هوش مصنوعي شكاف طبقاتي در دنياي علم را عميق‌تر مي‌كند
هزينه استفاده از هوش مصنوعي براي دانشمندان تازه كار به يك مشكل تبديل شده است. به گزارش ايسنا، برخي پژوهشگران به ابزارهاي پيشرفته هوش مصنوعي تقريبا رايگان دسترسي دارند، اما عده‌اي ديگر مجبورند هزينه آن را از جيب خود بپردازند يا كلا قيد استفاده از اين ابزارها را بزنند.
هزينه استفاده از هوش مصنوعي براي دانشمندان تازه كار به يك مشكل تبديل شده است. به گزارش ايسنا، برخي پژوهشگران به ابزارهاي پيشرفته هوش مصنوعي تقريبا رايگان دسترسي دارند، اما عده‌اي ديگر مجبورند هزينه آن را از جيب خود بپردازند يا كلا قيد استفاده از اين ابزارها را بزنند. به نقل از ساينس، اوايل سال جاري ميلادي، سعد بهاملا، مدير يك آزمايشگاه بيوفيزيك و مهندسي در دانشگاه كلرادو بولدر، از نزديك به ۲۴ عضو آزمايشگاه خود نظرسنجي كرد تا بداند از چه ابزارهاي هوش مصنوعي استفاده مي‌كنند و براي آنها چقدر هزينه مي‌پردازند. پاسخ‌ها او را غافلگير كرد. بهاملا مي‌گويد: متوجه شدم كه همه ماهانه چيزي بين ۲۰ تا ۲۰۰ دلار هزينه مي‌كنند. با خودم گفتم: واي خداي من! اين شبيه يك ماليات است. اين وضعيت مختص آزمايشگاه او نيست. با پيشرفت هوش مصنوعي و افزايش توانايي آن در انجام فعاليت‌هاي علمي و پژوهشي، دانشمندان بيش از گذشته اين فناوري را نه يك امكان جانبي، بلكه ابزاري ضروري مي‌دانند. با اين حال، پژوهشگراني كه با نشريه «ساينس» گفت‌وگو كرده‌اند، مي‌گويند دسترسي به بهترين ابزارهاي هوش مصنوعي در حال حاضر بيش از آنكه به نياز افراد بستگي داشته باشد، به توانايي مالي آنها وابسته است؛ مساله‌اي كه به ويژه فشار زيادي بر دانشمندان و پژوهشگران در ابتداي مسير حرفه‌اي‌شان وارد مي‌كند. بسياري از اين افراد نيز به دليل اينكه مطرح كردن چنين موضوعي را نوعي تابو مي‌دانند، تمايلي به صحبت درباره آن ندارند. در نظرسنجي نشريه «نيچر» كه در ماه مارس و با مشاركت بيش از ۱۰ هزار پژوهشگر از سراسر جهان انجام شد، ۴۱ درصد شركت‌كنندگان گفتند هزينه ابزار اصلي هوش مصنوعي مورد استفاده خود را شخصا پرداخت مي‌كنند؛ در حالي كه تنها ۱۱ درصد اعلام كردند موسسات محل فعاليتشان اين هزينه را بر عهده مي‌گيرند. پژوهشگراني كه بيشترين استفاده را از هوش مصنوعي در تحقيقات خود داشتند، بيشتر از ديگران هزينه اين ابزارها را از جيب شخصي پرداخت مي‌كردند. همچنين، كاربران پرمصرف هوش مصنوعي به‌طور نامتناسبي در مراحل ابتدايي فعاليت حرفه‌اي خود قرار داشتند. برخي دانشگاه‌ها قراردادهايي در سطح دانشگاه با شركت‌هاي هوش مصنوعي منعقد كرده‌اند تا دسترسي به اين ابزارها را براي تمام اعضاي دانشگاه فراهم كنند. شركت‌هايي مانند اوپن‌اي‌آي، آنتروپيك و گوگل نيز برنامه‌هايي براي فراهم كردن دسترسي رايگان يا ارزان‌تر ده‌ها هزار دانشمند به ابزارهاي خود دارند. با اين حال، نسخه‌هايي كه دانشگاه‌ها در اختيار دانشجويان قرار مي‌دهند، اغلب براي استفاده‌هاي سنگين مانند برنامه‌نويسي يا تحليل داده محدوديت دارند. از سوي ديگر، مشخص نيست شركت‌ها تا چه