پرستاري زير فشار كمبود نيرو و اضافهكاري
مدير پرستاري بيمارستان اميراعلم تهران با تشريح مهمترين چالشهاي حرفه پرستاري، كمبود نيروي انساني، افزايش فشار كاري، فرسودگي شغلي، عدم تناسب درآمد با مسووليتهاي حرفهاي و تأخير در پرداخت مطالبات را از مهمترين مشكلات اين حوزه دانست و تأكيد كرد كه اضافهكاري نبايد به ابزاري دايمي براي جبران كمبود نيروي انساني تبديل شود.
مدير پرستاري بيمارستان اميراعلم تهران با تشريح مهمترين چالشهاي حرفه پرستاري، كمبود نيروي انساني، افزايش فشار كاري، فرسودگي شغلي، عدم تناسب درآمد با مسووليتهاي حرفهاي و تأخير در پرداخت مطالبات را از مهمترين مشكلات اين حوزه دانست و تأكيد كرد كه اضافهكاري نبايد به ابزاري دايمي براي جبران كمبود نيروي انساني تبديل شود.
پرستاران ازجمله مهمترين نيروهاي نظام سلامت هستند كه بخش قابلتوجهي از مسووليت مراقبت از بيماران، حفظ ايمني و تداوم خدمات درماني را برعهده دارند؛ با اين حال، اهميت و حساسيت اين حرفه لزوماً به معناي برخورداري فعالان آن از شرايط كاري متناسب با مسووليتهايشان نيست. كمبود نيروي انساني، فشار ناشي از شيفتهاي متوالي، اضافهكاري، فرسودگي شغلي و نارضايتي از وضعيت پرداختها، ازجمله مسائلي است كه طي سالهاي اخير بارها ازسوي جامعه پرستاري مطرح شده است. در چنين شرايطي، توجه به مطالبات پرستاران نهتنها ضرورتي براي حفظ انگيزه و رضايتمندي اين گروه، بلكه پيششرطي براي ارتقاي كيفيت خدمات درماني و پايداري نظام سلامت به شمار ميرود.
در اين راستا محمد يزداني در گفتوگو با مهر گفت: پرستاري امروز يكي از مهمترين اركان پايداري نظام سلامت است؛ حرفهاي كه مسووليت مراقبت مستمر، شبانهروزي و مستقيم از بيماران را برعهده دارد. با اين حال، بايد پذيرفت كه ميان سطح مسووليت حرفهاي پرستاران و شرايطي كه در آن فعاليت ميكنند، در برخي حوزهها فاصله قابلتوجهي وجود دارد. وي افزود: كمبود نيروي انساني، افزايش حجم كار، فشار ناشي از شيفتهاي متوالي، فرسودگي شغلي، عدم تناسب درآمد با مسووليت حرفهاي، تأخير در پرداخت مطالبات و محدوديت فرصتهاي ارتقاي علمي و حرفهاي از مهمترين چالشهاي اين حوزه هستند. در اين ميان، نبايد فراموش كنيم كه پرستار صرفاً ارايهدهنده يك خدمت درماني نيست، بلكه مسوول بخش مهمي از ايمني بيمار، پيشگيري از عوارض، تداوم مراقبت و ارتقاي كيفيت خدمات درماني است. يزداني گفت: راهكار ما، حركت از مديريت مبتني بر تأمين صرف شيفت به سمت مديريت مبتني بر استاندارد نيروي انساني، حجم مراقبت، شدت بيماري بيماران و شاخصهاي ايمني است. البته ميدانيم كه محدوديتهاي اعتباري، دشواري جذب و نگهداشت نيرو و شرايط اقتصادي مراكز درماني، اجراي فوري تمام استانداردها را با دشواري مواجه ميكند؛ اما اين محدوديتها نبايد موجب ناديده گرفتن ضرورت اصلاحات تدريجي و برنامهريزي شده شود.
