7 هزار مراقب سلامت براي مدارس كل كشور؛ كمبودي كه قرار است جبران شود
در حالي كه به ازاي هر ۴۸۰ دانش‌آموز ابتدايي بايد يك مراقب سلامت در مدارس حضور داشته باشد، وزارت آموزش و پرورش از فعاليت حدود ۷۰۰۰ مراقب سلامت در مدارس كشور خبر مي‌دهد؛ كمبودي كه قرار است تا پايان برنامه هفتم توسعه جبران شود؛ برنامه‌اي كه اهميت آن در مواجهه با مسائل بهداشتي مدارس، از جمله معضل شپش سر در ميان دانش‌آموزان، بيش از پيش نمايان مي‌شود.
در حالي كه به ازاي هر ۴۸۰ دانش‌آموز ابتدايي بايد يك مراقب سلامت در مدارس حضور داشته باشد، وزارت آموزش و پرورش از فعاليت حدود ۷۰۰۰ مراقب سلامت در مدارس كشور خبر مي‌دهد؛ كمبودي كه قرار است تا پايان برنامه هفتم توسعه جبران شود؛ برنامه‌اي كه اهميت آن در مواجهه با مسائل بهداشتي مدارس، از جمله معضل شپش سر در ميان دانش‌آموزان، بيش از پيش نمايان مي‌شود. سلامت دانش‌آموزان تنها به درمان بيماري‌ها محدود نمي‌شود؛ بخش مهمي از آن به پيشگيري، آموزش و شناسايي به‌موقع مشكلاتي بازمي‌گردد كه در محيط مدرسه مي‌توانند بر سلامت جسمي و رواني دانش‌آموزان تأثير بگذارند. مدرسه، به عنوان محيطي كه دانش‌آموزان ساعات قابل توجهي از روز را در آن سپري مي‌كنند، يكي از مهم‌ترين بسترهاي آموزش و ترويج رفتارهاي بهداشتي است؛ اما تحقق اين هدف، به حضور نيروي انساني متخصص و استمرار برنامه‌هاي مراقبت سلامت نياز دارد.
كمبود مراقبان سلامت؛ مساله‌اي فراتر از تأمين نيروي انساني
محمد جعفري، مديركل تربيت‌بدني و سلامت وزارت آموزش و پرورش، در گفت‌وگو با ايسنا، با اشاره به تعداد مراقبان سلامت مدارس كشور گفت: در حال حاضر حدود ۷۰۰۰ مراقب سلامت داريم و بر اساس مصوبه هيات وزيران، به ازاي هر ۴۸۰ دانش‌آموز در دوره ابتدايي بايد يك مراقب سلامت وجود داشته باشد. وي با بيان اينكه جبران كمبود مراقبان سلامت از دو مسير دنبال مي‌شود، افزود: با هماهنگي مركز برنامه‌ريزي منابع انساني، تلاش مي‌كنيم تا پايان برنامه هفتم توسعه، تعداد مراقبان سلامت مورد نياز مدارس تأمين شود. كمبود مراقب سلامت در مدارس، صرفاً به معناي كاهش تعداد نيروهاي حاضر در اين بخش نيست؛ اين كمبود مي‌تواند بر استمرار آموزش‌هاي بهداشتي، شناسايي مشكلات سلامت دانش‌آموزان و پيگيري مواردي كه نيازمند توجه و مراقبت بيشتر هستند، تأثير بگذارد. در چنين شرايطي، تأمين نيروي انساني مورد نياز مدارس، در كنار آموزش و تقويت مشاركت ساير عوامل مدرسه، از جمله موضوعاتي است كه مي‌تواند به بهبود وضعيت مراقبت سلامت دانش‌آموزان كمك كند.
جذب نيروهاي جديد و تغيير سمت كاركنان؛ دو مسير جبران كمبود
جعفري درباره برنامه‌هاي وزارت آموزش و پرورش براي تأمين مراقبان سلامت گفت: سال گذشته نزديك به ۱۰۰۰ نفر و امسال نيز حدود ۱۰۰۰ نفر با سهميه دانشگاه فرهنگيان و دانشگاه‌هاي علوم پزشكي كشور جذب شده‌اند كه پس از گذراندن دوره‌هاي آموزشي ۳.۵ تا ۴ ساله، به عنوان مراقب سلامت فعاليت خواهند كرد.
وي افزود: در دستورالعمل توسعه سنواتي، اين امكان فراهم شده است تا همكاراني كه در رشته‌هايي مانند زيست‌شناسي، فيزيولوژي، پرستاري و رشته‌هاي مرتبط با بهداشت تحصيل كرده‌اند، بتوانند تغيير سمت داده و در حوزه مراقبت سلامت مدارس فعاليت كنند. به گفته مديركل تربيت‌بدني و سلامت وزارت آموزش و پرورش، اين دو مسير در كنار يكديگر براي جبران كمبود نيروي انساني دنبال مي‌شوند؛ مسيري كه از يك سو به تربيت و جذب نيروهاي جديد و از سوي ديگر به استفاده از ظرفيت كاركنان موجود با تحصيلات مرتبط متكي است.