زماني به ارايه اين دسترسي‌هاي رايگان يا تخفيف‌دار ادامه خواهند داد. در مورد بهاملا، نتايج نظرسنجي باعث شد از دانشگاه محل فعاليتش درخواست كند هزينه اشتراك ابزارهاي هوش مصنوعي مورد نياز آزمايشگاه را پرداخت كند. اما پاسخ دانشگاه منفي بود، چراكه به گفته مسوولان، دانشگاه از قبل ابزارهايي از جمله نسخه آموزشي چت جي‌پي‌تي را در اختيار دانشجويان و اعضاي هيات علمي قرار داده بود. در نهايت، بهاملا تصميم گرفت هزينه ابزارهاي هوش مصنوعي مورد نياز گروهش را از بودجه شخصي پژوهشي خود تامين كند؛ تصميمي كه سالانه هزاران دلار براي او هزينه دارد. در دانشگاه‌هاي ديگر نيز بسياري از دانشجويان تحصيلات تكميلي مجبورند هزينه اين ابزارها را شخصا بپردازند. حريس رياض، دانشجوي سال آخر دكتري در دانشگاه آريزونا مي‌گويد اغلب ماهانه ۳۰۰ دلار يا بيشتر براي استفاده از كلود كد متعلق به شركت آنتروپيك و كدكس متعلق به چت جي‌پي‌تي هزينه مي‌كند؛ به‌ويژه در دوره‌هاي فشرده پيش از تحويل پروژه‌ها و رسيدن به مهلت‌هاي تعيين‌شده.
رياض كه درباره چگونگي جذب و ذخيره دانش توسط مدل‌هاي زباني بزرگ (LLM) تحقيق مي‌كند، مي‌گويد: تقريبا تمام جنبه‌هاي فرآيند پژوهش من به استفاده گسترده از ابزارهاي هوش مصنوعي وابسته است. دانشگاه او دسترسي به مدل‌هاي زباني بزرگ را فراهم كرده است، اما اين دسترسي شامل جديدترين مدل‌ها و همچنين عامل‌هاي هوش مصنوعي (AI Agents) نمي‌شود؛ ابزارهايي كه مي‌توانند وظايف چندمرحله‌اي را به صورت مستقل انجام دهند، براي مثال كدنويسي كنند و كدهاي نوشته شده را به اجرا درآورند. رياض مي‌گويد خوش‌شانس بوده كه دوره‌هاي كارآموزي در شركت‌هاي صنعتي به او كمك كرده‌اند بخشي از اين هزينه‌ها را تامين كند. به گفته او، اگر مجبور بود تنها به كمك‌هزينه تحصيلي خود متكي باشد، اين مخارج ضربه مالي قابل‌توجهي به او وارد مي‌كرد. با اين حال، او همچنان معتقد است كه به جديدترين ابزارهاي هوش مصنوعي نياز دارد. رياض مي‌گويد: هيچ حد وسطي وجود ندارد يا بايد پولش را بپردازيد يا روي مسائل بسيار كوچك و قديمي كار كنيد. عمر چودري، دانشجوي دكتري دانشگاه ليدز كه از هوش مصنوعي در زمينه تشخيص و مراقبت‌هاي پزشكي استفاده مي‌كند، توانسته است اشتراك شخصي خود در سرويس كلود را لغو كند، چرا كه آزمايشگاه محل فعاليتش به طرح تخفيفي آنتروپيك براي دانشمندان پيوسته است. اين طرح به هر گروه پژوهشي اجازه مي‌دهد تا ۲۵ حساب كاربري رايگان يا با هزينه ماهانه ۱۵ دلار براي استفاده‌هاي بيشتر دريافت كند. از آنجا كه تعداد اعضاي آزمايشگاه چودري كمتر از ۲۵ نفر است، اعضاي گروه متوجه شدند كه مي‌توانند چندين حساب كاربري را به هر نفر اختصاص دهند. او همچنان براي هر حسابي كه شخصا استفاده مي‌كند، بايد ۱۵ دلار بپردازد، اما اين هزينه در مقايسه با اشتراك قبلي‌اش بسيار كمتر است. با اين وجود، چودري انتظار ندارد اين تخفيف‌ها براي هميشه ادامه پيدا كنند. او همچنين ماهانه ۲۰۰ دلار از جيب خود براي اشتراك چت جي‌پي‌تي هزينه مي‌كند. چودري مي‌گويد: همه ما مي‌دانيم كه اين وضعيت