سه ترمز همزمان براي صعود بورس
بازار سهام در شرايطي قرار گرفته است كه مجموعه‌اي از متغيرهاي اقتصادي، ارزي و سياسي، مسير معاملات را تحت تاثير قرار داده‌اند. در حالي كه انتظار مي‌رفت تحولات نرخ ارز بتواند همچنان به عنوان يكي از محرك‌هاي بازار سرمايه عمل كند، بررسي وضعيت دلار آزاد و نرخ ارز مركز مبادله نشان مي‌دهد كه اين متغيرها فعلا نتوانسته‌اند نيروي لازم براي ادامه حركت پرشتاب بورس را فراهم كنند.
بازار سهام در شرايطي قرار گرفته است كه مجموعه‌اي از متغيرهاي اقتصادي، ارزي و سياسي، مسير معاملات را تحت تاثير قرار داده‌اند. در حالي كه انتظار مي‌رفت تحولات نرخ ارز بتواند همچنان به عنوان يكي از محرك‌هاي بازار سرمايه عمل كند، بررسي وضعيت دلار آزاد و نرخ ارز مركز مبادله نشان مي‌دهد كه اين متغيرها فعلا نتوانسته‌اند نيروي لازم براي ادامه حركت پرشتاب بورس را فراهم كنند. به نظر مي‌رسد بازار سهام پس از پشت سر گذاشتن يك دوره تحرك بيشتر، اكنون وارد مرحله‌اي از درجا زدن شده و براي تعيين مسير بعدي خود با مجموعه‌اي از ابهامات مواجه است. يكي از موضوعات مهم در بررسي وضعيت فعلي بورس، تحولات بازار ارز است. دلار آزاد طي مدت اخير در محدوده قيمتي مشخصي قرار گرفته و تقريبا در همان كانال قبلي در حال نوسان است. به بيان ديگر، برخلاف انتظاراتي كه ممكن است درباره افزايش نرخ ارز وجود داشته باشد، دلار آزاد طي اين مدت رشد قابل توجهي را تجربه نكرده و تغييرات آن چندان محسوس نبوده است. همين ثبات نسبي باعث شده است كه بازار سهام نيز از محل افزايش نرخ دلار آزاد، محرك تازه و قدرتمندي دريافت نكند.
در طرف مقابل، نرخ ارز مركز مبادله يا همان نرخ رسمي ارز، به تدريج در مسير افزايشي قرار گرفته است. البته اين افزايش نيز چندان پرشتاب نبوده و نمي‌توان گفت نرخ ارز رسمي با جهش قابل توجهي همراه شده است. آنچه در حال حاضر مشاهده مي‌شود، حركت تدريجي نرخ ارز مركز مبادله به سمت سطوح بالاتر است؛ روندي كه در مقايسه باثبات نسبي دلار آزاد، تفاوت‌هايي را در رفتار دو نرخ ارزي نشان مي‌دهد.
با اين حال، افزايش تدريجي نرخ ارز رسمي نيز تاكنون نتوانسته است تاثير قابل توجهي بر شتاب معاملات بازار سهام بگذارد. به نظر مي‌رسد بازار در شرايط فعلي بخشي از حركت قبلي خود را پشت سر گذاشته و اكنون در وضعيتي قرار گرفته است كه براي ادامه مسير به محرك‌هاي بيشتري نياز دارد. در واقع، مساله اصلي در شرايط فعلي را بايد كاهش سرعت حركت بورس و ورود آن به مرحله‌اي از ركود نسبي در معاملات دانست؛ وضعيتي كه در آن، تحولات ارزي به تنهايي براي ايجاد تحرك جديد در بازار كافي نيستند.
در كنار مسائل ارزي، اخبار مربوط به صنعت پتروشيمي نيز به يكي ديگر از عوامل اثرگذار بر فضاي بازار تبديل شده است. مطرح شدن موضوع بند اضطرار و انتشار خبرهاي مرتبط با پتروشيمي‌ها، نگراني‌هايي را در بازار سهام ايجاد كرده است. صنعت پتروشيمي به دليل اهميت و جايگاهي كه در بازار سرمايه دارد، از جمله گروه‌هايي است كه اخبار و تصميمات مرتبط با آن مي‌تواند بر فضاي كلي معاملات اثر بگذارد؛ بنابراين انتشار خبرهايي كه ابهاماتي را درباره شرايط اين صنعت ايجاد مي‌كنند، مي‌تواند بر تصميم‌گيري فعالان بازار نيز تاثيرگذار باشد. نكته قابل توجه اين است كه در شرايط فعلي، بازار سهام علاوه بر متغيرهاي اقتصادي، به اخبار و تحولات مرتبط با صنايع مختلف نيز واكنش نشان مي‌دهد. موضوع بند اضطرار در صنعت پتروشيمي از جمله مسائلي است كه در كنار ساير عوامل، فضاي معاملات را تحت تاثير قرار داده و مانع از شكل‌گيري شرايطي با اطمينان بيشتر براي فعالان بازار شده است.
