ژاپن به‌دنبال تشکیل آژانس نفتی آسیایی

۱۴۰۵/۰۸/۲۶ - ۱۵:۰۰:۳۷
کد خبر: ۴۱۱۵۶۷
ژاپن به‌دنبال تشکیل آژانس نفتی آسیایی

ژاپن در واکنش به آسیب‌پذیری کشورهای آسیایی در برابر اختلالات عرضه انرژی ناشی از جنگ ایران، پیشنهاد تشکیل یک کارگروه مشترک امنیت نفتی در آسیا را مطرح کرد؛ طرحی که قرار است با هماهنگی ذخایر نفتی، استفاده مشترک از ظرفیت مخازن و تدوین سازوکار تأمین اضطراری انرژی، به نسخه‌ای آسیایی از آژانس تبدیل شود.

به گزارش تجارت نیوز، به نقل از سایت بلومبرگ در ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶، سانائه تاکایچی، نخست‌وزیر ژاپن، در نشست رهبران جامعه آسیایی بدون انتشار کربن (AZEC) در مانیل فیلیپین، پیشنهاد تشکیل یک کارگروه منطقه‌ای برای هماهنگی ذخیره‌سازی نفت و آزادسازی ذخایر در شرایط اضطراری را ارائه کرد.

این ابتکار قرار است به کشورهای آسیایی امکان دهد در زمان بروز بحران‌های انرژی، از ظرفیت‌های ذخیره‌سازی بلااستفاده ژاپن استفاده کنند و با هماهنگی میان دولت‌ها، دسترسی مطمئن‌تری به نفت و فرآورده‌های نفتی داشته باشند.

تاکایچی در این نشست اعلام کرد که ژاپن قصد دارد این سازوکار را به‌عنوان معادلی آسیایی برای آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) توسعه دهد. این طرح قرار است با ابتکار فیلیپین برای ایجاد نظام ذخیره‌سازی مشترک نفت در جنوب شرق آسیا هماهنگ شود.

چرا ژاپن به‌دنبال ایجاد ائتلاف نفتی آسیایی است؟

دلیل اصلی این تصمیم، آسیب‌پذیری بالای اقتصادهای آسیایی در برابر اختلال در مسیرهای انتقال انرژی خاورمیانه است. تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان محسوب می‌شود و حدود ۹۰ درصد نفت خام عبوری از این آبراه به مقصد کشورهای آسیایی ارسال می‌شود.

جنگ ایران و اختلال در حمل‌ونقل دریایی نشان داده است که وابستگی شدید کشورهای آسیایی به واردات نفت از خاورمیانه، می‌تواند در مدت کوتاهی امنیت انرژی، فعالیت صنایع و زنجیره تأمین این کشورها را با مشکل مواجه کند.

ژاپن معتقد است برای مقابله با چنین شرایطی، کشورها نباید صرفاً به ذخایر نفتی ملی خود متکی باشند، بلکه باید سازوکاری منطقه‌ای برای به‌اشتراک‌گذاری اطلاعات، هماهنگی ذخایر و دسترسی متقابل به منابع انرژی ایجاد کنند.

سازوکار جدید چگونه فعالیت خواهد کرد؟

بر اساس طرح پیشنهادی ژاپن، کشورهای عضو می‌توانند در زمینه میزان ذخایر نفتی، ظرفیت مخازن، وضعیت عرضه و تقاضا و شرایط بازار انرژی با یکدیگر تبادل اطلاعات کنند.

همچنین قرار است برای آزادسازی ذخایر نفتی در شرایط اضطراری و امکان استفاده متقابل کشورها از منابع ذخیره‌شده، قواعد مشخصی تدوین شود.

یکی از بخش‌های مهم این طرح، استفاده از مخازن نفتی بلااستفاده ژاپن است. به این ترتیب، کشورهای جنوب شرق آسیا می‌توانند بدون نیاز به ساخت فوری تأسیسات گسترده ذخیره‌سازی در خاک خود، از ظرفیت موجود ژاپن بهره ببرند و در شرایط بحرانی، امکان خرید اولویت‌دار نفت را داشته باشند.

بر اساس گزارش خبرگزاری رسمی فیلیپین به نقل از جیجی‌پرس ژاپن، مؤسسه پژوهشی اقتصاد آسه‌آن و شرق آسیا (ERIA) که در جاکارتا مستقر است، قرار است دبیرخانه این سازوکار منطقه‌ای را برعهده بگیرد. همچنین همکاری با دفتر جدید آژانس بین‌المللی انرژی در توکیو برای انتقال دانش و تجربیات در زمینه امنیت انرژی پیش‌بینی شده است.

نقش فیلیپین و کشورهای جنوب شرق آسیا در طرح ژاپن

فیلیپین یکی از کشورهای محوری در این ابتکار محسوب می‌شود. این کشور در حال پیگیری ایجاد ذخایر راهبردی نفت است و تلاش می‌کند با همکاری کشورهای منطقه، امکان دسترسی به منابع نفتی ذخیره‌شده در خارج از مرزهای خود را فراهم کند.