وقتي آموزگار و دانش‌آموز هم
بخشي از نظام مراقبت سلامت مي‌شوند
با وجود برنامه‌هاي جذب و تأمين نيروي انساني، آموزش و پرورش براي جبران كمبود مراقبان سلامت، به ظرفيت ساير عوامل مدرسه نيز توجه دارد؛ ظرفيتي كه مي‌تواند آموزش و ترويج رفتارهاي بهداشتي را از حضور مراقب سلامت فراتر ببرد. جعفري با اشاره به آموزش آموزگاران پايه گفت: سال گذشته نزديك به ۶۰ هزار آموزگار پايه، ۲۴ ساعت آموزش مرتبط با سرفصل‌هاي درسي سلامت را دريافت كردند و تلاش مي‌كنيم از اين ظرفيت براي جبران كمبودها استفاده كنيم. وي همچنين از دانش‌آموزان به عنوان يكي ديگر از ظرفيت‌هاي حوزه سلامت مدارس ياد كرد و افزود: از ظرفيت دانش‌آموزان به عنوان سفيران سلامت استفاده مي‌كنيم؛ سفيران سلامت بهداشت، تغذيه، محيط زيست، انرژي و بهداشت دهان و دندان از جمله گروه‌هايي هستند كه در اين زمينه فعاليت مي‌كنند. استفاده از ظرفيت آموزگاران و دانش‌آموزان، در كنار حضور مراقبان سلامت، مي‌تواند به گسترش آموزش‌هاي بهداشتي در محيط مدرسه كمك كند؛ به‌ويژه در موضوعاتي كه پيشگيري از آنها به رعايت رفتارهاي بهداشتي روزمره و آگاهي دانش‌آموزان و خانواده‌ها وابسته است.
از آموزش بهداشت تا پيشگيري از
شپش سر در مدارس
يكي از موضوعاتي كه اهميت آموزش و مراقبت سلامت در مدارس را نشان مي‌دهد، شيوع شپش سر در ميان كودكان و دانش‌آموزان است؛ آلودگي انگلي شايعي كه به گفته رييس گروه سلامت نوجوانان، جوانان و مدارس وزارت بهداشت، از طريق تماس مستقيم با فرد آلوده يا استفاده مشترك از وسايل شخصي منتقل مي‌شود. شپش سر از جمله موضوعاتي است كه در كنار درمان فرد مبتلا، به آموزش خانواده‌ها و دانش‌آموزان درباره راه‌هاي انتقال و پيشگيري نياز دارد. آگاهي از ضرورت پرهيز از استفاده مشترك از وسايل شخصي و توجه به اصول بهداشتي، مي‌تواند در كنترل اين آلودگي نقش داشته باشد. در چنين شرايطي، مراقبان سلامت مدارس مي‌توانند با آموزش و اطلاع‌رساني به دانش‌آموزان و خانواده‌ها، بخشي از ظرفيت پيشگيري را در محيط مدرسه فعال كنند؛ ظرفيتي كه البته به حضور مستمر نيروي متخصص و همكاري ساير عوامل مدرسه وابسته است.
بازنشستگان؛ ظرفيتي كه استفاده از آن
نيازمند ضوابط مشخص است
مديركل تربيت‌بدني و سلامت وزارت آموزش و پرورش درباره امكان استفاده از ظرفيت بازنشستگان در حوزه مراقبت سلامت مدارس نيز گفت: به‌كارگيري بازنشستگان تابع قوانين و مقررات امور اداري و استخدامي است و بايد بر اساس ضوابط مربوط انجام شود. جعفري افزود: در بسياري از موارد، بازنشستگان به صورت داوطلبانه همكاري مي‌كنند، اما از آنجا كه فعاليت‌هاي بهداشتي به عنوان فعاليت آموزشي محسوب نمي‌شود، حق‌التدريس شامل آن نمي‌شود و امكان پرداخت حق‌التدريس براي چنين همكاري‌هايي وجود ندارد.
سلامت مدرسه؛ مسووليتي فراتر از يك روز
آنچه از برنامه‌هاي وزارت آموزش و پرورش براي جبران كمبود مراقبان سلامت برمي‌آيد، اتكا به مجموعه‌اي از ظرفيت‌ها براي تأمين نيروي انساني و گسترش آموزش‌هاي بهداشتي است؛ از جذب نيروهاي جديد و تغيير سمت كاركنان داراي تحصيلات مرتبط تا آموزش آموزگاران و استفاده از ظرفيت سفيران سلامت. با اين حال، تحقق هدف تأمين مراقب سلامت مورد نياز مدارس تا پايان برنامه هفتم توسعه، در كنار استمرار آموزش‌هاي بهداشتي و همكاري خانواده‌ها، مي‌تواند زمينه مراقبت موثرتر از سلامت دانش‌آموزان را فراهم كند.