عامل ديگري كه در وضعيت فعلي بازار سهام نقش دارد، نرخ سود بانكي و بازدهي اوراق است. اين متغيرها همچنان به عنوان يكي از موضوعات مهم در تحليل شرايط بورس مطرح هستند و مي‌توانند بر جذابيت سرمايه‌گذاري در بازار سهام اثر بگذارند. نرخ سود بانكي و نرخ بازدهي اوراق، از جمله عواملي هستند كه در مقايسه سرمايه‌گذاري در بازارهاي مختلف مورد توجه قرار مي‌گيرند. به همين دليل، وضعيت اين نرخ‌ها مي‌تواند بر تصميم سرمايه‌گذاران براي ورود به بورس يا انتخاب ساير ابزارهاي سرمايه‌گذاري تاثيرگذار باشد.
در واقع، زماني كه نرخ سود بانكي و بازدهي اوراق به يكي از دغدغه‌هاي فعالان بازار تبديل مي‌شود، بخشي از توجه سرمايه‌گذاران از بازار سهام به سمت اين متغيرها معطوف خواهد شد. در شرايط فعلي نيز نرخ سود و بازدهي اوراق در كنار ساير مسائل اقتصادي، به عنوان يكي از عوامل فشار بر بازار سرمايه مطرح است و نمي‌توان نقش آن را در كاهش تحرك معاملات ناديده گرفت.
اما تمام مشكلات بازار سهام به مسائل اقتصادي و ارزي محدود نمي‌شود. تحولات سياسي و اخبار مرتبط با روابط ايران و امريكا نيز در روزهاي اخير به يكي از موضوعات مهم مورد توجه فعالان بازار تبديل شده است. پس از انتخابات كنگره امريكا، برخي رسانه‌ها مطالب و تحليل‌هايي درباره احتمال افزايش تنش‌ها و حتي احتمال حمله نظامي دولت ترامپ به ايران مطرح كرده‌اند. انتشار چنين اخباري در شرايطي كه بازار با ابهامات اقتصادي ديگري نيز روبه‌رو است، مي‌تواند بر فضاي رواني معاملات تاثير بگذارد.
در واقع، بازار سهام در شرايطي با اين اخبار مواجه شده كه همزمان بايد وضعيت نرخ ارز، تحولات صنعت پتروشيمي و نرخ سود بانكي و اوراق را نيز در محاسبات خود در نظر بگيرد. كنار هم قرار گرفتن اين عوامل باعث شده است فضاي معاملات از شرايط مطلوب فاصله بگيرد و سرمايه‌گذاران با احتياط بيشتري تحولات را دنبال كنند. برآيند اين شرايط نشان مي‌دهد كه بازار سهام در حال حاضر با يك عامل منفي مشخص مواجه نيست، بلكه مجموعه‌اي از متغيرها به‌صورت همزمان بر روند معاملات اثر گذاشته‌اند. ثبات نسبي دلار آزاد، افزايش آرام نرخ ارز مركز مبادله، اخبار مربوط به بند اضطرار پتروشيمي‌ها، مساله نرخ سود بانكي و بازدهي اوراق و همچنين نگراني‌هاي سياسي پس از انتخابات كنگره امريكا، همگي در شكل‌گيري وضعيت فعلي بورس نقش دارند.
بنابراين كاهش شتاب بازار و درجا زدن معاملات را بايد در چارچوب همين مجموعه تحولات بررسي كرد. تا زماني كه اين ابهامات همچنان در فضاي اقتصادي و سياسي وجود داشته باشند، نمي‌توان انتظار داشت بازار سهام صرفا با اتكا به افزايش تدريجي نرخ ارز رسمي، حركت پرقدرتي را تجربه كند. بورس براي خروج از وضعيت فعلي، پيش از هر چيز به روشن‌تر شدن شرايط و كاهش فشار ناشي از اخبار و متغيرهاي اثرگذار نياز دارد.