مهمترين مطالبات پرستاران
وي درخصوص مهمترين مطالبات پرستاران، اظهار داشت: به اعتقاد من، يكي از مسائل اساسي پرستاري، ضرورت ايجاد تناسب منطقي ميان ميزان خدمت واقعي، مسووليت حرفهاي و دريافتي پرستاران است. قانون تعرفهگذاري خدمات پرستاري مصوب سال ۱۳۸۶، يك ظرفيت قانوني مهم براي به رسميتشناختن ارزش اقتصادي خدمات و مراقبتهاي پرستاري ايجاد كرده است. همچنين آييننامه اجرايي اين قانون مصوب سال ۱۴۰۰، مبناي محاسبه تعرفهها را خدمات و مراقبتهاي ارايه شده و استاندارد بستههاي خدمات پرستاري قرار داده است. با اين وجود، اجراي قانون به تنهايي به معناي تحقق كامل عدالت در پرداخت نيست. يزداني در همين زمينه افزود: در عمل، بايد به تفاوت ماهيت بخشها، شدت مراقبت، تعداد بيماران، پيچيدگي خدمات، مسووليتهاي تخصصي، ساعات حضور و ميزان مشاركت واقعي پرستاران توجه شود. و موضوع اضافهكار نيز بايد با رويكردي منصفانه بررسي شود. اضافهكار نبايد به يك ابزار دايمي براي جبران كمبود نيروي انساني تبديل شود. پرداخت بهموقع و متناسب با ميزان كار انجامشده، از الزامات حفظ انگيزه و اعتماد كاركنان است. البته بايد محدوديت منابع مالي، تأخير در تخصيص اعتبارات و وابستگي بخشي از پرداختها به منابع بيمهاي و درآمدهاي بيمارستان را نيز درنظر گرفت. با اين حال، شفافيت، عدالت در توزيع و پيگيري منظم مطالبات، حتي در شرايط محدوديت منابع، يك ضرورت مديريتي است.
تاثير كمبود پرستار بر كيفيت خدمات درماني
وي درخصوص تاثير كمبود نيروي پرستاري و افزايش فشار كاري بر كيفيت خدمات درماني، گفت: كمبود نيروي پرستاري فقط يك مساله منابع انساني نيست، بلكه مستقيماً با ايمني بيمار، كيفيت مراقبت و سلامت جسمي و رواني كاركنان ارتباط دارد. وقتي تعداد بيماران، شدت مراقبت و مسووليتهاي پرستاري با ظرفيت واقعي نيروي انساني تناسب نداشته باشد، احتمال بروز خطا، تأخير در مراقبت، كاهش فرصت آموزش بيمار و افزايش فرسودگي شغلي بيشتر ميشود. يزداني تاكيد كرد: از نظر مديريتي، چند اقدام را ضروري ميدانم كه ميبايست مورد توجه قرار گيرد. وي توضيح داد: بازنگري مستمر در تركيب نيروي انساني بخشها براساس حجم كار و شاخصهاي مراقبتي، استفاده از نظام ارزيابي بار كاري براي شناسايي بخشهاي داراي فشار مضاعف، مديريت علمي برنامههاي ماهانه و جلوگيري از توزيع نامتوازن شيفتهاي شب و روزهاي تعطيل، شناسايي نيروهاي در معرض فرسودگي شغلي و طراحي برنامههاي حمايتي، كاهش فعاليتهاي اداري و غيرضروري تحميلشده به پرستاران و تمركز آنان بر مراقبت مستقيم از بيمار و استفاده از آموزشهاي ضمن خدمت و توانمندسازي مستمر كاركنان؛ اقداماتي است كه ميبايست مورد توجه قرار گيرد. يزداني گفت: اعتقاد دارم هيچ برنامه ارتقاي كيفيتي بدون توجه به ظرفيت واقعي نيروي انساني موفق نخواهد بود. البته در شرايط فعلي، امكان تأمين فوري تمام نيروهاي موردنياز وجود ندارد؛ بنابراين بايد در كنار پيگيري جذب نيرو، از ظرفيتهاي موجود به شكل علميتر و عادلانهتر استفاده كنيم.
