اختلال اينترنت در لايه‌اي پنهان‌تر
اختلال اينترنت هميشه با قطع ارتباط و از دسترس خارج شدن وب‌سايت‌ها همراه نيست.
اختلال اينترنت هميشه با قطع ارتباط و از دسترس خارج شدن وب‌سايت‌ها همراه نيست. گاهي كاربر به سرور متصل مي‌شود و حتي پاسخ اوليه را دريافت مي‌كند، اما اطلاعات در ميانه راه متوقف مي‌شوند. بررسي داده‌هاي فني ارتباطات اينترنتي ايران از بروز چنين اختلال‌هايي در برخي مسيرها حكايت دارد؛ اختلال‌هايي كه با افزايش زمان انتقال داده، توقف ارتباطات و مشكلات دسترسي به زيرساخت كلاودفلر همراه بوده‌اند. تصور عمومي از اختلال اينترنت معمولا به بازنشدن وب‌سايت‌ها يا قطع كامل اتصال محدود مي‌شود، اما مشكلات شبكه هميشه به اين شكل بروز نمي‌كنند. در برخي شرايط، اتصال ميان كاربر و سرور برقرار است، درخواست ارسال مي‌شود و حتي پاسخ اوليه نيز به دست كاربر مي‌رسد؛ با اين حال، انتقال اطلاعات پيش از تكميل متوقف مي‌شود. به بيان ساده، اينترنت وصل است، اما امكان استفاده درست از آن وجود ندارد. پيوست اشاره مي‌كند كه داده‌هاي فني ثبت‌شده از هشتم تا دهم آبان ۱۴۰۵ در ارتباط با يك اپراتور فيبرنوري و يك سرور مجازي در تركيه، نمونه‌هايي از اين وضعيت را نشان مي‌دهند. هرچند اين بررسي محدود به چند مسير ارتباطي است و نمي‌توان نتايج آن را به كل شبكه اينترنت كشور تعميم داد، اما نشانه‌هاي قابل‌توجهي از تفاوت ميان اتصال اوليه و دسترسي واقعي به اطلاعات ارايه مي‌كند.
اتصال موفق، انتقال ناموفق
يكي از يافته‌هاي اين بررسي، موفقيت اتصال اوليه در كنار اختلال در ادامه ارتباط است. در آزمايش‌هاي انجام‌شده، هر ۲۰ تلاش براي اتصال به دو پورت ۲۲ و ۴۴۳ يك سرور خارجي موفق بوده‌اند. با اين حال، اين موفقيت به معناي سلامت كامل ارتباط نيست. در پروتكل TCP، ارتباط ابتدا با تبادل سه پيام ميان كاربر و سرور برقرار مي‌شود. پس از اين مرحله، انتقال اطلاعات آغاز خواهد شد. بنابراين ممكن است اتصال اوليه بدون مشكل انجام شود، اما هنگام جابه‌جايي داده‌ها اختلال ايجاد شود. در همين بررسي، انتقال فايل‌هاي ۶۴ مگابايتي از طريق SFTP در هر دو جهت موفق بوده است. ارسال فايل به سرور تركيه حدود ۸.۵ ثانيه و دريافت آن ۳۲.۸ ثانيه زمان برده است. اين موضوع نشان مي‌دهد اختلال در تمام ارتباطات يكسان نيست و نمي‌توان آن را صرفا به بسته بودن يك پورت يا محدوديت عمومي انتقال اطلاعات نسبت داد.
از چند ثانيه انتظار تا دو دقيقه توقف
يكي از نشانه‌هاي جدي اختلال، افزايش زمان انتظار براي ارسال دوباره بسته‌هاي اطلاعاتي است. زماني كه فرستنده تاييديه دريافت اطلاعات را از مقصد دريافت نمي‌كند، ممكن است داده‌ها را مجددا ارسال كند. تكرار اين اتفاق، سرعت ارتباط را كاهش مي‌دهد و در موارد شديد مي‌تواند انتقال را متوقف كند. در يكي از نمونه‌هاي ثبت‌شده، زمان انتظار براي ارسال مجدد اطلاعات از حدود ۳.۹ ثانيه به ۱۵.۹ ثانيه افزايش يافته است. در موارد ديگر، اين زمان به حدود ۱۲۰ ثانيه رسيده است. در يك ارتباط نيز ظرفيت ارسال اطلاعات به‌شدت كاهش يافته و شمارنده داده‌هاي تاييدشده روي ۷۲ هزار و ۹۶۸ بايت متوقف شده است. در نمونه‌اي ديگر، با وجود ارسال ۱۴.۳۸ مگابايت اطلاعات از سوي فرستنده و دريافت ۱۳.۱۳ مگابايت در سمت مقصد، ارتباط پس از چند ثانيه پيشرفت نكرده و ۲۱ بار ارسال مجدد بسته‌ها ثبت شده است. اين داده‌ها از وجود اختلال در برخي جريان‌هاي انتقال پشتيباني مي‌كنند، هرچند به‌تنهايي مشخص نمي‌كنند كه علت اصلي، حذف بسته‌ها در مسير يا نرسيدن تاييديه‌ها بوده است.