فردیناند مارکوس جونیور، رئیس‌جمهور فیلیپین، در نشست مانیل تأکید کرد که ذخیره‌سازی نفت به‌تنهایی برای تأمین امنیت انرژی کافی نیست و کشورهای تولیدکننده و مصرف‌کننده باید همکاری خود را در زمینه تبادل اطلاعات، زیرساخت‌های ذخیره‌سازی و حفظ امنیت مسیرهای دریایی گسترش دهند.

این طرح در چارچوب جامعه آسیایی بدون کربن (AZEC) دنبال می‌شود؛ چارچوبی که ۱۱ کشور شامل ژاپن، فیلیپین، استرالیا، برونئی، کامبوج، اندونزی، لائوس، مالزی، سنگاپور، تایلند و ویتنام را گرد هم آورده است.

نکته مهم این است که کشورهای جنوب شرق آسیا در مقایسه با ژاپن ذخایر نفتی محدودتری دارند و به همین دلیل در برابر اختلالات عرضه آسیب‌پذیرتر هستند.

ابتکار ۱۰ میلیارد دلاری ژاپن برای تقویت امنیت انرژی آسیا

این برنامه بخشی از راهبرد گسترده‌تر ژاپن برای افزایش تاب‌آوری اقتصادی و انرژی آسیاست. توکیو در آوریل ۲۰۲۶ ابتکاری با عنوان «POWERR Asia» معرفی کرد که بر اساس آن حدود ۱۰ میلیارد دلار حمایت مالی برای تقویت زنجیره تأمین انرژی و منابع در کشورهای آسیایی در نظر گرفته شده است.👇🏻

این حمایت‌ها شامل تأمین مالی خرید نفت خام و فرآورده‌های نفتی، توسعه ظرفیت ذخیره‌سازی، ساخت و استفاده از مخازن نفتی، ایجاد سازوکارهای ذخیره و آزادسازی اضطراری و کمک به حفظ زنجیره‌های تأمین منطقه‌ای است.

در کنار این برنامه، تاکایچی در نشست مانیل ابتکار دیگری با عنوان «Power Gulf» را نیز پیشنهاد کرد که هدف آن تقویت همکاری میان کشورهای تولیدکننده نفت خاورمیانه و کشورهای مصرف‌کننده انرژی در آسیاست.

این ابتکار نشان می‌دهد ژاپن علاوه بر تلاش برای ایجاد ذخایر مشترک، به‌دنبال تقویت ارتباط مستقیم میان تولیدکنندگان نفت خاورمیانه و مصرف‌کنندگان آسیایی نیز هست.

تفاوت طرح آسیایی با آژانس بین‌المللی انرژی چیست؟

آژانس بین‌المللی انرژی در سال ۱۹۷۴ و پس از نخستین بحران بزرگ نفتی جهان تأسیس شد. یکی از مهم‌ترین تعهدات کشورهای عضو این آژانس، نگهداری ذخایر اضطراری نفت معادل دست‌کم ۹۰ روز واردات خالص نفت است.

این نهاد در بحران‌های عرضه می‌تواند میان اعضا برای آزادسازی هماهنگ ذخایر نفتی همکاری ایجاد کند.

اما بسیاری از کشورهای جنوب شرق آسیا عضو آژانس بین‌المللی انرژی نیستند و در آزادسازی هماهنگ ذخایر نفتی این نهاد در مارس ۲۰۲۶ مشارکت نداشتند.

ژاپن با طرح جدید خود تلاش می‌کند این خلأ همکاری منطقه‌ای را پوشش دهد و سازوکاری متناسب با شرایط اقتصادی و انرژی کشورهای آسیایی ایجاد کند.

جمع‌بندی:

پیشنهاد ژاپن برای تشکیل کارگروه امنیت نفتی آسیا را می‌توان یکی از مهم‌ترین تحولات سیاست انرژی این کشور پس از بحران تنگه هرمز دانست.

این طرح در صورت اجرایی شدن، می‌تواند ساختار همکاری کشورهای آسیایی در بازار نفت را تغییر دهد؛ زیرا به‌جای اتکای صرف به ذخایر ملی، امکان استفاده از ظرفیت‌های ذخیره‌سازی مشترک و هماهنگی منطقه‌ای در زمان بحران را فراهم می‌کند.

از سوی دیگر، ابتکار ژاپن نشان می‌دهد بحران خاورمیانه تنها کشورهای تولیدکننده نفت را تحت تأثیر قرار نداده، بلکه کشورهای بزرگ مصرف‌کننده در آسیا را نیز به سمت ایجاد سازوکارهای جدید برای کاهش وابستگی و مدیریت ریسک‌های انرژی سوق داده است.

بیمه ملت