اهميت شأن حرفه پرستاري
وي درخصوص اهميت حفظ شأن حرفه پرستاري، اظهار داشت: انگيزه شغلي پرستاران فقط با افزايش پرداختها ايجاد نميشود؛ اگرچه مسائل اقتصادي و معيشتي يكي از مهمترين عوامل موثر بر رضايتمندي هستند. پرستار بايد احساس كند كه دانش، تجربه، مسووليت و تلاش حرفهاي او در سازمان ديده ميشود و در تصميمگيريهاي مرتبط با محيط كار خود نقش دارد. يزداني ادامه داد: به اعتقاد من، چهار اصل در اين زمينه اهميت اساسي دارد. عدالت سازماني؛ توزيع منصفانه فرصتها، شيفتها، مسووليتها، اضافهكار و پرداختها. احترام حرفهاي؛ حفظ شأن پرستار در تعامل با ساير گروههاي درماني، مديران، بيماران و همراهان و فراهم كردن محيطي عاري از خشونت و رفتارهاي تحقيرآميز. مشاركت در تصميمگيري؛ استفاده از نظرات پرستاران و سرپرستاران در تدوين دستورالعملها، اصلاح فرآيندها و تصميمات مديريتي. توسعه حرفهاي؛ فراهم كردن فرصت آموزش، ارتقاي مهارت، پژوهش و مشاركت در برنامههاي بهبود كيفيت. وي افزود: در سطح بيمارستان، برنامههايي مانند ارزيابي منظم رضايتمندي كاركنان، دريافت بازخورد محرمانه، برگزاري نشستهاي مستقيم با پرسنل، بررسي شكايات و پيشنهادها و ارزيابي عملكرد مديران ميتواند به بهبود فضاي سازماني كمك كند. يزداني گفت: معتقدم رضايتمندي پرستار يك موضوع تشريفاتي يا صرفاً منابع انساني نيست، بلكه يكي از پيشنيازهاي رضايتمندي بيمار و ارتقاي كيفيت خدمات درماني است.
ارزيابي حمايتها از نيروهاي پرستاري
وي در پاسخ به اين پرسش كه حمايت از حوزه پرستاري را چگونه ارزيابي ميكنيد، اظهار داشت: دانشگاه علوم پزشكي تهران به عنوان يكي از بزرگترين و اثرگذارترين مجموعههاي دانشگاهي و درماني كشور، مسووليت مهمي در سياستگذاري، هدايت و حمايت از مراكز درماني و نيروي انساني حوزه سلامت دارد. به نظر من، يكي از نقاط مثبت و قابلتوجه در رويكرد اخير دانشگاه، توجه بيشتر به مسائل و دغدغههاي حوزه پرستاري و فراهم كردن فضاي تعامل و گفتوگو براي بررسي چالشهاي اين حوزه است. اين رويكرد نشاندهنده توجه دانشگاه به اين واقعيت است كه كيفيت خدمات درماني بدون حمايت از نيروي انساني و بهويژه پرستاران امكانپذير نيست. يزداني ادامه داد: همچنين بايد از ظرفيت علمي، مديريتي و كارشناسي دانشگاه علوم پزشكي تهران براي تدوين راهكارهاي اجرايي و ايجاد هماهنگي ميان بيمارستانها استفاده كرد. ما بهخوبي از محدوديتهاي مالي، اداري و ساختاري نظام سلامت آگاه هستيم و انتظار نداريم تمامي مشكلات در كوتاهمدت برطرف شود؛ اما باور داريم با گفتوگوي مستمر، تصميمگيري مبتني بر شواهد و حمايت مديريتي ميتوان بهتدريج شرايط را بهبود بخشيد. وي افزود: معتقدم دانشگاه علوم پزشكي تهران ظرفيت علمي و مديريتي ارزشمندي براي پيشگامي در اصلاح نظام مديريت پرستاري كشور دارد و استمرار رويكرد تعاملي و حمايتگرانه اين دانشگاه ميتواند به الگويي موثر براي ساير دانشگاههاي علوم پزشكي تبديل شود.
