع توسعه اين شركتها با الزامات حاكميت شركتي و مديريت ريسك ارتباط مستقيم دارد. رييس سازمان بورس در بخش ديگري از سخنان خود به موضوع تأمين مالي جمعي اشاره كرد و گفت: سكوهاي تأمين مالي جمعي در سالهاي گذشته فعاليتهاي مناسبي داشتهاند و با تلاش فعالان اين حوزه و همكاريهاي انجامشده، هم نرخ نكول كاهشيافته و هم امكان استفاده از اين شيوه تأمين مالي افزايش پيدا كرده است. صيدي با اشاره به ۲ مساله ماليات و معاملات ثانويه در تأمين مالي جمعي اعلام كرد: به نظر ميرسد بتوان با تعريف تأمين مالي جمعي در قالب ابزار مالي و دريافت مصوبه شوراي عالي بورس، براي حل اين ۲ مساله اقدام كرد. او افزود: براساس مقررات مالياتي، تعريف ابزار مالي در بازار سرمايه و تصويب آن در شوراي عالي بورس ميتواند در حل مساله مالياتي اين حوزه موثر باشد. ازاينرو، پيشنهاد ميشود اين موضوع بررسي و براي تصميمگيري به شوراي عالي بورس ارايه شود. رييس سازمان بورس ادامه داد: با تعريف اين ابزار، امكان بررسي و طراحي سازوكار معاملات ثانويه آن نيز فراهم خواهد شد. البته اجراي اين پيشنهاد نيازمند بررسي بيشتر و طي مراحل قانوني مربوط است. صيدي با اشاره به موضوع كارمزد تأمين مالي جمعي گفت: با ضرورت بازنگري در ساختار كارمزدها موافقم، زيرا ارقام ثابت تعيينشده درگذشته باتوجهبه تغيير شرايط اقتصادي، نيازمند بررسي مجدد هستند. رييس سازمان بورس با اشاره به موضوع توكنسازي داراييها اعلام كرد: درباره مزايا، ويژگيها و اركان توكنسازي بحثهاي نظري گستردهاي انجام شده و ابعاد مفهومي آن تا حد زيادي شناخته شده، اما اين موضوع هنوز نتوانسته به شكل گسترده و عملياتي در بازار سرمايه توسعه پيدا كند. او افزود: يكي از مشكلات موجود اين است كه هنوز نتوانستهايم تعريف عملياتي مناسبي براي اجراي گسترده توكنسازي ارايه كنيم و ظرفيتهاي اجرايي آن را بهطور كامل به كار بگيريم. صيدي با بيان اينكه برخي فعاليتها در زمينه توكنسازي در كشور در حال انجام است، گفت: اين اقدامات رصد ميشود و ارزشمند است، اما براي آنكه توكنسازي از اقدامات محدود فراتر برود و در مقياس گسترده اجرا شود، نيازمند همفكري و همكاري بيشتر با متخصصان و فعالان اين حوزه هستيم. رييس سازمان بورس تأكيد كرد: توسعه كاربرد عملي توكنسازي از موضوعاتي است كه بازار سرمايه براي پيشبرد آن به همكاري فعالان فناوري و اقتصاد ديجيتال نياز دارد.
بازنگري در مفاهيم سنتي پذيرش و تامين مالي شركت
صيدي با اشاره به تحولاتي كه اقتصاد ديجيتال در شيوه فعاليت كسبوكارها ايجاد كرده است، گفت: اقتصاد ديجيتال بسياري از مفاهيم سنتي را تغيير داده و شيوههاي جديدي از فعاليت اقتصادي را به رسميت شناسانده است.
او افزود: براي مثال، درگذشته اشتغال معمولاً با حضور در يك محل كار مشخص تعريف ميشد، اما امروزه دوركاري و فعاليت فريلنسري به شيوههاي پذيرفتهشده فعاليت اقتصادي تبديل شدهاند. رييس سازمان بورس ادامه داد: همانطور كه اقتصاد ديجيتال موجب تغيير مفهوم سنتي اشتغال شده است، لازم است در حوزه پذيرش شركتها و تأمين مالي آنها نيز برخي مفاهيم و شيوههاي سنتي مورد بازنگري قرار گيرد. صيدي با تأكيد بر ضرورت طراحي سازوكارهاي متناسب با ماهيت شركتهاي نوآور گفت: براي توسعه اقتصاد ديجيتال در بازار سرمايه بايد درباره شيوههاي جديد پذيرش و تأمين مالي اين شركتها همفكري كنيم و راهكارهاي متناسب با ويژگيهاي آنها ارايه دهيم. او افزود: ظرفيت بازار سرمايه براي توسعه اقتصاد ديجيتال بسيار بالاست و با همكاري فعالان اين ۲ حوزه ميتوان زمينه تأمين مالي بيشتر و بزرگتر شدن شركتهاي فناوري را فراهم كرد.
كارآمدي نظام مالي در گرو زيرساختهاي فناوري
رييس سازمان بورس در بخش پاياني سخنان خود با تأكيد بر ارتباط رشد اقتصادي، سرمايهگذاري و فناوري گفت: مساله اصلي اقتصاد كشورها رشد اقتصادي است و تحقق رشد اقتصادي بدون سرمايهگذاري امكانپذير نيست. صيدي افزود: سرمايهگذاري به وجود يك نظام مالي كارآمد وابسته است، نظامي كه بتواند منابع مالي را تجهيز و به سمت پروژههاي بزرگ و فعاليتهاي مولد هدايت كند. او ادامه داد: درگذشته كارآمدي نظام مالي عمدتاً براساس توانايي آن در جذب و تخصيص منابع سنجيده ميشد، اما امروزه اين كارآمدي بهشدت به كيفيت زيرساختهاي فناوري و امكانات ديجيتال وابسته شده است. رييس سازمان بورس تأكيد كرد: بدون بهرهگيري از فناوري اطلاعات و زيرساختهاي ديجيتال، ديگر نميتوان نظام مالي كارآمدي داشت. حجتالله صيدي گفت: اگر خواهان گسترش بازار سرمايه هستيم، بايد به موفقيت و كارآمدي بيشتر اقتصاد ديجيتال كمك كنيم. در مقابل، اگر شركتهاي فعال در اقتصاد ديجيتال نيز بخواهند رشد كنند و چندبرابر اندازه فعلي خود توسعه يابند، لازم است از ظرفيتهاي بازار سرمايه بهره ببرند.