موقتي است. بالاخره تمام اين قيمت‌ها افزايش پيدا مي‌كنند. حمايت موسسات دانشگاهي نيز هميشه پايدار نيست. جفري باكوس بخش زيادي از روز خود را به گفت‌وگو با كلود يا چت جي‌پي‌تي مي‌گذراند و اشتراك هر دو ابزار را خريداري كرده است. او دانشجوي سال چهارم دكتري فيزيك نظري ذرات در دانشگاه پرينستون است، اما بيشتر فعاليت‌هايش را در موسسه مطالعات پيشرفته (IAS) در نزديكي اين دانشگاه انجام مي‌دهد. باكوس پيش‌تر ماهانه ۲۰ دلار براي اشتراك چت جي‌پي‌تي از جيب خود پرداخت مي‌كرد، اما موسسه مطالعات پيشرفته در جريان يك پروژه سه‌ماهه كه به محاسبات سنگين نياز داشت، هزينه اشتراك گران‌تر كلود را كه ماهانه ۲۰۰ دلار بود، بر عهده گرفت. با اين حال، اين حمايت ادامه پيدا نكرد و اكنون باكوس خودش هزينه اشتراك كلود را مي‌پردازد. او مي‌گويد: اين ابزار در حال حاضر براي كاري كه انجام مي‌دهم، آنقدر ضروري است كه قطعا حاضرم هزينه‌اش را پرداخت كنم. دانشگاه پرينستون نيز طبق اطلاعات منتشر شده در وب‌سايت خود، ابزارهاي پيشرفته‌تري از هوش مصنوعي را در اختيار دانشجويان تحصيلات تكميلي قرار مي‌دهد؛ البته به شرط آنكه يكي از اعضاي هيات علمي از آنها حمايت كند. اين دانشگاه به درخواست نشريه براي توضيح درباره اينكه چه كسي هزينه اين ابزارها را پرداخت مي‌كند، پاسخي نداد. گاهي اوقات، پژوهشگران جواني كه بيش از ديگران در معرض محروم ماندن از اين امكانات قرار دارند، كمترين تمايل را براي بيان مشكلات خود نشان مي‌دهند. يكي ديگر از دانشجويان دكتري دانشگاه پرينستون كه نخواست نامش فاش شود، مي‌گويد: استفاده از هوش مصنوعي چندان مورد استقبال قرار نمي‌گيرد. دست‌كم من متوجه شده‌ام كه وقتي افراد اعتراف مي‌كنند براي هر نوع محصول پژوهشي كه ارايه مي‌دهند از هوش مصنوعي استفاده كرده‌اند، نوعي احساس خجالت در آنها وجود دارد. هزينه دسترسي به ابزارهاي هوش مصنوعي و «توكن‌ها» كه واحدهاي پايه محاسبه و پردازش در اين فناوري هستند، اين پرسش را مطرح مي‌كند كه آيا هزينه‌ها در حال تعيين افرادي هستند كه فرصت پيشرفت بيشتري در دنياي علم دارند يا خير؟ ايگور چريكوف، پژوهشگر دانشگاه كاليفرنيا در بركلي كه يك نظرسنجي سالانه درباره دانشجويان دانشگاه‌هاي پژوهش‌محور انجام مي‌دهد، معتقد است اين هزينه‌ها مي‌توانند نابرابري جديدي در محيط‌هاي علمي ايجاد كنند. او مي‌گويد: فردي كه به اين توكن‌ها دسترسي دارد، احتمالا پژوهشگر بهتري خواهد شد؛ نه لزوما به اين دليل كه فرد باهوش‌تري است، بلكه چون به امكانات بيشتري دسترسي دارد. در كشورهايي كه منابع مالي پژوهشي محدودتري دارند، شكاف دسترسي به هوش مصنوعي مي‌تواند بسيار شديدتر باشد. جيوواني د آلميدا والدريگي، دانشجوي دكتري علوم رايانه در دانشگاه ايالتي كامپيناس برزيل، درباره عدالت در الگوريتم‌هاي يادگيري ماشين تحقيق مي‌كند. او ماهانه حدود ۲۰ دلار براي اشتراك كلود مي‌پردازد. والدريگي مي‌گويد تنها به اين دليل توانايي پرداخت اين هزينه را دارد كه كمك‌هزينه تحصيلي او يكي از بالاترين كمك‌هزينه‌هاي موجود در برزيل است.