توجه به دغدغههاي معيشتي پرستاران
يزداني با اشاره به شرايط اقتصادي كشور و دغدغههاي معيشتي كاركنان، عملكرد دانشگاه علوم پزشكي تهران را مورد توجه قرار داد و گفت: به اعتقاد من، در ارزيابي عملكرد دانشگاه علوم پزشكي تهران بايد شرايط اقتصادي كشور، محدوديت منابع مالي نظام سلامت و در عين حال تلاش مجموعه مديريتي دانشگاه براي حمايت از كاركنان را در كنار يكديگر درنظر گرفت. يكي از نكات مثبت در اين زمينه، نظم در پرداختهاي مالي دانشگاه و توجه به پرداخت مطالبات كاركنان است. همچنين در حوزه رفاهيات، دانشگاه تلاش كرده است با بهرهگيري از ظرفيتهاي موجود و در چارچوب دستورالعملها و ضوابط ابلاغي، به نيازها و مسائل رفاهي كاركنان توجه داشته باشد. وي افزود: نكته قابل توجه ديگر، درك دغدغههاي معيشتي و مالي كاركنان از سوي مسوولان ارشد دانشگاه، ازجمله رياست دانشگاه و معاونان حوزههاي مختلف است.
آنچه در تعاملات مديريتي مشاهده ميشود، توجه به اين واقعيت است كه نيروي انساني مهمترين سرمايه نظام سلامت است و حفظ انگيزه و رضايتمندي كاركنان، مستقيماً بر كيفيت خدمات درماني تأثير ميگذارد. يزداني گفت: به نظر من، ارزشمندترين بخش اين رويكرد آن است كه مسوولان دانشگاه با شناخت محدوديتهاي اقتصادي و اعتباري موجود، تلاش ميكنند از تمامي ظرفيتهاي قانوني، مالي و مديريتي براي بهبود شرايط كاركنان استفاده كنند. البته طبيعتاً هنوز مطالبات و انتظاراتي در حوزه معيشت، تعرفههاي پرستاري، اضافهكار و توسعه خدمات رفاهي وجود دارد؛ اما بايد منصفانه پذيرفت كه مديريت اين مسائل در شرايط فعلي نيازمند تلاش، پيگيري و هماهنگي ميان بخشهاي مختلف دانشگاه است. وي افزود: در مجموع، عملكرد دانشگاه علوم پزشكي تهران را در زمينه نظم پرداختها، توجه به رفاهيات و رويكرد حمايتي مسوولان نسبت به مسائل مالي كاركنان، مثبت و قابل تقدير ارزيابي ميكنم. اميدوارم اين مسير با قوت بيشتري ادامه پيدا كند و با استفاده از ظرفيتهاي موجود، شاهد ارتقاي بيشتر سطح رفاه، رضايتمندي و امنيت اقتصادي همكاران باشيم. مدير پرستاري بيمارستان اميراعلم تهران گفت: معتقدم توجه به معيشت پرستاران صرفا يك اقدام رفاهي نيست، بلكه نوعي سرمايهگذاري براي حفظ نيروي انساني متخصص، ارتقاي كيفيت مراقبت و پايداري نظام سلامت است. وي در پايان افزود: پرستاري صرفا يك شغل نيست؛ يك مسووليت حرفهاي، انساني و اجتماعي است. حفظ كيفيت خدمات درماني نيازمند پرستاراني توانمند، با انگيزه، برخوردار از امنيت شغلي و داراي شأن حرفهاي است. ما به عنوان مديران پرستاري بايد هم در برابر كيفيت خدمات و ايمني بيماران پاسخگو باشيم و هم صداي كارشناسي و مسوولانه مطالبات پرستاران را به سطوح بالاتر مديريتي منتقل كنيم. يزداني تاكيد كرد: هدف نهايي، اصلاح فرآيندها، استفاده بهتر از منابع موجود، تحقق عدالت سازماني و ساختن محيطي است كه در آن هم بيمار خدمات با كيفيت دريافت كند و هم پرستار بتواند با انگيزه، امنيت و رضايت حرفهاي به فعاليت خود ادامه دهد.