پينگ خوب، نشانه سلامت كامل اينترنت نيست
نكته ديگر، تفاوت ميان سرعت پاسخ‌دهي شبكه و پايداري آن است. در يكي از آزمايش‌ها، ميانگين ميانه زمان پاسخ يك سرور خارجي حدود ۴۳ ميلي‌ثانيه ثبت شده، اما از مجموع ۲۹۸ درخواست، ۲۷ مورد بدون پاسخ مانده‌اند. اين رقم معادل حدود ۹ درصد درخواست‌هاست. به اين ترتيب، ممكن است شبكه در بيشتر مواقع پاسخ‌هايي سريع ارايه كند، اما همچنان با قطعي‌هاي كوتاه و ناپايداري مواجه باشد. البته پاسخ ندادن به درخواست پينگ لزوما به معناي ازدست‌رفتن بسته‌هاي اطلاعاتي در ساير ارتباطات نيست، زيرا برخي تجهيزات شبكه پاسخ‌هاي ICMP را محدود مي‌كنند. با اين حال، در كنار اختلال‌هاي مشاهده‌شده در انتقال TCP، اين داده‌ها اهميت بيشتري پيدا مي‌كنند.
كلاودفلر؛ يكي از مسيرهاي مساله‌دار
بخش ديگري از شواهد به اختلال در ارتباط با زيرساخت شركت كلاودفلر مربوط مي‌شود. سامانه Cloudflare Radar در چهارم اكتبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۲ مهر ۱۴۰۵، ناهنجاري‌هايي را در ترافيك اينترنت ايران ثبت كرده است. داگ مادوري، مدير تحليل اينترنت شركت Kentik، نيز در شبكه اجتماعي X اعلام كرده كه افت ترافيك مشاهده‌شده مشخصا به شبكه كلاودفلر با شناسه AS13335 مربوط بوده و كاهش مشابهي در مجموع ترافيك ورودي و خروجي ايران ديده نشده است. يكي از فرضيه‌ها اين است كه اختلال در ارتباط با اين زيرساخت، با محدودسازي ابزارهايي مرتبط باشد كه براي عبور از فيلترينگ از خدمات كلاودفلر استفاده مي‌كنند. چنين وضعيتي مي‌تواند دسترسي به برخي وب‌سايت‌ها و سرويس‌هاي ديگر اين شركت را نيز تحت تاثير قرار دهد. با اين حال، داده‌هاي موجود براي اثبات اينكه كلاودفلر مستقيما هدف محدودسازي قرار گرفته، كافي نيست. در آزمايش ارتباط با يك وب‌سايت ايراني نيز تفاوت قابل‌توجهي ميان مسير مستقيم و مسير عبوري از كلاودفلر مشاهده شده است. سه درخواست از طريق پروكسي اين شركت، با وجود دريافت پاسخ موفق HTTP 200، در ادامه و پيش از تكميل بارگذاري متوقف شده‌اند. در مقابل، هر سه درخواست مستقيم به سرور اصلي با موفقيت و در زماني حدود ۰.۱۲ تا ۰.۱۸ ثانيه انجام شده‌اند. اين اختلاف نشان مي‌دهد كه مشكل به مسير ارتباطي وابسته به كلاودفلر مربوط بوده است، اما محل دقيق ايجاد اختلال همچنان مشخص نيست.
اختلالي كه با شاخص‌هاي معمول ديده نمي‌شود
برخي شواهد ديگر نيز از تفاوت رفتار ارتباطات اينترنتي حكايت دارند. براي مثال، در آزمايش‌هاي TLS، تغيير نام دامنه اعلام‌شده در زمان برقراري ارتباط باعث تغيير نتيجه اتصال شده است. همچنين پاسخ DNS براي برخي دامنه‌هاي شناخته‌شده، به يك آدرس خصوصي اينترنتي هدايت شده است. اين موارد احتمال وجود اختلال در نحوه مديريت درخواست‌ها را مطرح مي‌كنند، اما براي اثبات دستكاري عمدي يا شناسايي عامل آن كافي نيستند. در مجموع، آنچه از داده‌هاي موجود به دست مي‌آيد، اين است كه سنجش سلامت اينترنت نبايد صرفا بر اساس باز بودن مسيرهاي ارتباطي يا پاسخگويي سرورها انجام شود. شاخص‌هايي مانند مسيريابي BGP يا پاسخ پينگ، فقط بخشي از وضعيت شبكه را نشان مي‌دهند و تضميني براي انتقال كامل اطلاعات نيستند. اختلال‌هاي مشاهده‌شده نشان مي‌دهند كه ممكن است كاربر به سرور متصل شود، اما در دريافت اطلاعات با مشكل مواجه بماند. بنابراين براي ارزيابي واقعي كيفيت اينترنت، بايد علاوه بر امكان برقراري اتصال، سرعت، پايداري و تكميل انتقال داده‌ها نيز بررسي شود.
